ଯଦୁବଂଶୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଜରାସନ୍ଧ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ନେଇ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରକାଶିତ ଶୁଦ୍ଧ ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପରାଜୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କର ନିଜ କର୍ମର ଫଳ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ବୃହଦ୍ରଥ ବଂଶର ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ, ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ ହୋଇ, ମନରେ ଚିନ୍ତିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଗଧକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଠିରେ ମୁକୁନ୍ଦ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖି, ଶତ୍ରୁ ସେନାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ତୁତି ଲାଭ କଲେ। ମଥୁରାବାସୀ ଲୋକେ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହରେ ଦେଖିଲେ। ରଥୀ, ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦିଗଣ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ପୁରୀର ରାସ୍ତାଘାଟ ଓ ଚୌକ ଝାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଲୋକେ ଆନନ୍ଦରେ ଝୁମୁଥିଲେ, ତିରଙ୍ଗା ପତାକା ଓ ଶୋଭାମୟ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା, ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚରିତ ହେଉଥିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମହିଳାମାନେ ମାଲା, ଦହି, ଅଙ୍କୁରିତ ଶସ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରେମ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଦୀର୍ଘ ଶୂରବୀର ଅଳଙ୍କାର ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯଦୁରାଜଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ମଗଧର ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ, ସତର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, ଯଦୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଥିଲା, ସେଉଁଠାରେ ପୁନଃପୁନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତେଜରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ସେଇ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ସେନା ବିନାଶ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଜରାସନ୍ଧ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଏବଂ ସେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଅଠାରତମ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଏକ ବୀର, ଯବନ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଲେ। ସେ ଦୂରଦେଶୀ ଯବନ ତିନି ଲକ୍ଷ୍ୟ ବାର୍ବରିକ ସେନା ନେଇ ମଥୁରାକୁ ଅବରୋଧ କଲେ; ମାନବ ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ସମ୍ପର୍କରେ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ସଂକର୍ଷଣ ସହିତ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ବଡ଼ ବିପଦ ଯଦୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦୁଇପଟେ ଆସିଛି। ଏହି ଯବନ ଆଜି ଆମକୁ ଅବରୋଧ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମଗଧର ରାଜା ଆଜି, କାଲି କିମ୍ବା ପରେ ଆସିପହଞ୍ଚିବେ। ଯଦି ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ ଜରାସନ୍ଧ ଆସିଲେ, ସେ ଆମ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବେ, କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ସେମାନେକୁ ନିଜ ନଗରକୁ ନେଇଯିବେ। ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଅବସ୍ଥାରେ, ଆମେ ଏକ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବେ, ତାପରେ ଆମେ ଯବନକୁ ସଂହାର କରିବା।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଭଗବାନ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ବାର ଯୋଜନ ଓ ଚଉଡ଼ା ଦୁର୍ଗପୁରୀ ତିଆରି କଲେ। ଏଠାରେ ତ୍ୱଷ୍ଟାର କୌଶଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ଏହି ସହରର ରାସ୍ତା, ଚୌକ ଓ ବଡ଼ ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ନୀତିମତ ଶିଳ୍ପ ଅନୁସାରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସହର ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷ, ଉଦ୍ୟାନ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଶିଖର ଓ ମଣିମୟ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଚାନ୍ଦି ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ତୋରଣ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଧନାଗାର, ମଣିମୟ ଘର ଓ ବଡ଼ ସ୍ମାରକ ତଳପଟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ଏହି ସହରରେ ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ଘର ଓ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ନିବାସ ଥିଲା, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକେ ଏଠାରେ ବସୁଥିଲେ, ଯଦୁଦେବତାଙ୍କ ଘର ଦ୍ୱାରା ସହର ଚମକୁଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠାକୁ ସୁଧର୍ମା ସଭା ଓ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ ପଠାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ନିୟମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ରହିପାରିଥିଲେ। ଵରୁଣ ଗଢ଼ା କଳା ଏବଂ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଦେଇଥିଲେ, କୁବେର ଆଠ ଧନାଗାର ଦେଇଥିଲେ, ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ନିଜ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାବେଳେ ପୁନଃ ଦେଇଦେଲେ। ଏଠାରେ, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ହରି ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେକୁ ଆଣି, ବଳରାମଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପଦ୍ମମାଳା ଧାରଣ କରି, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ସହର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଏବେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ତାଙ୍କୁ ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ସେ ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଛାତିରେ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଗଳାରେ, ଚଉଡ଼ା ଓ ଉଚ୍ଚ ଦେହ, ଚାରି ହାତ, ନୂତନ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ମୁହଁ, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ, ପଦ୍ମ ମୁଖ, ମକରକୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏହି ଚିହ୍ନ ନାରଦଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅନୁଯାୟୀ, ଏଉଁ ପ୍ରକାର ଅନ୍ୟ କେହି ନଥିଲେ। ଯବନ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।" ଏହିପରି ଧୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ଯବନ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଯଦିଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୋଗୀମାନେ ପାଇ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୂରେ ଦୂରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯବନ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ଯବନ କହିଲେ, "ଯଦୁବଂଶର ଜନ୍ମରେ ପଳାୟନ ଶୋଭା ଦେଇନାହିଁ," ଏପରି ଉପହାସ କରି, ତଥାପି ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଯବନ ମଧ୍ୟ ଗଲେ ଓ ଏଠାରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ମଣିଷକୁ ସୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଭାବିଲେ, "ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଦୂର ଆଣାଯାଇଛନ୍ତି ଓ ଏଠାରେ ଏକ ତପସ୍ବୀ ପରି ଶୁଇଛନ୍ତି," ଏହି ଭାବନାରେ ଯବନ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାରିଲେ। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶୁଇ ରହିଥିଲେ, ଏବେ ଦୃଷ୍ଟି ଖୋଲି, ଚାରିପଟେ ଦେଖି, ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଯବନକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ରୋଷଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଯବନ ତାଙ୍କ ନିଜ ଦେହର ଅଗ୍ନିରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ପଚାରିଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କିଏ ଥିଲେ?