ଯୁଦ୍ଧ ରଣଭୁମିରେ, ବସୁଦେବଙ୍କର ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ସଂକର୍ଷଣ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ତୁଣୀରୁ ତୀର ଉଠାଇ, ଧନୁରେ ଚାପି ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରର ଝଡ଼ ଛାଡ଼ି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ପଦାତିମାନଙ୍କୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ସେହି ହାତରୁ କେବେ ତଳେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ହାତୀମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ବହୁ ହାତୀ ଭୂମିରେ ଝରିପଡ଼ିଲେ; ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ଗଳା ତୀରରେ କାଟି ଦିଆଯାଇ, ସେମାନେ ଝରିପଡ଼ିଲେ; ରଥମାନେ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା, ଧ୍ୱଜ, ରଥଚାଳକ ଏବଂ ନେତାମାନଙ୍କ ସହିତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ; ପଦାତିମାନଙ୍କର ହାତ, ଜଘନ୍ନ, ଗଳା କାଟି ଦିଆଯାଇ, ସେମାନେ ରଣଭୁମିରେ ବିକିରିତ ହୋଇ ଥିଲେ। ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ମାନବମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଅଲଗା ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମିରେ ଶତଶତ ରକ୍ତ ନଦୀ ବହିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ହାତ, ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ, ମାନବ କପାଳ ଏବଂ କଚ୍ଛପ ଭଳି ଦେହ ବହୁଥିଲା, ଏହି ନଦୀ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ବୀରମାନଙ୍କର ଶବ ଦ୍ୱାରା ଭରିଗଲା। ଏହି ରକ୍ତ ନଦୀରେ ହାତ ତରଙ୍ଗ ଭଳି, କେଶ ଜଳଶାଳ ଭଳି, ଧନୁ ଧାରା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର-ସଜ୍ଜା ଏହାକୁ ଅଟକାଇ ଦେଇଥିଲା। ତଳବାରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଭୟଙ୍କର ଭୂମିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ନଦୀ ମଣି, ମୁକ୍ତା, ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ପଥରର ଚମକରେ ଅନ୍ଧାରି ହୋଇଥିଲା। ସଂକର୍ଷଣ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ତାଙ୍କର ଗଦା ଚଳାଇ ଅଭିମାନୀ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଭୟଭୀତମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ, ସାହସୀମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀରମାନେ ପ୍ରତିଏକ ଅନ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଦେଲେ। ମଗଧର ରାଜା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଏହି ବିଶାଳ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସେନା, ଦୃଢ଼ ଅଗ୍ନି ସମୁଦ୍ର ଭଳି, ବସୁଦେବଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ଯେଉଁମାନେ ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୀଳା କରନ୍ତି। ଯିଏ ତାଙ୍କର ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତିନି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଏବଂ ବିନାଶ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପକ୍ଷରୁ ଶତ୍ରୁଦଳ କୁ ଦମନ କରିବା କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; ତଥାପି, ମାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କଥା ବିବର୍ଣ୍ତି ହେଉଛି। ରାମ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଏବଂ ସେନା ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧରିଲେ, ଏକ ସିଂହ ଅନ୍ୟ ସିଂହକୁ ଧରିବା ପରି। ଗୋବିନ୍ଦ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପରେ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ମାନବ ଏବଂ ବରୁଣର ରସିରେ ବାନ୍ଧିବାରୁ ବାଦ ଦେଲେ, କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ। ବିଶ୍ୱର ଲୋକନାଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଜରାସନ୍ଧ ଶର୍ମିତ ହେଲେ; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜାମାନେ ପଥରେ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ। ସ୍ଵଚ୍ଛ ଅର୍ଥବୋଧକ ବାକ୍ୟ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଏହି ପରାଜୟ ତାଙ୍କୁ ଯଦୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଆସିଲା। ସମସ୍ତ ସେନା ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ବର୍ହଦ୍ରଥ ବଂଶର