ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଫଳଟି ଗାଁଠୁ ଦେବା ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ—ଏହା ମହିଳାମାନଙ୍କର ସ୍ବଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଏପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରାଯାଇଥିଲା। ସମୟ ଅନୁସାରେ ଏକ ମହିଳା ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ତାହାର ପିତା ଏହି ଶିଶୁକୁ ଉଠାଇ ଚୁପଚାପ ଧୁନ୍ଧୁଲିଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଧୁନ୍ଧୁଲି ତାଙ୍କର ପତିକୁ କହିଲେ, "ଏକ ସ୍ବସ୍ଥ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଆସିଛି, କାରଣ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କର ପୁଅ ହୋଇଛି।" ପତି ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ ଏବଂ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର କରିଲେ; ଘର ଦ୍ବାରରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ ଚାଲିଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ, "ମୋ ଛାତିରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟଜଣ ଦୁଧ ଚୁଷି ନେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ କିପରି ମୁଁ ଶିଶୁକୁ ପୋଷଣ କରିବି?" "ମୋ ସହପତ୍ନୀ ଯିଁଉଁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ମରିଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣି ଘରେ ରଖ—ସେ ତୁମର ପୁଅକୁ ପୋଷଣ କରିବେ।" ସମସ୍ତ କାମ ପତି କଲେ ପୁଅକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ; ମା ଶିଶୁକୁ ନାମ ଦେଲେ—ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ। ତିନି ମାସ ପରେ ଏହି ଗାଁ ଏକ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଅଂଗ, ଦିବ୍ୟ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଛୋଁ ଜନ୍ମ ଦେଲା। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜେ ସଂସ୍କାର କଲେ; ଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଲୋକମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଏହି ଦିନ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା: ଗାଁଠୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିର ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା। ଭାଗ୍ୟର କୌଶଳରେ କେହି ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଶିଶୁର ଗାଁର ଭଳି କାନ ଦେଖି ଏହାର ନାମ ଦେଲେ—ଗୋକର୍ଣ୍ଣ। ସମୟ ଅନୁସାରେ ଦୁଇ ପୁଅ ଯୁବକ ହେଲେ; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସେ ନିତି ନହେଲେ, ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ, ରୋଷ ନଥିଲେ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଧନ ନେଲେ, ଏବଂ ମୃତଦେହରେ ହାତ ଦେଇ ଖାଇଲେ। ସେ ଚୋର ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଘୃଣିତ, ଅନ୍ୟଙ୍କର ଘରକୁ ଆଗ ଲଗାଇଥିଲେ, ଶିଶୁମାନେ ଖେଳାପାଇଁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ କୁଆଁରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ। ସେ ହିଂସ୍ର ଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଗରିବ ଏବଂ ଅନ୍ଧମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ, ସଦା ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ସହିତ ରହୁଥିଲେ, ଫାସି ଧରିଥିଲେ, କୁକୁର ସହିତ ମିଶିଥିଲେ। ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହିତ ମିଶି ଜନ୍ମ ଧନ ଉଡାଇଦେଲେ; ଏକଥା ହେଉଛି, ଦିନେ ସେ ନିଜ ପିତାମାତାକୁ ମାଡ଼ି ତାଙ୍କର ଭାଣ୍ଡପାତ୍ର ନେଇ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଃଖୀ ଏବଂ ଦରିଦ୍ର ପିତା ଚିତ୍କାର କଲେ, "ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯିଁଉଁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ଯୋଗ୍ୟ।" "ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି—ହାଁ, ମୋର ଦୁଃଖ ଅତି ମନ୍ଦ!" ଏତେବେଳେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ନିର୍ବିକାର, ଆସି ପିତାଙ୍କୁ ବିରାଗ ରସ୍ତା ଦେଖାଇ କଥା କହିଲେ। "ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୋହିତ କରେ; କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ସତତ ଦହିଥାଏ?" "ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ, ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତି କେବଳ ନିର୍ବିକାର ମୁନି ଯିଁଉଁ ଏକାକି ରହନ୍ତି।" "ପୁଅ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରୂପ ଅଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼; ମୋହରେ ନରକ ମାର୍ଗ ଆସେ। ଏହି ଦେହ ସମସ୍ତକୁ ଛାଡ଼ି ପଡ଼ିଯିବ—ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଅ।" ପୁଅଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପିତା ଚାହିଲେ, "ମୋ ପୁଅ, ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ବିସ୍ତାରରେ କହ।" "ମୋହର ଅନ୍ଧ ତଳକୁ ଆସକ୍ତିର ଫାସିରେ ବାନ୍ଧା, ମୁଁ ଅସାର, ଚାଳାକ ଏବଂ କର୍ମରେ ଅପତିତ—କୃପାର ସାଗର, ମୋତେ ଉଠାଇଦିଅ।" "ଏହି ହାଡ଼, ମାଂସ, ରକ୍ତ ଦେହ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ସ୍ବାମୀଭାବ ଛାଡ଼; ଏହି ସଂସାର ସଦା ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ନଶ୍ୱର—ବିରାଗ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ କର।" "ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ନିତି ଅଭ୍ୟାସ କର, ଲୋକ ଧର୍ମ ଛାଡ଼, ସାଧୁମାନେ ସେବା କର, ଆସକ୍ତି ଏବଂ ଆଗ୍ରହ ତ୍ୟାଗ କର; ତ୍ୱରିତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ସେବା ଏବଂ ପବିତ୍ର କଥାର ଅମୃତ ଆସ୍ବାଦନ କର।" ଏପରି, ପୁଅଙ୍କ କଥାରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ସଠିଏ ବୟସରେ ନିଜ ଘର ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ଦିନେ ଦିନେ ହରି ସେବା କରି, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାହାପରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ ନଗରରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମିତ ଇନ୍ଦ୍ରର ମହଲରେ, ତିନି ଲୋକର ଭାଗ୍ୟ ଅବସ୍ଥାନରେ, ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ରହିଲେ। ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମରେ ଧନ୍ୟ, ସେ ଅହଂକାର ଏବଂ ଗର୍ବରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ପିତାର ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ପରେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିଜ ମାତାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ମାଡ଼ିଲେ: "କହ, ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛି, ନାହିଁ କହିଲେ ଏଠି ଲାଠିରେ ମାରିଦେବି!" ଏହି କଥାରେ ଭୟିତ ଏବଂ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ମାତା ରାତିରେ ଏକ କୁଆଁରେ ଝାପ ଦେଇ ନିଜ ଜୀବନ ଶେଷ କଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କର କେଉଁ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, କେଉଁ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, କେଉଁ ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ, କେଉଁ ମିତ୍ର ନାହିଁ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରେ ରହିଲେ, ପାଞ୍ଚ ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହ ଘିରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁର କାମ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ବେଶ୍ୟାମାନେ ପୋଷଣ କରିବାରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲା। ଦିନେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଗହଣା ଚାହିଲେ, ସେ କାମାନ୍ଧ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୁଲି ଗହଣା ଆଣିବାକୁ ଘର ଛାଡ଼ିଗଲେ। ଏଠିଁ-ଏଠିଁ ଧନ ଯୋଗାଇ ଘରେ ଆଣି ବେଶ୍ୟାମାନେକୁ ଦେଲେ—ସୁନ୍ଦର ପୋଷାକ, ଗହଣା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ। ଧନ ଦେଖି ବେଶ୍ୟାମାନେ ରାତିରେ କହିଲେ, "ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଚୋରି କରେ; ଏହିଠାରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଧରିବେ।" "ଧନ ନେଇ ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ମାରିଦେବେ; ତେଣୁ ଆମ ଉପକାର ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ।" ଏପରି ସଂକଳ୍ପ କରି, ସେ ଘୁମ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ରଶିରେ ବାନ୍ଧି ମାରିଦେଲେ, ଧନ ନେଇ ଅନ୍ୟଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।