ମଗଧରାଜ ଯରାସନ୍ଧଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡିଲା କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଉପରେ। ସେ ଦୁଃସ୍ଥିତ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, "ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ନିମ୍ନଜାତି ମାନବ! ମୁଁ ଲଜ୍ଜାରେ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏଠି ଏକ କିଶୋର ମାତ୍ର। ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପଛରେ ଲୁଚିଯାଉଛ, ମୂର୍ଖ! ଯାଅ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ନାଶକ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ।" ପରେ ସେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, "ହେ ବଳରାମ, ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାସ କର, ତେବେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର। ବା କି ତୁମ ଦେହକୁ ଛାଡି ମୋର ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ, ବା ମୋତେ ହତ୍ୟା କର।" ତେବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "ସତ୍ୟ ନାୟକମାନେ କେବେ ବଡ଼ଇ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜ ଶୌର୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ରାଜା ଭୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ, ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଆମେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉନାହିଁ।" ତାପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଯରାସନ୍ଧ, ଜରାସନ୍ଧନନ୍ଦନ, ତାଙ୍କ ମହାବଳୀ ସେନା, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଓ ପତାକାସମୂହ ସହିତ ଦୁଇ ମାଧବଙ୍କ ଉପରେ ବିପୁଳ ଶକ୍ତିରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଝଡ଼ ରବି ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଧୂଳି ମେଘରେ ଆବୃତ କରିଦିଏ। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହରି ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଦୁଇଟି ରଥ, ଗରୁଡ଼ ଓ ତାଳବୃକ୍ଷ ଚିହ୍ନିତ, ଦେଖି ମହିଳାମାନେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଦୁର୍ଗ, ପ୍ରାସାଦ ଓ ଦ୍ୱାରପାଳିକାରେ ଶରଣ ନେଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମରେ ଭରିଗଲେ। ହରି ଦେଖିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ସେନା, ଯାହାକୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମନ୍ୟ କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ସେନାର ଭୟଙ୍କର ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ପୁନଃପୁନ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଉଛି। ସେ ତାଙ୍କ ଶାରଙ୍ଗ ଧନୁଷର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରିଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ତୁଣୀରୁ ତୀର ନେଇ, ଧନୁଷରେ ଚଢାଇ ତୀବ୍ର ବାଣବର୍ଷା କରିଲେ। ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଓ ପଦାତିମାନେ ଶରବିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଚକ୍ର ସଦା ତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିଲା। ହାତୀମାନଙ୍କ ଦନ୍ତ ଭାଙ୍ଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଗଳା ବାଣରେ ବିଛିନ୍ନ ହେଲା, ରଥ, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ପତାକା, ସାରଥି ଓ ନେତାମାନେ ହତ୍ୟା ହେଲେ, ଅସଂଖ୍ୟ ପଦାତିଙ୍କ ହସ୍ତ, ଜଂଘା ଓ କଣ୍ଠ ଛିନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଓ ମାନବ ଅଙ୍ଗଭାଗ ବିଛିନ୍ନ ହେବାରୁ ଶତଶଃ ରକ୍ତନଦୀ ବହିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ହସ୍ତ, ଘୋଡ଼ାମୁଣ୍ଡ, ମଣିଷମୁଣ୍ଡ, ଓ କଚ୍ଛପ ସଦୃଶ ଦେହ ଭରିଗଲା। ସେଇ ରକ୍ତନଦୀରେ ହସ୍ତ ତରଙ୍ଗ, କେଶ ଶୈବଳ, ଧନୁଷ ଧାରା, ଶସ୍ତ୍ରଙ୍କ ଗୁଚ୍ଛ ରେ ଅବରୋଧ ହେଉଥିଲା; ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ଅଳଙ୍କାର ଓ ପାଥର ରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ସଂଗ୍ରାମରେ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ସଙ୍କର୍ଷଣ ତାଙ୍କ ଗଦା ଉଠାଇ ଅହଙ୍କାରୀ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କରିଲେ, ଭୟଭୀତମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ପ୍ରବୀରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ବିନାଶ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ବିପୁଳ ସେନା, ମଗଧରାଜଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅପରିମିତ ଅଗ୍ନିସାଗର ସମ, ଶ୍ରୀବାସୁଦେବପୁତ୍ରମାନେ ସହଜ ଖେଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଯିଏ ନିଜ ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଵର୍ଣ୍ଣିତ। ତାପରେ ବଳରାମ, ଯରାସନ୍ଧଙ୍କ ରଥ ଧ୍ୱଂସ ଓ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଶେଷେ ସେଉଁଠି ଯରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ସିଂହ ସିଂହକୁ ଧରିବା ପରି ଶକ୍ତିରେ ଦଳନ କରିଲେ। କିନ୍ତୁ ଗୋବିନ୍ଦ, ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ହତ୍ୟା ହେବା ପରେ, ମଣିଷ ଓ ବରୁଣ ପାଶରେ ବାନ୍ଧିବାରୁ ବଞ୍ଚାଇଲେ, କାରଣ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯରାସନ୍ଧ, ଶୂରବୀରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ୟ ହୋଇ, ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ତାପରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାସ୍ତାରେ ଅଟକାଇଲେ। ଧୂଳିତ ଅର୍ଥବୋଧ ଓ ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଯଦୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇଲେ, ଏହା ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ। ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ବୃହଦ୍ରଥବଂଶୀ ରାଜା, ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ ହୋଇ, ମନଃପୀଡିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଗଧକୁ ଫେରିଗଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅଖଣ୍ଡ ରଖି, ଶତ୍ରୁସେନା ମହାସାଗର ପାରି ଯିବା ପରେ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରି, ସ୍ତୁତି କଲେ। ମଥୁରାବାସୀମାନେ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ; ରଥୀ, ସୂତ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦିମାନେ ତାଙ୍କ ବିଜୟ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଶଂଖ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ତୁରୀ, ଭେରୀ ଓ ଅନେକ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା, ପ୍ରଭୁ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଭିନା, ବାଂଶୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ସହ। ସମସ୍ତ ସଡ଼କ ଝାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଧ୍ୱଜପତାକାରେ ସୁଶୋଭିତ, ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଧ୍ୱନି ଓ ତୋରଣ ମାଳାରେ ଭରିଗଲା। ମହିଳାମାନେ ମାଳା, ଦହି, ଅଙ୍କୁରିତ ଶସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆଦର କଲେ, ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ। ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲାଭିଥିବା ଅନେକ ଧନ, ନାୟକମାନଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯଦୁରାଜଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ମଗଧରାଜ, ସତର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, ଯଦୁମାନେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ପୁନଃପୁନ୍ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତେଜରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ; ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ସେନା ନଶ୍ଟ ହୋଇଲା, ମିତ୍ରମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯରାସନ୍ଧ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଅଷ୍ଟାଦଶମ ଯୁଦ୍ଧ ଆସିବାକୁ ଯାଉଥିଲା, ସେଉଁଠି ନାରଦଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଏକ ବୀର, ଯବନ, ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଦେଶୀୟ ବାହ୍ୟ ତିନି ମିଲିଅନ୍ ଅନ୍ୟଜାତି ସେନା ସହିତ ମଥୁରାକୁ ଅବରୋଧ କଲେ; ମାନବ ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ସମ କେହି ନଥିଲେ, ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ସହିତ, ଚିନ୍ତା କଲେ: "ହାୟ, ଯଦୁମାନେ ଦୁଇ ପଟେ ଭୟଙ୍କର ସଂକଟରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।" "ଏହି ଯବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ, ଆଜି ଆମକୁ ଅବରୋଧ କରିଛି; ମଗଧରାଜ ଆଜି, କାଲି ବା ପରେ ଆସିପହଞ୍ଚିବେ।