ମଗଧର ରାଜାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସେଇ ବିପୁଳ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସେନା, ଯାହା ଏକ ଅଗ୍ନିସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଅପରାଜିତ ମନେ ହେଉଥିଲା, ସେହି ସେନାକୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯାଙ୍କର ଲୀଳା ଏହି ସଂସାରରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମୂଳେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଯିଏ ନିଜ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଏବଂ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବା କୌଣସି ବିଶେଷ କଥା ନୁହେଁ; ତଥାପି ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଏହା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ ହେବା ଓ ସେନା ବିନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଏକ ସିଂହ ଅନ୍ୟ ସିଂହକୁ ଯେମିତି ଶକ୍ତିରେ ଦମନ କରି ଧରିଥାଏ, ସେହିପରି ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ। ଏବେ ଶତ୍ରୁମାନେ ହତ ହୋଇଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ମାନବ ଓ ବାରୁଣୀ ପାଶରେ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଗୋବିନ୍ଦ ଏହାକୁ ବାରଣ କରିଦେଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ଏକ ବିଶେଷ କାମ୍ୟ ଥିଲା। ବିଶ୍ୱର ନାଥମାନେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ, ଏହି ଶୂରବୀର ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ରାସ୍ତା ଅଟକାଇଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଅର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଓ ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ନିଜ କର୍ମଫଳରେ, ଇହା ଯଦୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଲା। ସମସ୍ତ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ବୃହଦ୍ରଥ ଦିନସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଭଗବାନ ଅବହେଳା କରିଦେଲେ ଓ ସେ ମନ ଚିଂତିତ ହୋଇ ମଗଧକୁ ଚଲିଗଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖି, ଶତ୍ରୁସେନାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ। ମଥୁରାର ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ; ରଥୀ, ସୂତ, ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଶଂଖ, ଢୋଳ, ତୁରୀ, ଭେରୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ବଜିଲା; ଭଗବାନ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବୀଣା, ବାଁଶୀ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ସହିତ। ସମସ୍ତ ପଥ ଜଳ ଛିଟାଯାଇଥିଲା, ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ, ପତାକା ଓ ତୋରଣ ରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ଓ ବେଦ ଧ୍ୱନି ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ମହିଳାମାନେ ମାଳା, ଦହି ଓ ଅଙ୍କୁରିତ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ପ୍ରେମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜିତ ଅସୀମ ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ଶୂରବୀରମାନଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତକୁ ଭଗବାନ ଯଦୁରାଜଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଲେ। ମଗଧର ରାଜା ଏକେ ବେଳେ ସତର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ବଳ ସହିତ ଯଦୁମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଯଦୁମାନେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସେ ନିଜ ସହାୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଏକାଧିକ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ, ଅଷ୍ଟାଦଶମ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଏକ ଶୂରବୀର, ଯବନ, ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଆସିଲେ। ସେଇ ବିଦେଶୀ ତିନି ଲକ୍ଷ୍ୟ ବାହାର ଅନ୍ୟଜନ ଦଳ ସହିତ ମଥୁରାକୁ ଅଘାତ କଲେ; ମାନବ ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ଶୂର ନଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଯଦୁମାନେଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି କୃଷ୍ଣ, ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ସହିତ, ଚିନ୍ତା କଲେ—“ହାଏ, ଦୁଇ ପଟେ ଯଦୁମାନେ ଉପରେ ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିଛି। ଏହି ଯବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଜି ଆମକୁ ଅଘାତ କରୁଛି; ମଗଧର ରାଜା ଆଜି, କିମ୍ବା ଆସନ୍ତା କାଲି, କିମ୍ବା ପରଦିନ ଆସିପହଁଚିବେ। ଯଦି ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ ଜରାସନ୍ଧ ଆସନ୍ତି, ସେ ଆମର ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ହତ କରିବେ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ନଗରକୁ ନେଇଯିବେ। ତେଣୁ ଆଜି ଆମେ ଏକ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ; ସେଠାରେ ଆମ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖି, ଆମେ ଯବନକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବା।” ଏପରି ଚିନ୍ତା ଓ ବିଚାର ପରେ, ଭଗବାନ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ଗ—ବାରଟି ଯୋଜନ ଚୌଡ଼ା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ନଗର—ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତଥା ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କୌଶଳ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ରାସ୍ତା, ଚଉକ, ମାର୍ଗ ସମସ୍ତ ବିଧିମାନ ଶିଳ୍ପ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ମିତ। ଏହି ନଗର ଦେବବୃକ୍ଷ, ଉଦ୍ୟାନ, ଅଦ୍ଭୁତ ଉପବନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଓ ମଣିମୟ ଦ୍ୱାରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ରୌପ୍ୟ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତୋରଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଖଜାନା, ମଣିମୟ ଘର ଓ ବୃହତ୍ ମାରକତ ମଞ୍ଚ ଥିଲା। ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ଘର, ପ୍ରିୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ନିବାସ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଥାଆ ଓ ଯଦୁଦେବମାନଙ୍କ ଘର ଦ୍ୱାରା ଏହା ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠାକୁ ସୁଧର୍ମା ସଭା ଓ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଠି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଧର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ବାରୁଣ ଅତି ତ୍ୱରିତ ଓ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଦେଲେ; କୁବେର ଆଠଟି ଖଜାନା ଦେଲେ; ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦେଲେ। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଏହି ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ପୂର୍ବରୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେସବୁ ତାଙ୍କ ବିଭବ ଆଉ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ, ସମସ୍ତେ ହରିଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ। ତାଁଠାରେ, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ହରି ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେକୁ ନେଇ ଆସିଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, କୃଷ୍ଣ କମଳମାଳା ପିନ୍ଧି, ଅସ୍ତ୍ରବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ନଗର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ତାଙ୍କୁ ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ୟାମ ଦେହ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କଣ୍ଠରେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି, ବିସ୍ତୃତ ଦେହ, ଚାରିଟି ହାତ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ପଦ୍ମ ପରି ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ। ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭରା ପାତି ଗାଲ, ଶୁଭ୍ର ହସ, ପଦ୍ମ ପରି ମୁହଁ, ମକରାକାର କୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହି ଭାବରେ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ, ଚାରି ହାତ, ପଦ୍ମନୟନ, ଵନମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ମୂର୍ତ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ଭାସୁଦେବ।