ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ— ରାଜାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ସେ ଯାଦବ ମିତ୍ରମାନେ ଅନୁମତି ଦେଲାପରେ ପୁନିଃ ଯାଦବପୁରୀକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେଠାରେ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତି କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରେଷଣର କାରଣ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ। ଏଠିରେ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧର ଉନଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଂସଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅସ୍ତି ଓ ପ୍ରାପ୍ତି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁରେ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ, ନିଜ ବାପା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ମଗଧର ରାଜା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ନିଜ ବିଧବା ହେବାର କାରଣ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ। ଏହି ଅପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯାଦବକୁଳକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ମହାପ୍ରୟାସ କଲେ। ସେ, ବିଶ୍ ଏବଂ ତିନି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ବଳ ସହିତ, ଯାଦବମାନେ ରାଜଧାନୀ ମଥୁରାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅଘାତ କଲେ। ସମୁଦ୍ର ପରି ବିସ୍ତୃତ ଏହି ବଳ ଏବଂ ନିଜ ସହର ଘେରାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ଏସବୁ ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତା କଲେ। ପ୍ରଭୁ ହରି ନିଜ ମାନବ ରୂପରେ ବିଚାର କଲେ— ନିଜ ଅବତାରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ବିବେଚନା କରି। ସେ ଭାବିଲେ— “ଏହି ମହାବଳକୁ, ଯାହା ମଗଧରାଜ ଅନେକ ଅଧୀନ ରାଜାମାନେଠାରୁ ଏକତ୍ର କରିଛନ୍ତି, ଭୂଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ନଶ୍ଟ କରିବି। ଏହି ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ବଳ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ସେନାମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବେ, କିନ୍ତୁ ମଗଧରାଜଙ୍କୁ ମାରିବିନାହିଁ, କାରଣ ସେ ପୁନିଃ ବଳ ସଂଗ୍ରହ କରିବେ। ଏହି ଅବତାରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ— ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ, ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ଓ ଅନ୍ୟାୟୀମାନେ ନଶ୍ଟ। ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରେ, ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମ ବେଶିଯାଏ, ସେବେଳେ ତାହାର ନିବାରଣ କରେ।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଆକାଶରୁ ଦୁଇଟି ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ରଥ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଓ ସାରଥି ସହ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲା। ଏହା ସହିତ ଦେବୀୟ ପୁରାତନ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ହୃଷୀକେଶ ବଳରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ମହାବାହୁ, ଯାଦବମାନେ ଉପରେ ଏହି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିଛି; ଏଠାରେ ତୁମର ରଥ ଓ ପ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ର ଅଛି। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମେ ଜନ୍ମ ନେଇଛୁ; ଭୂମିର ଏହି ୨୩ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ବଳ ଭାରକୁ ହଟାଅ।” ଏପରି ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ଦଶାର୍ହର ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଅଳ୍ପ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ହରି, ଦାରୁକଙ୍କୁ ସାରଥି କରି, ରଥରେ ବସି ଶଂଖ ଦେଇ ଧ୍ୱନି କଲେ; ଏହାର ଶବ୍ଦ ଶତ୍ରୁ ସେନାମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଓ କମ୍ପନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମଗଧରାଜ କହିଲେ— “ହେ କୃଷ୍ଣ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନ, ତୁମେ ବାଳକ ଥିବାରୁ ଲଜ୍ଜାରେ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ; ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପଛରେ ଲୁଚିଥିବା ମୂଢ଼, ଚାଲ ଚାଲ, ନିଜ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ନାଶ କରୁଥିବା, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ରାମ, ଯଦି ତୁମେ ବିଶ୍ୱାସ କର, ଯୁଦ୍ଧ କରି ତୁମ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଅ; ବା ମୋର ବାଣରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ, ବା ମୋତେ ମାର।" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ— “ବୀରମାନେ କେବେ ବଡ଼କଥା କହନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୌର୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁମାନେ ଭୟଭୀତ ଓ ମୃତ୍ୟୁସନ୍ନ, ସେମାନଙ୍କ କଥାକୁ ଆମେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉନାହିଁ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ— ତାପରେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ଦୁଇ ମାଧବଙ୍କୁ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା ଓ ବହୁ ସେନା ସହିତ ଘେରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଝଡ଼ ରବି ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଧୂଳିରେ ଢାକିଦିଏ। ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ହରି ଓ ରାମଙ୍କ ଗରୁଡ଼ ଓ ତାଳଚିହ୍ନିତ ଦୁଇ ରଥ ଦେଖି, ମହଳ ଓ ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ମହିଳାମାନେ ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ପଳାଇଲେ। ହରି ଦେଖିଲେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ସେନାକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇଛି; ସେ ତାଙ୍କର ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁକୁ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଟଣିଲେ। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ତୀର ତୁଳି, ଧନୁରେ ଚଢ଼ାଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣର ବୃଷ୍ଟି କରି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତିମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କଲେ, ଚକ୍ର ସେହି ହାତରୁ କେବେ ଛାଡ଼ିଲାନି। ଅନେକ ହାତୀ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦନ୍ତରେ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ; ଘୋଡ଼ା, ଗଳା କାଟି ଦିଆଯିବାରୁ ଚୁଆଁ ହେଲେ; ରଥ, ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା, ପତାକା, ସାରଥି ଓ ନାୟକମାନେ ମୃତ, ଏବଂ ପଦାତିମାନେ ଅଂଗ, ଜଂଘା, ଗଳା କାଟି ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ। ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷଙ୍କ ଅଂଗ କାଟି ଦେଉଥିବାରୁ ଶତଶଃ ରକ୍ତନଦୀ ବହିଗଲା; ତାହାରେ ହାତ, ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ, ମଣିଷର କପାଳ, କଚ୍ଛପପରି ଧଡ଼ ଏବଂ ମୃତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଯୋଦ୍ଧାର ଶବ ଭରି ରହିଲା। ସେଇ ରକ୍ତନଦୀରେ ହାତ ତରଙ୍ଗ, କେଶ ଶୈବଳ, ଧନୁ ଧାରା, ଅସ୍ତ୍ର ଗୁଛ ରୋଧ, ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ରବାତ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ତଳୱାରରୁ ଏବଂ ମଣି, ମୁକ୍ତା, ଆଭୂଷଣ, ପାଥର ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ସଙ୍କର୍ଷଣ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଅଭିମାନୀ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରି, ଭୀତମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଓ ପ୍ରବଳମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରସ୍ପରେ ବିନାଶ କଲେ। ମଗଧରାଜଙ୍କ ରକ୍ଷିତ, ଅତିବିସ୍ତୃତ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଅଗ୍ନିସମ ସେନା, ବସୁଦେବନନ୍ଦନମାନେ ତାଙ୍କର ଲୀଳାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଯେଉଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ସଂହାର କରେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦମନ କରିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ମାନବମାନେ ନିମିତ୍ତେ ଏହି ବିବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି। ତାପରେ, ବଳରାମ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ରଥ ଭଞ୍ଜି ଏବଂ ସେନା ନଶ୍ଟ କରି, ଶେଷରେ ସେଉଁଠି ସିଂହ ପରି ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ, ତାଙ୍କୁ ମାନବ ଓ ବରୁଣ ପାଶରେ ବାନ୍ଧିବାରୁ ରୋକିଲେ, କାରଣ ଏହାର ଏକ ବିଶେଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା। ସେ ଲୋକପାଳମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମହାବୀର ଜରାସନ୍ଧ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିମିତ୍ତେ ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ପଥରେ ବାଧା ଦେଲେ।