ଏକ ସମୟର କଥା, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମ ବଢ଼ିଯାଏ, ତାହାକୁ ନିବାରଣ କରିବା ପାଇଁ ସେ ପୁନି ପୁନି ନୂଆ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବନା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବେଳେ, ହଠାତ୍ ଆକାଶରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୁଇଟି ରଥ, ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଓ ସାରଥି ସହିତ, ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେଠିଏ ଦେବତାମୟ ପ୍ରାଚୀନ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଆସିଗଲା। ଏହା ଦେଖି ହୃଷୀକେଶ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ମହାନ, ଯଦୁବଂଶରେ ଏହି କଳି ଆସିଛି, ହେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ମହାପୁରୁଷ, ଏହା ତୁମର ରଥ ଓ ପ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ।” “ଏଇ ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା, ଏହି ତେଇଶଟି ସେନା ନାମକ ଭାର ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ଆମେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛୁ। ହେ ଧର୍ମଜନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ହେତୁ, ଆସ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଦରକାର।” ଏଭଳି ଆଲୋଚନା କରି, ଦଶାର୍ହଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ସ୍ୱଳ୍ପ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ବେରିପଡ଼ିଲେ। ହରି ଦାରୁକଙ୍କୁ ସାରଥି କରି ରଥ ଚଲେଇ, ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖ ଦ୍ୱାରା ମହାଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହି ଧ୍ୱନି ଶତ୍ରୁ ସେନାମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଓ କମ୍ପନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା। ଏହି ସମୟରେ ମଗଧରାଜ ଦୃଷ୍ଟିପାକ୍ଷେ ପଡ଼ିଲେ, ସେ କହିଲେ—“ହେ କୃଷ୍ଣ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିମ୍ନ, ମୁଁ ତୁମେ ଛୋଟ ପିଲା ଥିବାରୁ ଲଜ୍ଜାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ; ଏବଂ ତୁମେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପଛରେ ଲୁଚିଥିବା ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ଯାଅ, ବନ୍ଧୁନାଶକ, ମୁଁ ତୁମେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ।” “କିନ୍ତୁ ରାମ, ଯଦି ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଅଛି, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଅ; ବା ମୋର ବାଣରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ, ବା ମୋତେ ହତ୍ୟା କର।” ଏପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ—“ବୀରମାନେ କେବେ ମାତ୍ର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖାନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ମୁଖୀନ ଏହି ଦୁଃଖିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଥାକୁ ଆମେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉନାହିଁ, ରାଜନ।” ଏହା ସୁନି ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ତାପରେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇ ମାଧବଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ସେନା, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଧ୍ୱଜାଦି ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଝଡ଼ ରବି ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଧୂଳି ମେଘରେ ଢାକି ଦିଏ। ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ହରି ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଗରୁଡ଼ ଓ ତାଳଚିହ୍ନିତ ଦୁଇ ରଥ ଦେଖି, ମହିଳାମାନେ ପୁରାଣ ଦୁର୍ଗ, ମହଳ, ଦ୍ୱାରଦେଉଳରେ ଶରଣ ନେଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ହରି ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ସେନା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା, ଶତ୍ରୁ ସେନାର ତିବ୍ର ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ବାରମ୍ବାର ଆକ୍ରାନ୍ତ। ସେ ତାଙ୍କର ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁର ଅତି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କଲେ। କୃଷ୍ଣ କୋଳଠାରୁ ତୀର ତାଣି, ଧନୁରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ତୀବ୍ର ବାଣବର୍ଷା କଲେ—ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ଉପରେ ଘାତ କଲେ, ଚକ୍ର ସେହି ହାତରୁ କେବେ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ। ହାତୀମାନେ ଭଙ୍ଗ ଦନ୍ତରେ ଭୂମିକୁ ଢାକିଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଗଳା କଟାଯାଇ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ, ରଥ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ଧ୍ୱଜା, ସାରଥି ଓ ନେତାମାନେ ହତ, ପଦାତିମାନେ ବାହୁ, ଜଂଘା ଓ ଗଳା କଟାଯାଇ ଛିଟିଯାଇଲେ। ଏହିପରି ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷ ଅଙ୍ଗ ଛିନ୍ନ ହେବାରୁ ଶତଶଃ ରକ୍ତ ନଦୀ ବହିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ବାହୁ, ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ, ମଣିଷର କପାଳ, କଛୁଆ ପରି ଧଡ଼, ହତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଯୋଦ୍ଧା ଶବ ଭରିଗଲା। ସେହି ରକ୍ତ ନଦୀରେ ବାହୁ ତରଙ୍ଗ, କେଶ ଶାଳିକା, ଧନୁ ଧାରା, ଅସ୍ତ୍ର ଗୁଛି ରୁକ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଭ୍ରମର ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ତଳୱାର, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ଅଳଙ୍କାର, ପାଥର ଚମକୁଥିଲା। ଏଠାରେ ସଂକର୍ଷଣ, ଅପାର ତେଜର ଧାରୀ, ଗଦା ନେଇ ଅଭିମାନୀ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ; ଭୀତମାନେ ଭୟଭୀତ, ବୀରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରସ୍ପରେ ହନ୍ତା ହେଲେ। ମଗଧ ରାଜାଙ୍କ ରକ୍ଷିତ, ଅପାର ଭୟଙ୍କର ସେନା, ସମୁଦ୍ର ପରି ବିସ୍ତୃତ, ଦୁଇ ବସୁଦେବପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା। ଯିଏ ଏହି ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟ ନିଜ ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶତ୍ରୁ ଦମନ କୌଣସି ବଡ଼ କଥା ନୁହେଁ, ତଥାପି ମର୍ତ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏହି କଥା କହାଯାଏ। ତାପରେ ବଳରାମ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ ଓ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ସିଂହକୁ ଧରିବାପରି, ତାଙ୍କୁ ବଳଦ୍ୱାରା ଧରିଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ମାନବ ଓ ବାରୁଣୀ ପାଶରେ ବାନ୍ଧିବାକୁ ମନା କଲେ, କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ। ଲୋକନାଥମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତେଣୁ ସେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଇ ତପସ୍ୟା ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜାମାନେ ରାସ୍ତା ଅଟକାଇଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଅର୍ଥ ଥିବା କଥା ଓ ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ନିଜ କର୍ମ ଫଳରେ ଯଦୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ପରାଜୟ ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ବଢ଼ଦ୍ରଥ ବଂଶର ରାଜାକୁ ଭଗବାନ ଅବହେଳା କଲେ, ସେ ମନେ ଦୁଃଖ ନେଇ ମଗଧକୁ ଚଲିଗଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ, ଅପରାଜିତ ଶକ୍ତି ସହିତ ଶତ୍ରୁ ସେନାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ। ମଥୁରାବାସୀ, ଦୁଃଖ ହୀନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କଲେ; ରଥି, ସୂତ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦିମାନେ ବିଜୟଗୀତ ଗାଇଲେ। ଶଂଖ, ଢୋଳ ଧ୍ୱନି ହେଲା; ବହୁ ତୁରୀ, ଭେରି ଓ ଅନ୍ୟ ମୃଦଙ୍ଗ, ବିଣା, ବାଂଶୀ ଚିତ୍କାର କଲା, ଭଗବାନ ସହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାସ୍ତା ଚିତା କରାଯାଇଥିଲା, ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ, ଧ୍ୱଜ ଶୋଭିତ, ବେଦଧ୍ୱନି ଗଞ୍ଜାଇ ଉଠିଥିଲା, ଶୋଭା ଦ୍ୱାର ଦେଉଳ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମାଳା, ଦହି, ଅଙ୍କୁରିତ ଶସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ପ୍ରେମ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ତାକି ରହିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜସ୍ର ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ବୀର ଅଳଙ୍କାର ଯେଉଁଠାରୁ ମିଳିଥିଲା, ସେସବୁ ଭଗବାନ ଯଦୁରାଜଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ମଗଧରାଜ, ସତର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଯଦୁମାନେ ସହିତ ପୁନିପୁନି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତେଜରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ନଶ୍ଟ କଲେ; ତାଙ୍କର ନିଜ ସେନା ହତ ହେବାରୁ ରାଜା ସହଯୋଗୀମାନେ ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲେ।