ମଗଧର ରାଜା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ଯଦୁବଂଶୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିବା ପରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ସେ ଯଦୁବଂଶକୁ ସମୂଳେ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ବିଶାଳ ପ୍ରୟାସ କଲେ । ତିନିଟି ଅତିରିକ୍ତ ସହିତ ଏକୁଶି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନେଇ ସେ ମଥୁରାକୁ, ଯଦୁମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀକୁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅଘାତ କଲେ । ଏହି ବିରାଟ ସେନା ସମୁଦ୍ର ସ୍ଵରୂପ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଦେଖି, ନିଜ ସହର ଚାରିପାଖରେ ଅବରୋଧ ଓ ନିଜ ଜନତା ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ଗମ୍ଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ । ପ୍ରଭୁ ହରି ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଅବତାରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ । ସେ କହିଲେ, “ଏହି ଭୂମିର ଭାର ଭାବେ ଯେଉଁ ସେନା ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି, ମଗଧ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଅଧୀନ ରାଜାମାନେ ନେଇ ଆଣାଯାଇଛନ୍ତି, ଏହାକୁ ମୁଁ ନଶ୍ଟ କରିବି । କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମଗଧର ରାଜାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ପୁନି ସେନା ଏକତ୍ରିତ କରିବେ ।” “ମୋ ଅବତାରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନାଶ । ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବଂ ଅଧର୍ମ ଯେତେବେଳେ ବଢ଼ିଯାଏ, ତାହା ନିବାରଣ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରେ ।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ହଠାତ୍ ଆକାଶରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ରଥ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସାରଥି ସହିତ । ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମୟ ପୁରାତନ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲା । ଏହାକୁ ଦେଖି ହୃଷୀକେଶ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ମହାନ, ଯଦୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯେଉଁ ବିପଦ ଆସିଛି ଦେଖ, ଏଠାରେ ତୁମର ରଥ ଓ ପ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ । ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଆମେ ଜନ୍ମ ନେଇଛୁ—ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ଓ ଏହି ଏକୁଶି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଭାର ଉଠାଇ ଦେବା ପାଇଁ ।” ଏପରି ଆଲୋଚନା କରି, ଦଶାର୍ହଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଏକ ଛୋଟ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ହରି, ଦାରୁକ ରଥଚାଳକ ହିସାବରେ, ନିଜ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ । ଏହି ଧ୍ୱନି ଶତ୍ରୁ ଶିବିରର ସେନାମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଓ କମ୍ପନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା । ଏହି ଦେଖି, ମଗଧର ରାଜା କହିଲେ: “ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ନିମ୍ନଜାତି, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏଉଁ ଛୋଟ ଛୁଆ, ଏହା ଲଜ୍ଜାଜନକ; ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଡରେ ଲୁଚି ରହ, ମୂର୍ଖ—ଯାଅ, ବନ୍ଧୁନାଶକ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ହେ ବଳରାମ, ଯଦି ତୁମେ ସାହସୀ, ଯୁଦ୍ଧ କର, ତୁମର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ କିମ୍ବା ମୋତେ ହତ୍ୟା କର ।” ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: “ବୀରମାନେ କେବେ ଗର୍ବ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୂରତ୍ୱ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ଆମେ ମୃତ୍ୟୁସନ୍ନ, ବିପନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରଣା କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉ ନାହିଁ ।” ଏହିପରି ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ତାପରେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇ ମାଧବଙ୍କୁ ବଡ଼ ଭୀଷଣ ସେନା, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଧ୍ୱଜାମାନେ ଘେରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଝଡ଼ ରବି ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଧୂଳି ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଢାକିଦେଇଥାଏ । ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଗରୁଡ଼ ଓ ତାଳଚିହ୍ନ ଭିତରେ ଚିହ୍ନିତ ହରି ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଦୁଇ ରଥ ଦେଖି ମହିଳାମାନେ ପୁରାତନ ଦୁର୍ଗ, ମହଳ ଓ ଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେଲେ । ହରି ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ସେନାକୁ ସମ୍ମାନିତ କରନ୍ତି, ସେହି ଯଦୁ ସେନା ପୁନିପୁନି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ତୀବ୍ର ବାଣବର୍ଷାରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଉଛି । ସେ ତାହାର ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଉତ୍କଟ ଧ୍ୱନି କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମନେ ଭୟ ଭରିଦେଲେ । ତାପରେ ସେ ତୀର ତୁଳି, ଧନୁ ଚଢ଼ାଇ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତିମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଚକ୍ର ସେହି ହାତରୁ ଚାଲିଗଲା ନାହିଁ । ହାତୀମାନଙ୍କ ଦନ୍ତ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ବିପୁଳ ସଂଖ୍ୟାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ; ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଗଳା ବାଣରେ କଟି ପଡ଼ିଲା; ରଥ, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ଧ୍ୱଜା, ସାରଥି ଓ ନେତାମାନେ ହତ ହେଲେ; ପଦାତିମାନଙ୍କ ହାତ, ଜଂଘା, ଗଳା କଟି ଭୂମିରେ ଛିଟିଗଲା । ଏପରି ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ହେବାରୁ ଶତଶଃ ରକ୍ତ ନଦୀ ବେହିଗଲା, ଯେଉଁଥିରେ ହାତ, ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ, ମଣିଷର କପାଳ ଓ କଛପ ସଦୃଶ ଧଡ଼ ଭରିଗଲା, ହତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏହି ନଦୀକୁ ଆବୃତ କଲେ । ଏହି ରକ୍ତ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ହେଲା ହାତ, ଚୁଲି ଅଳଗା ଜଳଶାକ, ଧନୁ ନଦୀର ଧାରା, ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଏହି ନଦୀକୁ ଅଟକାଇଲେ; ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ତଳଵାର ଭୟାନକ ହ୍ରଦ ତିଆରି କଲା; ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା, ଭୂଷଣ ଏବଂ ପାଥର ଏହି ନଦୀକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କଲେ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ସଂକର୍ଷଣ ତାଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଅହଂକାରୀ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ, ଭୀତମାନେ ଭୟ ପାଇଲେ ଓ ପ୍ରବଳମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ନଶ୍ଟ କରିଲେ । ଏହି ଭୟାନକ ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ସେନା, ମଗଧ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଅପରିମିତ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯାଙ୍କ ଲୀଳା ସାର୍ବଭୌମ, ସମୂଳେ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ । ଯେଉଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟ କେବଳ ଲୀଳାରେ ହୁଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କୌଣସି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ନୁହେଁ, ତଥାପି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକର ଉପକାର ପାଇଁ ଏହା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ । ଏହିପରି, ବଳରାମ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ ଓ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେଉଁଠିକୁ ଶେର ଶେରକୁ ଧରିଥିବା ପରି ଶକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଧରିଲେ । କିନ୍ତୁ ଗୋବିନ୍ଦ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ, ମାନବ ଓ ବାରୁଣୀ ପାଶ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିବାକୁ ନିଷେଧ କଲେ । ଶ୍ୱାମୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଶୂରବୀରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ପଥ ଅଟକାଇଲେ । ନିର୍ମଳ ଅର୍ଥ ଓ ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଯଦୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପରାଜୟ ତାଙ୍କ କର୍ମର ଫଳ ।