ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଜଣେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଭଉଣୀଙ୍କ ଘରକୁ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭଉଣୀ ନିଜେ ଆସିଲେ । ସେଠାରେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଭଉଣୀ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ, “ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ଅଛି ।” ତାପରେ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି, ଭଉଣୀ, ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ ଅଛି, ଜଣେ ପୁଅ ହେଲେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି ।” ଏହାପରେ, ଛୋଟ ଭଉଣୀ କହିଲେ, “ଏଠି ଘରେ ରୁହ, ଗର୍ଭବତୀ ହେବାର ଅଭିନୟ କର, ଏବଂ ସୁଖରେ ରୁହ । ମୋ ଘର୍ସ୍ତଙ୍କୁ କିଛି ଧନ ଦେଅ, ସେ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେଇଦେବେ ।” “ଲୋକେ କହିବେ ପିଲା ଛଅ ମାସରେ ମରିଗଲା; ମୁଁ ଦିନକୁ ଦିନ ତୁମ ଘରକୁ ଆସି, ପୁଅକୁ ଲାଲନା-ପାଳନା କରିବି ।” ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଫଳଟି ଗାଈକୁ ଦେଖ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଏପରି ହେଲା, ଯେପରି ନାରୀମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ କରନ୍ତି । ଏଭଳି ଦିନ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଜଣେ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ପିତା ଗୁପ୍ତରେ ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ଧୁନ୍ଧୁଳୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ଧୁନ୍ଧୁଳୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏକ ସୁସ୍ଥ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଗଲା, କାରଣ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ପୁଅ ହେଇଛି ।” ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ଜନ୍ମସଂସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଘର ଦ୍ୱାରରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ହେଲା । ଏହା ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଛାତିରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟେ ଦୁଧ ଚୁସିଦେଇଛି, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ପୁଅକୁ କିପରି ପୋଷଣ କରିବି?” “ମୋ ସହପତ୍ନୀ ଯିଏ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି, ତାଙ୍କର ପିଲା ମରିଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣି ଘରେ ରଖ, ସେ ତୁମ ପୁଅକୁ ପୋଷଣ କରିବେ ।” ପୁଅକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କଲେ । ମାଁ ତା’ର ନାମ ରଖିଲେ—ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ । ତିନି ମାସ ହେବା ପରେ, ସେ ଗାଈ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସୁନ୍ଦର, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ସୁନଳୀ ଛାଗୁଡ଼ିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା । ଏହା ଦେଖି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜେ ଶିଶୁର ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ସମସ୍ତେ ଆସିଗଲେ । ସମସ୍ତେ କହିଲେ, “ଅତି ଶୁଭ ଘଟଣା ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ହୋଇଛି: ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁ ଗାଈରୁ ଜନ୍ମିଛି, ଏହା ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ।” ଭାଗ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, କେହି ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଶିଶୁର ଗୋବର ଭଳି କାନ ଦେଖି, ତା’ର ନାମ ରଖାଗଲା—ଗୋକର୍ଣ୍ଣ । ସମୟ କ୍ରମେ, ଦୁଇ ପୁଅ ବଡ଼ ହେଲେ । ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଶସ୍ତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ବହୁତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ବ୍ୟସନୀ ହେଲେ । ସେ ସ୍ନାନ ଓ ଶୂଚିତାକୁ ଅବହେଳା କରୁଥିଲେ, ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ, କ୍ରୋଧ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଧନ ଆର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମୃତଦେହ ଛୁଇଁଥିବା ହାତରେ ଖାଉଥିଲେ । ସେ ଚୋର ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ, ଅନ୍ୟମାନେ ଘରକୁ ଆଗୁନ ଲଗାଉଥିଲେ, ଛୁଆମାନେ ଖେଳିବାକୁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ କୁଆଁରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ । ସେ ହିଂସ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ଗରିବ ଓ ଅନ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ପୀଡନ କରୁଥିଲେ, ସଦା ଚଣ୍ଡାଳମାନେଙ୍କ ସହିତ ରହୁଥିଲେ, ଗଳାରେ ଫାସି ଦେଇ, କୁକୁରମାନେ ସହିତ ଘୁରୁଥିଲେ । ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହିତ ସଂଗତିରେ, ସେ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ୟାୟରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କଲେ । ଏକଥର, ସେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପିଟି, ତାଙ୍କ ଘର ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ଗଲେ । ତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ପିତା, ଏବେ ଦରିଦ୍ର ହୋଇ, ଚିତ୍କାର କଲେ, “ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯିଏ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ ।” “ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋ ଦୁଃଖ ନିବାରଣ କରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି—ହାଁ, କି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ମୋର!” ଏହି ସମୟରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆସି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ବିରାଗର ପଥ ଦେଖାଇ ଉପଦେଶ କଲେ, “ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମୋହରେ ଜଡିତ; କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ସତତ ଜଳିଉଛି?” “ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉ କି ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, କେହି ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ନୁହଁନ୍ତି; କେବଳ ବିରାଗୀ ମୁନି ଏକାକୀ ରହି ସୁଖ ପାଉଛନ୍ତି ।” “ସନ୍ତାନ ଆସକ୍ତି ଆକାର ଅଜ୍ଞାନକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ମୋହରେ ନରକ ପଥ ଆସେ । ଏହି ଦେହ ଏକ ଦିନ ପଡ଼ିଯିବ, ସମସ୍ତକୁ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅ ।” ସେ କଥା ଶୁଣି, ପିତା ଚାହିଲେ ଯିବାକୁ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ପୁଅ, ଅରଣ୍ୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଠିକ୍ ଭଳି କହ ।” “ମୋହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ଆମେ ବନ୍ଧିତ, ମୁଁ ଅସମର୍ଥ, ଚତୁର ଏବଂ କର୍ମରେ ପତିତ—ଦୟାର ସାଗର, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର ।” ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ କଲେ, “ଏହି ଅସ୍ଥି, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର ଦେହ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କର; ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଆଦି ପ୍ରତି ମମତା ଛାଡ଼; ଏହି ସଂସାର ଛଣିକ ଏବଂ ନଶ୍ୱର—ବିରାଗ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଅ ।” “ସତତ ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଲୋକଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କର, ସାଧୁମାନେଙ୍କୁ ସେବା କର, ଆସକ୍ତି ଓ ଆସା ତ୍ୟାଗ କର; ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କ ଦୋଷ-ଗୁଣ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, ସେବା ଓ ଧର୍ମକଥାର ଅମୃତ ପାନ କର ।” ଏପରି, ପୁଅଙ୍କର କଥାରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ପିତା ଘର ଛାଡ଼ି ସଠିଅଠି ବୟସରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ଦୈନିକ ହରିସେବାରେ ଲିନ ହୋଇ, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ । ତା’ପରେ ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନର ଭାଗ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିଜ ମହଲରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମିତ ଅଦ୍ଭୁତ ନିବାସରେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ବାସ କଲେ । ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଘମଣ୍ଡ ଓ ଅଭିମାନ ନଥିଲା । ଏହି ଭଳି, ପିତା ପରଲୋକଗତ ହେବା ପରେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ତାଙ୍କ ମାତାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପିଟିଲେ, “କହ, ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛ, ନାହିଁ କହିଲେ ଏହି ଲାଠିରେ ମାରି ଦେଇଦେବି!” ସେଇ କଥାରେ ଭୟଭିତ ଏବଂ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ମାଆ ରାତିରେ ଏକ କୁଆଁରେ ପଡ଼ି ଜୀବନ ଶେଷ କଲେ । ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗରେ ନିଶ୍ଚଳ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ବେରିଗଲେ; ସେ କେହି ପ୍ରତି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ରଖୁନଥିଲେ, କେହି ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ମିତ୍ର ନଥିଲେ । ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଘରେ ରହି, ପାଞ୍ଚ ନାରୀ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ବେଶ୍ୟାମାନେଙ୍କ ପୋଷଣରେ ଲିନ ଥିଲା ।