ହେ ରାଜା, ଏହି ସଂସାରରେ କେହି କାହା ସହ ସଦା ସଂଯୋଗରେ ରହେନାହାନ୍ତି—ଏହି ଦେହ ସହିତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ଝିଅ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତ କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ଏକାକି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏକାକି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ, ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ସେ ଏକାକି ଭୋଗ କରେ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଯେଉଁଠି ହେଉ। ଅନ୍ୟାୟ ପଥରେ ଉପାର୍ଜିତ ଧନ ବୁଦ୍ଧିହୀନ ଲୋକମାନେ ଦାବି କରି ନେଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଜଳୋକା ମିତ୍ରତା ନାମେ ଜଳ ଶୋଷଣ କରେ। ଯିଏ ଅବିବେକୀ ଭାବରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ପଥରେ ନିଜ ମତରେ ଧନ ଦେଇ ସହଯୋଗ କରେ, ସେ ଜୀବନ, ଧନ, ପୁଅ-ପରିବାର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ତ୍ୟାଗିତ ହୁଏ। ଏପରି ଅବିବେକୀ ଲୋକ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଧନ ଦେଇ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇ, ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ବିମୁଖ ହୁଏ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ସଂସାରକୁ ସ୍ଵପ୍ନ, ମାୟା, ଓ ମୃଗମରୀଚିକା ବୋଲି ଭାବି, ନିଜକୁ ନିଜେ ଚିହ୍ନ, ସମଚିତ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ହୁଅ। ଏ ସମସ୍ତ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ, "ହେ ଦାନଶୀଳ, ଆପଣ ଯେପରି ଶୁଭ ବାଣୀ କହୁଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ମୁଁ କେବେ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ, ଯେପରି ମର୍ତ୍ୟ ଅମୃତ ପାଇଲେ ତୃପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ। ତଥାପି, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକ ହୃଦୟରେ ଅବିଚଳିତ ରହେନାହିଁ, କାରଣ ତାହା ସନ୍ତାନରେ ଆସକ୍ତି ରୂପୀ ବିଷରେ ଅସ୍ଥିର। ଯେପରି ଆକାଶରେ ବିଜୁଳି ଅଟକି ରହେନାହିଁ, ସେପରି। କିଏ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ବଦଳାଇପାରିବ? ସେ ଯିଏ ଯଦୁବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିଛନ୍ତି। ସେଇ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ସୃଷ୍ଟି, ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭାଜନ, ଏବଂ ନିଜେ ଏହି ସଂସାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା, ଏହି ଲୀଳା ଅଗୋଚର, ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ବିହାର କରୁଥିବା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।" ଏପରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ବୁଝି, ସେ ଯଦୁବଂଶୀ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଅନୁମତି ଦେଲେ ପରେ, ପୁନି ଯଦୁନଗରୀକୁ ଫେରିଲେ। ସେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖବର ଦେଲେ, ଯାହା ପାଇଁ ସେ ନିଜେ ପଠାଯାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଉନଚାଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପରମହଂସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଅଂଶ। ଏହିପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଂସଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଅସ୍ତି ଓ ପ୍ରାପ୍ତି, ପତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ, ନିଜ ବାପା ଘରକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ମାଗଧ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ, ସେମାନଙ୍କ ବିଧବା ହେବାର କାରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଇଦେଲେ। ଏ ଅପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ରାଜା ଶୋକ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ, ଯଦୁବଂଶ ସଂହାର ପାଇଁ ବିପୁଳ ପ୍ରୟାସ କଲେ। ସେ ୨୦ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଓ ତାହା ସହ ତିନି ଅଧିକ ନେଇ, ମଥୁରାକୁ ସବୁଦିକୁ ଅବରୋଧ କଲେ। ଏପରି ସମୁଦ୍ର ସମାନ ବିପୁଳ ସେନା ଓ ନିଜ ସହର ଅବରୋଧ ଦେଖି, ଯଦୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବାରେ, କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତି ଚିନ୍ତା କଲେ। ପ୍ରଭୁ ହରି ନିଜ ମାନବ ଦେହରେ ଅବତାର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ଯୁକ୍ତି ବିଚାର କରି, ଚିନ୍ତନ କଲେ—"ଏହି ମାଗଧ ରାଜା ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅନୁଚର ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିଛି, ଏହି ପୃଥିବୀର ଭାର ଦୂର କରିବି। ଏହି ସେନା, ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ଆକାରରେ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ସେନାମାନେ ଆଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବେ, କିନ୍ତୁ ମାଗଧ ରାଜାକୁ ମୁଁ ମାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ତିନି ପୁନି ସେନା ଏକତ୍ର କରିବେ। ଏହି ମୋ ଅବତାରର ଲକ୍ଷ୍ୟ—ଧରାର ଭାର ହ୍ରାସ, ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସଂହାର। ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରେ, ଅଧର୍ମ ବଢ଼ିଲେ ତାହା ନିବାରଣ କରେ।" ଏପରି ଗୋବିନ୍ଦ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଆକାଶରୁ ଦୁଇଟି ରଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଦ୍ୱିପ୍ରଭା, ସାରଥି ଓ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଆସିଲା। ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ପୁରାତନ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହା ଦେଖି, ହୃଷିକେଶ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ମହାବାହୁ, ଯଦୁମାନଙ୍କୁ ଯେଉଁ ବିପତ୍ତି ଆସିଛି ଦେଖ, ଏହି ତୁମର ରଥ ଓ ପ୍ରିୟାସ୍ତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଆମେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ, ଧରାର ଭାର ନାଶ କରିବାକୁ, ଏହି ଏକୋଣିଷ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା।" ଏପରି ଆଲୋଚନା କରି, ଦଶାର୍ହଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜାଗ, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅଲ୍ପ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ। ହରି, ଦାରୁକଙ୍କୁ ରଥୀ କରି, ରଥ ଚଢ଼ି ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁ ସେନାମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଓ କମ୍ପ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମାଗଧ ରାଜା କହିଲେ, "ହେ କୃଷ୍ଣ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରୁ ନିମ୍ନ, ତୁମେ ଶିଶୁ ତେଣୁ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ। ଏବଂ ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପଛରେ ଲୁଚିଥିବା ଅବୁଦ୍ଧି, ନିଜ ଜନଙ୍କ ନାଶକ, ଯାଅ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ। ହେ ରାମ, ଯଦି ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଅଛି, ଯୁଦ୍ଧ କର, ତୁମ ଶୌର୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର; କିମ୍ବା ମୋ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ, କିମ୍ବା ମୋତେ ମାର।" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, "ବୀରମାନେ କେବେ ବଡ଼ାଇ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାନ୍ତି। ଆମେ ଦୁଃଖିତ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ଲୋକଙ୍କ କଥା ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉନାହିଁ, ହେ ରାଜନ।" ଏହିପରେ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ପୁଅ ଭୟଙ୍କର ସେନା, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଧ୍ୱଜା ନେଇ ଦୁଇ ମାଧବଙ୍କୁ ଘେରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ବାୟୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଧୂଳି ମେଘରେ ଢାକି ଦେଉଥାଏ। ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ହରି ଓ ରାମଙ୍କ ଗରୁଡ଼ ଓ ତାଳ ଚିହ୍ନିତ ଦୁଇଟି ରଥ ଦେଖି, ମହିଳାମାନେ ପୁରାତନ ଦୁର୍ଗ, ରାଜମହଳ ଓ ଦ୍ୱାର ଭିତରେ ଶରଣ ନେଲେ, ଏବଂ ଶୋକ ଓ ଭ୍ରମରେ ଏକାନ୍ତ ହେଲେ।