ଏହି ଉତ୍କଳ ଭୂମିରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତ୍ମଦେବ ନାମରେ ଜଣେ ଜଣାଶିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନାମ ଦେଲେ। ତିନି ମାସ ପରେ ଅତ୍ମଦେବଙ୍କ ଗାଁର ଗୋଅ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଦିବ୍ୟ ଦୁଫା ଜନ୍ମ ଦେଲା—ସେ ଦୁଫା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗରେ ଚମକ, ନିର୍ମଳ ଓ ସୁନା ଭଳି ଦିଖୁଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତ୍ମଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଇ ସ୍ୱୟଂ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୁଫା ଦେଖିବାକୁ ଗାଁର ଲୋକେ ମିଶି ଗଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦୁଫା ଜନ୍ମ ହେବାରୁ ଅତ୍ମଦେବଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଜାଗିଗଲା। ଦୁଫାର ଗାଉଁ ମାନେ ଦେଖିଲେ ଏହି ଶିଶୁ ଗୋଅ ପରି କାନ ଥିଲା, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନାମ ଦେଲେ। ଦୁଇ ଭାଇ ଦୀର୍ଘ କାଳରେ ବଡ ହେଲେ—ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଓ ନୀତିରେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିତି ଓ ଶୁଚିତାକୁ ଅପେକ୍ଷା କଲେନି, ଅପ୍ରାସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ମୃତ ଦେହ ସ୍ପର୍ଶ କରି ହାତରେ ଖାଇଥିଲେ। ସେ ଚୋର ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଆଗ ଲଗାଇଥିଲେ, ଶିଶୁମାନେ ଖେଳ କରିବାକୁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ କୂଆରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ। ସେ ହିଂସ୍ର ଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲେ, ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ସହିତ ମିଶିଥିଲେ, ଚୋଟ ଧରିଥିଲେ, କୁକୁର ସହିତ ଘୁଡ଼ି ଥିଲେ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହିତ ମିଶି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଧନ ଉଡ଼ାଇ ଦେଲେ; ଏକ ଦିନ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାକୁ ମାରି ତାଙ୍କର ଦେଖା ଦେଇଥିଲେ। ଦୁଃଖିତ ପିତା ଦରିଦ୍ର ହୋଇ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲେ, "ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯାହା ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ତାହାକୁ ମାରିଦେବା ଯୋଗ୍ୟ।" "ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବି—ହାଁ, କିପରି ଦୁଃଖ ମୋ ଦେଖିଛି!" ଏହି ସମୟରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକରେ ନିପୁଣ, ତାଙ୍କ ପିତାକୁ ବିରାଗ ଦେଖାଇ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। "ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମାୟାରେ ଭରିଆ। କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ପ୍ରକୃତରେ ଜଳି ଚାଲିଥାଏ?" "ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଚକ୍ରବର୍ତି ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଖୁସି ନାହିଁ; ଏକାନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ବିରାଗୀ ମୁନି ମାନେ ଖୁସି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।" "ସନ୍ତାନରେ ଆସକ୍ତି ଅଜ୍ଞାନ ଅଟକାଇ ରଖିଥାଏ; ମୋହ ମାନେ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ଏହି ଦେହ ଏକ ଦିନ ପଡ଼ିଯିବ, ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଅ।" ପିତା ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହିଲେ, କହିଲେ, "ମୋ ପୁଅ, ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ କରିବି, ବିସ୍ତାରରେ କହ।" "ମୋହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ଆସକ୍ତିର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ପଡ଼ିଛି, ମୁଁ ଲଙ୍ଗଡ଼ା, ଚତୁର, କର୍ମରେ ପତିତ—ଦୟାର ସାଗର, ମୋତେ ଉଠାଇ ଦିଅ।" "ଏହି ହାଡ଼, ମାଂସ, ରକ୍ତର ଦେହରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଅଧିକାର ଭାବ ଛାଡ଼; ଏହି ଜଗତ ସଦା ଅସ୍ଥିର ଓ ନଶ୍ୱର—ବିରାଗ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ନିଅ।" "ସଦା ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କର, ସଂସାରିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼, ସାଧୁମାନେ ସେବା କର, ଆଶା ଓ ଲୋଭ ତ୍ୟାଗ କର; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଚିନ୍ତା ତ୍ରୁଟି କର, ଭକ୍ତି ଓ ପବିତ୍ର କଥାର ଅମୃତ ପିଉ।" ଏପରି ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ଅତ୍ମଦେବ ଅଠାଠି ବର୍ଷ ବୟସରେ ଘର ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଦିନେ ଦିନେ ହରି ସେବା କରି, ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ପାଠ କରି, ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନର ଭୂଷଣା ଉପରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜପାଳେ, ତିନି ଲୋକର ଭାଗ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରୀମୟ ନିବାସରେ ଅନେକ ସମ୍ପଦ ସହିତ ବସିଥିଲେ। ସେ ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମରେ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ, ମାନ ଓ ଅଭିମାନରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଅତ୍ମଦେବ ପିତା ପରଲୋକ ଗମନ କରିବା ପରେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ତାଙ୍କ ମାତାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ମାରିଥିଲେ—"କହ, ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛ, ନାହିଁ କହିଲେ ଏହି ଶଳାକାରେ ମାରିଦେବି!" ମାତା ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ରାତିରେ କୂଆରେ ଝାପି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଚାଲିଗଲେ; ସେ ଦୁଃଖ ଓ ଖୁସି, ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ର କିଛି ଜଣାନଥିଲେ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରରେ ରହି, ପାଞ୍ଚଟି ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ସେମାନେ ରଖିବାରେ ମନ ଭ୍ରମିଥିଲା। ଏକ ଦିନ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଅଳଙ୍କାର ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ କାମ ଭରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୁଲି ଘର ଛାଡ଼ି ଅଳଙ୍କାର ଆଣିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଏଠି-ଉଠି ଧନ ଜୋଗାଇ ଘରକୁ ଫେରି, ବେଶ୍ୟାମାନେକୁ ଭଲ ଜମା ଖାଦ୍ୟ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷ ଦେଲେ। ଏହି ଧନ ଦେଖି ବେଶ୍ୟାମାନେ ରାତିରେ କହିଲେ—"ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଚୋରି କରେ; ଏହି କାରଣରୁ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଧରିବେ।" "ଧନ ନେଇ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ମାରିଦେବେ; ତେଣୁ ଆମ ଉପକାର ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ!" ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ କୁ ଘୁମେ ରସି ଦେଇ ନିବାସ ରେ ବାନ୍ଧି ମାରିଦେଲେ, ଧନ ନେଇ ଅନ୍ୟଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଗଲା ଗଲା ଅନେକ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ତଥାପି ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ମରିଲେନି, ସେମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୋଇଲା ଦେଇ ଜ୍ୱଳନ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ଏହି ଅସାବଧାନ ବେଶ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କ ଶବକୁ ଗଡ଼ିରେ ପେଲେ, ଏହି ଗୁପ୍ତ ଘଟଣା କାହାକୁ ଜଣା ହେଲାନି। ଗାଁ ଲୋକେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ—"ସେ ଦୂରକୁ ଗଲେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଭଲ ପାଉଛୁ; ଏହି ବର୍ଷ ଧନ ଲୋଭରେ ଫେରିବେ।" ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ କେବେ ଦୁଷ୍ଟ ମହିଳାଙ୍କୁ ଭରସା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୂଢ଼ ଲୋକ ଏହାରେ ଭରସା କରି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ। କାମନା ଭରିଥିବା ମହିଳାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ମଧୁ ଭଳି ଲାଗେ, ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି କରେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ରେଜର ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ—କିଏ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରିୟ?