ଏକ ଦିନ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ଜୀବନରେ ଦୁଃଖ ଭରି ଆସିଲା । ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଧୁନ୍ଧୁଲି ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ—"ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ ଅଛି, ଜନ୍ମ ହେଲା ପରେ ଶିଶୁଟିକୁ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି ।" ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, "ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘରେ ରୁହ, ଗର୍ଭବତୀ ଭାବରେ ଅପନାଇବା କର, ଆନନ୍ଦରେ ରୁହ; ମୋ ଘରଷ୍ତ ଭାତ୍ୟାଙ୍କୁ କିଛି ଧନ ଦେ, ସେ ତୁମକୁ ଶିଶୁ ଦେଇଦେବେ ।" ଧୁନ୍ଧୁଲି ଏହି ଯୋଜନାକୁ ଅଗ୍ରସର କରି, ଲୋକମାନେ ଚାରିପାଖରେ କହିବେ—"ଏହି ଶିଶୁ ଛଅ ମାସରେ ମରିଗଲା", ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିଶୁକୁ ଦିନ ପ୍ରତିଦିନ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ଘରେ ଆଣି ଲାଳନା କରିବେ । ଏହାର ସତ୍ୟତା ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଫଳଟିକୁ ଗାଁକୁ ଦେବାକୁ କହିଲେ—ଏହିପରି ଯୋଜନା କରିଥିଲେ, ଯେପରି ମହିଳାମାନେ ସ୍ଵଭାବଗତ ଚତୁର ହୁଅନ୍ତି । ଏହିପରି ଯୋଜନା ଅନୁସାରେ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଧୁନ୍ଧୁଲି ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ପିତା ଶିଶୁଟିକୁ ଗୁପ୍ତରେ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ଧୁନ୍ଧୁଲି ତାଙ୍କର ଘରଷ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏକ ସୁସ୍ଥ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଆସିଛି, ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇଛି ।" ଆତ୍ମଦେବ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର କରିଲେ; ଘର ଦ୍ୱାରେ ଶୁଭ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଚାଲିଥିଲା । ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଧୁନ୍ଧୁଲି କହିଲେ—"ମୋ ଚାମ୍ପିରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟଜଣୀ ଦୁଧ ଖେଉଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ଶିଶୁକୁ ଖୁଆଇପାରିବି କିପରି?" ତାଙ୍କ ସହପତ୍ନୀ ଯାହା ଜନ୍ମ ଦେଇଛି, ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ମରିଗଲା; ତାଙ୍କୁ ଆଣି ଘରେ ରଖ, ସେ ତୁମ ଶିଶୁକୁ ଲାଳନା କରିବେ । ଏହିପରି ତାଙ୍କ ଘରଷ୍ତ ଭାତ୍ୟା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ପୁଅର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ । ମା ଶିଶୁକୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନାମ ଦେଲେ । ତିନି ମାସ ପରେ ଗାଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମଝିଆ ଜନ୍ମ ଦେଲା—ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗରେ ଶୁଭ୍ର, ଦିବ୍ୟ, ନିର୍ମଳ ଓ ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଥିବା । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ ସଂସ୍କାର କରିଲେ; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଲୋକମାନେ ଏକଠା ହେଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଲୋକ କହିଲେ—"ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇଛି; ଗାଁରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ।" ଭାଗ୍ୟର ଚାଳ ଏପରି ଥିଲା, କେହି ଏହି ଗୁପ୍ତ ଗଳ୍ପ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଶିଶୁର ଗାଁ ଭଳି କାନ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ "ଗୋକର୍ଣ" ନାମ ଦିଆଗଲା । ସମୟ ପାଇଁ ଦୁଇ ପୁଅ ବଡ଼ ହେଲେ; ଗୋକର୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ । ସେ ନିତି ନାହିଁ, ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ମୃତଦେହ ଦ୍ୱାରା ହାତ ଅପବିତ୍ର କରି ଖାଇ । ତିନି ଚୋର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଘୃଣିତ, ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କ ଘରରେ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇ ଦିଅନ୍ତି, ଶିଶୁମାନେଙ୍କୁ ଖେଳାଇବାକୁ ଆଣି ତୁରନ୍ତ କୂଏଁରେ ପକେଇ ଦିଅନ୍ତି । ସେ ହିଂସ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରେ, ଗରିବ ଓ ଅନ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରେ, ଅତିତ୍ୟାଗୀମାନେ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ, ଫାନ୍ଦ ଧାରଣ କରେ, କୁକୁରମାନେ ସହ ଘୁଞ୍ଚି ରହି । ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହ ସଂଗତି ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବପୁଷ୍ୟ ଧନ ଅପବ୍ୟୟ କରିଦେଲେ; ଦିନେ ଜନ୍ମଦାତା ପିତାମାତାଙ୍କୁ ମାରି ତାଙ୍କର ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ନିଜେ ଚାଲିଗଲେ । ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ଦୟାଳୁ ଆତ୍ମଦେବ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ—"ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି, ସେ ମରିବାଯୋଗ୍ୟ ।" "କେଉଁଠି ରହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି—ହାଁ, ମୋ ଦୁଃଖ କିପରି ଅପାର!" ଏହି ସମୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ଗୋକର୍ଣ ଆସି, ପିତାଙ୍କୁ ବିରାଗର ପଥ ଦେଖାଇ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—"ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖରେ ଭରିଆ, ମୋହ ଦେଇଥାଏ; କିଏ ର ପୁଅ, କିଏ ର ଧନ, କିଏ ର ମୋହ ସତତା ଜଳିଥାଏ?" "ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଏକ ବିଶ୍ୱର ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଆନନ୍ଦ କେବଳ ବିରାଗୀ ମୁନି, ଏକାନ୍ତରେ ବସିଥିବାକୁ ମିଳେ ।" "ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ପୁତ୍ର ମୋହ ଭାବର ଅଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼; ମୋହ ଦ୍ୱାରା ନରକ ପଥ ଆସିଥାଏ । ଏହି ଦେହ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ—ବନକୁ ଯାଅ ।" ପିତା ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବନକୁ ଯିବା ଇଚ୍ଛା କଲେ—"ମୋ ପୁଅ, ବନରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ବିସ୍ତୃତ କହ ।" "ମୋହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ବନ୍ଧି, ମୁଁ ଅପଙ୍ଗ, ଧୂର୍ତ୍ତ, କର୍ମରେ ପତିତ; ଦୟାର ସାଗର, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଉଠିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ।" "ଏହି ହାଡ଼, ମାଂସ, ରକ୍ତର ଦେହ ଉପରେ ମୋହ ଛାଡ଼, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଅଧିକାର ଭାବ ଛାଡ଼; ଏହି ସଂସାର ଅସ୍ଥିର ଓ ନଶ୍ୱର ଦେଖ—ବିରାଗ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ନିଅ ।" "ସଦା ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଲୋକଧର୍ମ ଛାଡ଼, ସାଧୁମାନେଙ୍କୁ ସେବା କର, ଅଭିଲାଷ ଓ ଚାହିଦା ଛାଡ଼; ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ସେବା ଓ ପବିତ୍ର କଥାର ଅମୃତ ଗଭୀର ଭାବେ ପିଇ ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ଆତ୍ମଦେବ ଘର ଛାଡ଼ି ବନକୁ ଗଲେ, ଷଷ୍ଠି ବର୍ଷରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଦୈନିକ ହରିସେବା କରି, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ କରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପାଇଲେ । ସେ ଦେବନଗରୀରେ ବସିଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନର ଶୋଭାରେ ଭରିଆ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମିତ ଇନ୍ଦ୍ରର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ, ତିନି ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ମୀର ନିବାସରେ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ବସିଲେ । ସେ ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ, ଅହଂକାର ଓ ଗର୍ବରେ ମୁକ୍ତ । ପିତା ବିଦାୟ ହେଲାପରେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିଜ ମାତାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପିଟିଲେ—"ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛ, କହ, ନାହିଁ କହିଲେ ଏହି ଲାଠିରେ ମାରି ମାରିଦେବି !" ମା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ରାତିରେ କୂଏଁରେ ଜିବନ ଦେଇ ନିଜ ଅନ୍ତ କରିଦେଲେ । ଗୋକର୍ଣ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର କେଉଁ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, କେଉଁ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, କେଉଁ ଶତ୍ରୁ କେଉଁ ମିତ୍ର ନାହିଁ । ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରେ ରହିଲେ, ପାଞ୍ଚ ବେଶ୍ୟାରେ ଘିରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ବେଶ୍ୟାମାନେଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ମତିଭ୍ରମ ହୋଇଥିଲା ।