ସମୟ କ୍ରମେ, ସେ ଜଣେ ଜଣା ଜନନୀ ଏକ ପୁଅଁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ପିତା ଏହି ଶିଶୁଟିକୁ ନେଇ ଗୁପ୍ତରେ ଧୁନ୍ଧୁଳୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ଧୁନ୍ଧୁଳୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏକ ସୁସ୍ଥ ପୁଅଁ ଜନ୍ମିଛି । ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଜିଛି, କାରଣ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ପୁଅଁ ହୋଇଛି ।" ପୁଅଁ ଜନ୍ମର ଶୁଭ ଅବସରରେ ସେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ଜନ୍ମସଂସ୍କାର କରାଇଲେ ଓ ଘର ଦ୍ୱାରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ, ବାଜା ଓ ଅନେକ ଉତ୍ସବ ହେଲା । ଏହି ଅବସରରେ ଧୁନ୍ଧୁଳୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ, "ମୋ ଛାତିରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମୋର ଦୁଧ ଆଗରୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଶିଶୁକୁ କିପରି ପୋଷଣ କରିବି?" ସେଉଁଠି ଆଉ କହିଲେ, "ମୋର ସହଧର୍ମିଣୀ ଯିଏ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି; ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣନ୍ତୁ ଓ ଘରେ ରଖନ୍ତୁ—ସେ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅଁକୁ ପୋଷଣ କରିବେ ।" ପୁଅଁର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ସମସ୍ତ କାମ କରିଥିଲେ । ମା ଏହି ଶିଶୁର ନାମ ରଖିଲେ "ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ" । ତିନି ମାସ ପରେ ଏହି ଗୃହର ଗୋଅଁ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଦିବ୍ୟ, ଦୂଷଣ ରହିତ, ସୁନା ପରି ତେଜ ଥିବା ଏକ ବଛିଆକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଓ ନିଜେ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ । ଏହି ଅଲୌକିକ ଘଟଣା ଦେଖିବାକୁ ଲୋକମାନେ ଆସିଲେ । ସମସ୍ତେ କହିଲେ, "ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇଛି; ଗୋଅଁରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁ ଜନ୍ମିଛି ।" ଭାଗ୍ୟର ବିନ୍ୟାସରେ, କେହି ଏହି ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଶିଶୁଟିର ଗୋଅଁ ପରି କାନ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ "ଗୋକର୍ଣ୍ଣ" ନାମ ଦେଲେ । କ୍ରମେ, ଦୁଇ ପୁଅଁ ଯୁବକ ହେଲେ । ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଲାଗିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ ଓ ଶୁଧ୍ଧତାକୁ ଅନଦେଖା କରୁଥିଲେ, ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ, ଅପରାଧ କାମରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ, ଏବଂ ମୃତଦେହ ଛୁଆଁଥିବା ହାତରେ ଖାଉଥିଲେ । ସେ ଚୋରି କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ ହେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଆଗ୍ନି ଲଗାଉଥିଲେ, ଛୁଆଁମାନେ ଖେଳିବାକୁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଉଏଁରେ ପକେଇ ଦେଉଥିଲେ । ସେ ଅତ୍ୟାଚାରୀ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଅନ୍ଧମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ, ଚଣ୍ଡାଳ ଓ କୁକୁର ସହ ଦିନ ଯାଉଥିଲେ, ଜାଲ ଧରି ରଖୁଥିଲେ । ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଧନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ; କେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ି ତାଙ୍କର ପାତ୍ରାପାତ୍ରି ନେଇ ନେଉଥିଲେ । ଦୟାନୀୟ ପିତା ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦରିଦ୍ର ହୋଇ ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦୁଥିଲେ, "ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅଁ ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ସେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ।" ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋ ଦୁଃଖ ହରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି—ହାଁ, ମୋ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା କେତେ କଷ୍ଟଦାୟକ!" ତେବେ ଜ୍ଞାନୀ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆସି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ବିରାଗର ଉପଦେଶ ଦେଲେ । ସେ କହିଲେ, "ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖମୟ ଓ ମୋହମୟ; କାହାର ପୁଅଁ, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ନିତ୍ୟ ଜଳି ରହେ?" ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଚକ୍ରବର୍ତୀଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ସଂସାରିକ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ; ନିର୍ବିକାର ଏକାନ୍ତବାସୀ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଖରେ ମାତ୍ର ସତ୍ୟ ସୁଖ ଅଛି । ପୁଅଁ ପ୍ରତି ମୋହ ଯେଉଁ ଅଜ୍ଞାନ ରୂପରେ ଅଛି, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ମୋହ ମାନେ ନରକର ପଥ । ଏହି ଦେହ ଏକ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହେବ, ସମସ୍ତକୁ ଛାଡ଼ି ଦେବ—ଏହି କଥା ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅ । ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ପିତା ଚାହିଲେ ଯେବେ ଘର ଛାଡ଼ିବାକୁ, ସେ ପୁଅଁକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ମୋ ପୁଅଁ, ଅରଣ୍ୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଏବେ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ ।" ସେ କହିଲେ, "ମୋହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ବନ୍ଧା ଅସାହାୟ ଓ ପାପୀ ମୁଁ, ତୁମେ ଦୟାର ସାଗର, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର ।" ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, "ଏହି ଅସାର ହାଡ଼, ମାଂସ, ରକ୍ତ ଦେହ ପ୍ରତି ମୋହ ତ୍ୟାଗ କର; ସ୍ତ୍ରୀ, ସନ୍ତାନ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତି ମମତା ଛାଡ଼; ଏହି ଜଗତ ଅନିତ୍ୟ ଓ ନଶ୍ଵର ବୋଲି ଦେଖ; ବିରାଗ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ କର । ସତତ ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଲୋକଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କର, ସାଧୁମାନେଙ୍କ ସେବା କର, ଇଚ୍ଛା ଓ ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କର; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ-ଗୁଣ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରବଣର ଅମୃତ ପାନ କର ।" ଏପରି ଭାବେ, ପୁଅଁର ବଚନରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ପିତା ଗୃହ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ବୟସରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ହରିଭଜନ ଓ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ପରେ ସେ ଦେବମାଳିକାର ଶୋଭା ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ମହଳରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମିତ ଦେବସ୍ଥାନରେ, ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀସମ୍ପତି ସହ ବାସ କଲେ । ସେ ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଧନ୍ୟ ଥିଲେ, ଅହଂକାର ଓ ମଦ ରହିତ ଥିଲେ । ପିତା ପରଲୋକଗତ ହେଲାପରେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ତାଙ୍କ ମାଆକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ମାଡ଼ିଲେ—"କହ କେଉଁଠି ଧନ ରଖିଛୁ, ନାହିଁ କହିଲେ ଏହି ଲଠିରେ ମାରି ମାରିଦେବି!" ସେଇ ଭୟଭୀତ ମାଆ, ପୁଅଁ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ରାତିରେ ଏକ ଉଏଁରେ ପଡ଼ି ଆତ୍ମହତ୍ୟା କଲେ । ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗରେ ଅବିଚଳିତ ଥାଇ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଚଲିଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ, ସୁଖ, ଶତ୍ରୁ, ମିତ୍ର କିଛି ଲାଗୁଥିଲା ନାହିଁ । ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରେ ରହି, ପାଞ୍ଚଟି ବେଶ୍ୟା ସହିତ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ମନ ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ଭରଣପୋଷଣରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା । ଏକ ଦିନ, ସେଇ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଗହଣା ଚାହିଁଲେ; ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୁଲି, କାମାନ୍ଧ ହୋଇ ଧନ ଆଣିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ । ଏଠାଉଁଠାଉଁରୁ ଧନ ଆଣି, ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ଭଲ ମାନ୍ୟା, ଗହଣା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷ ଦେଲେ । ଏତେ ଧନ ଦେଖି, ବେଶ୍ୟାମାନେ ରାତିରେ କହିଲେ, "ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଚୋରି କରେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ରାଜା ତାକୁ ଧରିନେବେ ।" "ଧନ ନେଇ ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ତାକୁ ମାରିଦେବେ; ତେଣୁ ଆମ ଲାଭ ପାଇଁ ଆମେ ଉପାୟ କରି ଗୁପ୍ତରେ ତାକୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ କି?" ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଏଁ ସମୟରେ ରଶିରେ ବାନ୍ଧି, ହତ୍ୟା କଲେ, ଧନ ନେଇ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚଲିଗଲେ ।