ବୃନ୍ଦାବନର ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଏହିପରି କଥା ଭାବିଲେ—"ଏମିତି ମହାପୁରୁଷ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି, ସ୍ୱୟଂ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି କଣ କରିପାରିବୁ? ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ସ୍ୱୟଂପୂର୍ଣ୍ଣ।" ଏହିପରି ଭାବିଲେ ଯେ, "ପିଙ୍ଗଳା ବେଶ୍ୟା କହିଥିଲେ ଯେ, ଆଶାରହିତତାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ଅଛି; ତଥାପି ଆମେ ଏହି ଜାଣିଥିଲେ ବି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଶାକୁ ଛାଡିପାରୁନାହିଁ।" "କେଉଁ ଲୋକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସଂଗକୁ ଛାଡିପାରିବ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ସଦା ସେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି? ଏହି ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ, ଗାୟ, ଓ ବାଁଶୀର ଧ୍ୱନି—ସବୁଠି କୃଷ୍ଣ ଓ ସଙ୍କର୍ଷଣ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମୀର ନିବାସ ସବୁବେଳେ ଆମକୁ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଦେଇଯାଏ; ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖି ଆମେ ସେଉଁଠି ହେଉଛୁ।" "ତାଙ୍କ ଚାଲିବା ଢଙ୍ଗ, ମଧୁର ହସ, ଚଞ୍ଚଳ ନୟନ ଦୃଷ୍ଟି, ଓ ମୃଦୁ ଭାଷା—ଏହି ସବୁ ଆମ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଛି; କିପରି ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଭୁଲିପାରିବୁ? ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ହେ ବ୍ରଜେଶ୍ୱର, ଦୁଃଖ ନାଶକ, ଗୋକୁଳକୁ ଏହି ବିପଦ ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ!" ଏହିପରି ଭାବରେ ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିୟୋଗ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱାଳାରୁ କିଛି ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ଆଦର କଲେ। ଉଦ୍ଧବ ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାକଥା କହି, ଗୋକୁଳକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଯେତେଦିନ ଉଦ୍ଧବ ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜରେ ରହିଲେ, ସେତେଦିନ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣସମ୍ବାଦରେ ଏପରି ଲୀନ ହେଲେ ଯେ, ସମୟ ଦୃତ ଗତିରେ କଟିଗଲା। ଉଦ୍ଧବ ନଦୀ, ଅରଣ୍ୟ, ଫୁଲିଥିବା ଗଛ ଦେଖି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଓ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ ସେବା କଲେ। ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣପ୍ରେମରେ ଏତେ ଲୀନ ଥିବା ଦେଖି, ଉଦ୍ଧବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ ସେମାନଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ କହିଲେ: "ଏହି ଗୋପୀମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଶରୀରଧାରୀ ସବୁଠାରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରେମ ଗଭୀର। ଜନ୍ମେ ବ୍ରହ୍ମା ହେବାର ଉପକାର କ'ଣ, ଯଦି ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ରାମୃତ ଗୁଣ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବା ଯାଏଁ ଏପରି ଭକ୍ତି ନଥାଏ?" "ଏମିତି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ନାରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କେତେ ଅପରାଧିନୀ, ତାଙ୍କର ଏହି ପରମ ପ୍ରେମ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ଏହି ମହାପ୍ରେମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜରେ ଉପାସନା କରୁଥିବା ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ବି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେପରି ରାଜା ତାଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି।" "ଏହି ଗଢ଼ିଆ ପ୍ରେମ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବି ମିଳୁନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ପଦ୍ମସୁଗନ୍ଧିତ; ଏହା ଉପଜିଲା ରାସଲୀଳାରେ, ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଗଳେ ବାହ ବନ୍ଧିଲେ ଓ ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଲେ।" "ହାୟ, ମୁଁ ଏଠି ବୃନ୍ଦାବନରେ ଏକ ତରଘାସ, ଜଉ, ଲତା କିମ୍ବା ଔଷଧ ହେଇଯାଏଁ, ଯାହା ଉପରେ ଏମିତି ଗୋପୀମାନେ ନିଜ ସ୍ବଜନ, ଧର୍ମପଥ ଛାଡିଦେଇ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପଥକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁପଥକୁ ବେଦମାନେ ଖୋଜନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଚରଣଧୂଳି ପାଇଁ।" "ଯେଉଁ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦକମଳ ରଖିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ମହାୟୋଗୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ରାସ ଲୀଳାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସେଇ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି।" "ମୁଁ ପୁନି ପୁନି ନନ୍ଦବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନଙ୍କ ପଦଧୂଳିକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ହରିକୀର୍ତନ ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ ଉଦ୍ଧବ ଗୋପୀ, ଯଶୋଦା, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ରଥରେ ଚଢିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବିଦାୟ ସମୟରେ, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଅନେକ ଉପହାର ନେଇ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଆମ ମନ ସଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦକମଳରେ ଲଗି ରହୁ, ଆମ ମୁଁହୁ କେବଳ ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ, ଆମ ଦେହ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ନମନ୍ତୁ।" "ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ପଡ଼େ, କିଛି ଦାନ କିମ୍ବା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ବି, ଆମର କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ଅଚଳ ରହୁ।" ଏପରି ଭାବରେ ଗୋପମାନଙ୍କ ପ୍ରେମ ଓ ଆଦର ପାଇଁ ଉଦ୍ଧବ ମଥୁରାକୁ ଫେରିଗଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ। ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଉପହାର ଦେଇ ବସୁଦେବ, ବଳରାମ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ। ଏହିପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସର୍ବଦ୍ରଷ୍ଟା ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ କୁବ୍ଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେଉଁଠି ଘର ସୁନ୍ଦର ଅଳଙ୍କୃତ, ମୋତିର ମାଳା, ପତାକା, ଛାତା, ଶୈୟା, ଆସନ, ଧୂପ ଓ ଦୀପର ଶୋଭା ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। କୃଷ୍ଣ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, କୁବ୍ଜା ଲଜ୍ଜା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଉଠି, ସହଚରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟ ବିଧିରେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ବି ଆଦର ସହ କୁହାଯାଇ, ସେ ଆସନ ଛୁଇଁ ବସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଲୋକପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ଶୋଭାମୟ ବିଛାନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କୁବ୍ଜା ନିଜକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ମାଳା, ଗନ୍ଧ, ତାମ୍ବୁଳ ଭୋଗ କରି ମାଧବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜା ମିଶ୍ରିତ ମୃଦୁ ହାସ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଶୋଭାମୟ ଶୟ୍ୟାରେ ବସାଇ, ତାଙ୍କ ସହ ଅନନ୍ଦ କଲେ, ଯେଉଁ କୁବ୍ଜା ତାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ରତିର ଅନଳରେ ଦହୁଥିବା ହୃଦୟ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଆଶାରେ, କୁବ୍ଜା ତାଙ୍କ ପଦସୁଗନ୍ଧ ନିଶ୍ୱାସ କରି, ପାଦ ମାଳିଶ କରି, ଚେତନାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖ ଦୂର କଲେ। ଏହିପରି ଦୁର୍ଲଭ ମୁକ୍ତିପତିଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ପାଇଁ, କୁବ୍ଜା ଏକ ବର ମାଗିଲେ—"ହେ କମଳନୟନ, ମୋତେ ଅନେକ ଦିନ ଏଠି ରୁହ, ମୋ ସହ ଅନନ୍ଦ କର, ମୁଁ ତୁମେ ଛାଡିପାରିବିନାହିଁ।" କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରି, ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଉଦ୍ଧବ ସହ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବଡ଼ ପୂଜା କରି, ମନରଞ୍ଜକ ବର ମାଗିଥାଏ, ଯଦି ସେ ଶୁଭ ନୁହେଁ, ତେବେ ସେ ଅବିବେକୀ।