ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା। ଅନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଅବିବେକୀ ଲୋକମାନେ ହରି ନେଇଥାନ୍ତି, ଯେପରିକି ଜଳଜୀବୀ ମିତ୍ରତାର ଉପଲକ୍ଷେରେ ଜଳ ଚୁଷି ନେଇଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଅବିବେକୀ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସମର୍ଥନ କରେ, ସେ ନିଜ ଜୀବନ, ଧନ, ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଯାଏ। ଏପରି ଅବିବେକୀ ଲୋକ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଫଳ ହୋଇ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଲାଗି ଅନ୍ୟାୟରେ ଧନ ବ୍ୟୟ କରି ସ୍ବୟଂ ପାପ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ଦୂର ହୋଇ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ। ତେଣୁ, ରାଜା, ଏହି ଜଗତକୁ ଜ୍ୱାପ୍ନ, ମାୟା ଓ ଅଭ୍ରାନ୍ତି ଭାବି ନିଜକୁ ନିଜେ ଚିନିବାକୁ, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶାନ୍ତି ରଖିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ, “ଦାନମନ୍ତ୍ରୀ, ତୁମେ ଯେପରି ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହୁଛ, ମୁଁ ସେଥିରେ କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏନି, ଯେପରି ମାନବ ଅମୃତ ପାଇଲେ କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏନି।” ତଥାପି, ମୃଦୁଭାଷୀ, ମିଠା କଥା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ହୃଦୟରେ ଅଟୁଟ ରହିପାରେନି, କାରଣ ଏହା ପୁତ୍ରାଶ୍ରୟ ରୂପୀ ବିଷରେ ଅସ୍ଥିର, ଯେପରି ବିଦ୍ୟୁତ ଆକାଶରେ ଅଟୁଟ ରହିପାରେନି। ଏହି ଭାଗ୍ୟକୁ କିଏ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବ? ଯିଏ ମାଗଧ ରାଜବଂଶର ଭାର ହଟାଇବାକୁ ଯଦୁବଂଶରେ ଅବତରଣ କରିଛି, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ କିଏ ରୋକିପାରିବ? ଯିଏ ନିଜ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି, ଗୁଣ ବିଭାଜନ ଓ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ—ଏହି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଲୀଳାର ଅଧିପତି, ଜଗତ ଚକ୍ରରେ ଚଳିଥିବା ପରମେଶ୍ୱର—ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଏପରି ଭାବେ ରାଜାଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ବୁଝି, ଯଦୁବଂଶୀ, ନିଜ ସମ୍ମତି ନେଇ, ଯଦୁ ନଗରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ। ସେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଗତ କରାଇଲେ, ଯାହା ପାଇଁ ସେ ନିଜେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏଠିରେ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଉଛି। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଓ ବର୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାରତ, କଂସଙ୍କ ଜନନୀ ଅସ୍ତି ଓ ପ୍ରାପ୍ତି, ନିଜ ପତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ, ପିତା ଜରାସଂଧଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କର ବିଧବାପଣର କାରଣ ସମସ୍ତ କଥା ଜରାସଂଧଙ୍କୁ ମାଗଧ ରାଜା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି ରାଜା ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯଦୁବଂଶକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ କଲେ। ସେ ବିଶାଳ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା—କୁଳିସ ଏବଂ ତିନି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସହିତ—ଯଦୁବଂଶର ରାଜଧାନୀ ମଥୁରାକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଦେଲେ। ଏହି ସେନା ସମୁଦ୍ର ପରି ବିସ୍ତୃତ ଦେଖି, ନିଜ ସହର ଘେରି ଦେଖି, ଏବଂ ଜନମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣ ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ବିଚାର କଲେ। ପ୍ରଭୁ ହରି ନିଜ ମାନବ ରୂପରେ ଅବତରଣର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିବେଚନା କଲେ—ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ। “ମୁଁ ଏହି ଭାରକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି, ଯାହା ମାଗଧ ରାଜା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦଳରୁ ଏକତ୍ର କରିଛି। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା, ଯାହାରେ ସେନା, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଅଛି, ତାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି; କିନ୍ତୁ ମାଗଧ ରାଜାକୁ ମାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ପୁନଃ ଦଳ ଏକତ୍ର କରିବ। ଏହା ମୋ ଅବତରଣର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା, ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଅନ୍ୟମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବା। ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ଏବଂ ଅଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ତାହାର ନିବୃତି ପାଇଁ।” ଏପରି ଭାବନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଆକାଶରୁ ଦୁଇଟି ରଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରୂପବନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଦେବୀୟ ପୁରାତନ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଏହା ଦେଖି, ହୃଷୀକେଶ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ମହାନ, ଯଦୁବଂଶରେ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଆସିଛି; ଏଉଁ ତୁମର ରଥ ଓ ପ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଆମେ ଜନ୍ମ ନେଇଛୁ; ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ, ଏହି ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ଏକୁଶ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାର ଭାରକୁ ହଟାଇଦିଅ।” ଏପରି ସମ୍ମତି ନେଇ, ଦଶାର୍ହଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ସେନାପତି ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ହରି, ଦାରୁକାଙ୍କୁ ରଥୀ କରି, ନିଜ ଶଂଖ ଉଦ୍ଧ୍ୱନ କଲେ; ଏହା ଦେଖି ଶତ୍ରୁ ସେନାମାନେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଆକୁଳ ହେଲେ। ଏହି ଦେଖି, ମାଗଧ ରାଜା କହିଲେ, “ଓ କୃଷ୍ଣ, ମାନବର ନିମ୍ନ ଭାଗ, ମୁଁ ତୁମେ ଛୁଆ ହୋଇଥିବା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେଁନି; ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପଛରେ ଲୁଚି ଅଛ, ତୁମେ ଅପଦ୍ଧି—ଯାଅ, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ନଷ୍ଟ କର, ମୁଁ ତୁମେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ।” “କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ରାମ, ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି, ଯୁଦ୍ଧ କର, ତୁମର ପ୍ରତାପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର; ଏଥିରେ ତୁମେ ମୋ ଆଗୁଆଁ ତୀରରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା, କିମ୍ବା ମୋତେ ମାରିଦେବା।” ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ବୀରମାନେ କେବେ ଗର୍ବ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ କେବଳ ପ୍ରତାପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କ କଥାକୁ ଗମ୍ଭୀରତାରେ ଗ୍ରହଣ କରେନି, ଓ ରାଜା।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଜରାର ପୁତ୍ର ଦୁଇ ମାଧବଙ୍କୁ ଘେରି, ବିଶାଳ ସେନା, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ବାୟୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଧୂଳି ରେଖାରେ ଢାକି ଦେଇଥାଏ। ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ, ହରି ଓ ରାମଙ୍କ ଦୁଇ ରଥ—ଗରୁଡ଼ ଓ ତାଳ ଚିହ୍ନିତ—ଦେଖି, ମହିଳାମାନେ ପୁରାତନ ଦୁର୍ଗ, ମହଳ ଓ ଦ୍ୱାରରେ ଶରଣ ନେଲେ, ଶୋକ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଆକୁଳ ହେଲେ। ହରି, ନିଜ ସେନାକୁ ଦେଖି, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଶତ୍ରୁ ସେନାର ତୀବ୍ର ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ପୁନଃପୁନଃ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ, ନିଜ ଶାରଙ୍ଗଧନୁକୁ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନିରେ ତଣ୍ଡାଇଲେ। ତାପରେ, ନିଜ କୁଇଭରୁ ବାଣ ନେଇ, ତଣ୍ଡାଇ, ତୀବ୍ର ତୀର ବିପୁଳ ବିପୁଳ ନିକ୍ଷେପ କରି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାଟୀକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ; ଚକ୍ର ତାଙ୍କ ହାତରୁ କେବେ ଦୂର ହେଲାନି।