ରାଜାକୁ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଅବହେଳା କରିଲେ, ତାହା ପରେ ସେ ମଗଧକୁ ଦୁଃଖିତ ମନରେ ଫେରିଗଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦେବମାନେ ଫୁଲ ଭର୍ଷା କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ମଥୁରାର ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମିଳିଲେ; ରଥଚାଳକ, କଥାକାର ଏବଂ ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ଗାଇଲେ। ଶଙ୍ଖ, ଢୋଲ ଏବଂ ଅନେକ ତୁରୀ, ଭେରୀ ଦ୍ୱନି, ଶ୍ରୀମନ୍ତ କୃଷ୍ଣ ଗାୟନ, ବାସୁରୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ସହିତ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମସ୍ତ ରାସ୍ତା ଶିତଳ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ, ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ, ଵେଦ ଚାନ୍ତର ତାଲ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ଦ୍ୱାର ରହିଥିଲା। ଏଠାରେ ନାରୀମାନେ ମାଳା, ଦହି ଏବଂ ଅଙ୍କୁରିତ ଧାନ ଦେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଆନନ୍ଦ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିବା ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ, ଅନନ୍ତ ଏବଂ ବୀରମାନଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଏହାକୁ ଯଦୁର ରାଜାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ମଗଧର ରାଜା, ସପ୍ତଦଶ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନେଇ, ବାରମ୍ବାର କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଯଦୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ତେଜରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ନିଜ ସେନା ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ମଗଧର ରାଜା ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ହୋଇ ଫେରିଗଲେ। ଏଠାରେ ଅଠାର ଯୁଦ୍ଧ ଆସିବାକୁ ଯାଉଥିଲା, ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଏକ ବୀର, ଯବନ, ମଧ୍ୟରେ ଆସିପହଁଚିଲା। ଏହି ବିଦେଶୀ ତିନି ଲକ୍ଷ ବାର୍ବର ସେନା ନେଇ ମଥୁରାକୁ ଘେରିଦେଲା; ମାନବଜଗତରେ ତାଙ୍କର ସମାନ କେହି ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ସଂକର୍ଷଣ ଚିନ୍ତା କଲେ: "ହାଁ, ଯଦୁମାନଙ୍କୁ ଦୁଇପଟରୁ ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିଛି।" "ଏହି ଯବନ ଆଜି ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଆମକୁ ଘେରିଛି; ମଗଧର ରାଜା ଆଜି, କାଲି କିମ୍ବା ପରସ୍ତିନ ଆସିପାରିବ।" "ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେବାବେଳେ ଜରାସନ୍ଧ ଆସିବେ, ସେ ଆମର ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯିବେ।" "ଏହିପାଇଁ, ଆଜି ଆମେ ଏକ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାକୁ ମାନବମାନେ ସହଜରେ ପହଁଚିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେଠି ଆମର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ରହିବେ, ତାପରେ ଯବନକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏକ ଦୁର୍ଗ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସହର ତିଆରି ହେଲା। ଏଠି ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କର ନିପୁଣ କୌଶଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ରାସ୍ତା, ଚଉକ ଏବଂ ହାଇରୋଡ୍ ନିୟମିତ ଶିଳ୍ପ ଅନୁଯାୟୀ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଦୁର୍ଗ ଦେବୀୟ ଗଛ, ଉଦ୍ୟାନ, ଅଦ୍ଭୁତ ଆରଣ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ର ଦୁର୍ଗ, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ମହଳ ଏବଂ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଚାନ୍ଦି ର ଦୁର୍ଗ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଘଟ ଦ୍ୱାରା ଭଣ୍ଡାର, ମାଣି ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡିତ ଘର ଏବଂ ବଡ଼ ତେମ୍ବା ତଳ ଥିଲା। ଏହି ସହର ଦିଗପାଳମାନଙ୍କ ଘର ଏବଂ ପ୍ରିୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ନିବାସ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ସମସ୍ତ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ ଏଠାରେ ରହୁଥିଲେ, ଯଦୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଘର ଦ୍ୱାରା ଏହା ଚମକୁଥିଲା।