ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି, ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ଟ କରି, ରାଜସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି, ଏପରି ଦେଖି ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ଏପରି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିବେ? ବନବାସୀ ମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ମହାପୁରୁଷ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ କରିପାରିବେ? ସେ ତ ସ୍ୱୟଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକୃତିରେ ପିଙ୍ଗଳା ନାମକ ବେଶ୍ୟା କହିଥିଲେ—ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେବାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଅଛି। ତଥାପି, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ ଆମର ଆଶା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଶ୍ରୀ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ, ସେଉଁଠାରେ ସେଉଁଠି ଥିବା ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ କିଏ ଛାଡ଼ିପାରିବ? ବନ, ପହାଡ଼, ନଦୀ, ଗାଈମାନେ, ଓ ବାଁଶୀର ଧ୍ୱନି—ଏସବୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କ ସହିତ ଏଠାରେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ନିମିତ୍ତରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନିବାସ ଓ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଆମକୁ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ। ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଚାଲିବା, ହସ, ଚାହାଣି, ମଧୁର କଥା—ସମସ୍ତ ଆମ ମନକୁ ବନ୍ଧି ଦେଇଛି; ଏହାକୁ କିପରି ଭୁଲିପାରିବା? ହେ ଭଗବାନ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ହେ ବ୍ରଜେଶ୍ୱର, ହେ ଦୁଃଖନାଶକ, ଗୋକୁଳକୁ ଦୁଃଖର ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ। ଏପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୂତ ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖର ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲା, ଗୋପୀମାନେ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ କିଛି ମାସ ରହି, ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା କଥା କହି, ସମଗ୍ର ଗୋକୁଳକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଉଦ୍ଧବ ଯେତେ ଦିନ ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜରେ ରହିଲେ, ସେତେ ଦିନ ଅନୁଭବ ହେଲା ଯେ ସମୟ ଦୃତ ଗତିରେ କଟିଗଲା—ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଖବରରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଉଦ୍ଧବ ନଦୀ, ଅଟବୀ, ଓ ଫୁଲିଥିବା ଗଛଗୁଡିକୁ ଦେଖି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ, ଏବଂ ବ୍ରଜବାସୀମାନଙ୍କ ସେବା କରିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣରେ ଏତେ ଲୀନ ଥିବା ଦେଖି, ଉଦ୍ଧବ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ। ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ—ଏହି ଗୋପୀମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଶରୀରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରତି ଗଭୀର ପ୍ରେମ ଅଛି। ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭକ୍ତିକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛୁ—ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବା ଚାଁହିଁଲେ କ’ଣ ଉପକାର, ଯଦି ତାଙ୍କ କଥାମୃତ ରସ ଲାଭ ହେଉନାହିଁ? ଏହି ଅପରାଧିନୀ, ବନବାସି ନାରୀମାନେ କେଉଁଠି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରେମ କେଉଁଠି! ଏହି ଲୋକମାନେ ଅଜ୍ଞାନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଉପାସନା କଲେ ଶୁଭ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଯେପରି ରାଜା ତାଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି। ଏପରି ଗଭୀର ପ୍ରେମ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ରାସ ମହୋତ୍ସବରେ କୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜସୁନ୍ଦରୀମାନେଙ୍କ ଗଳା ଆଳିଙ୍ଗନ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଇଥିଲେ। ମୁଁ ଏହି ବ୍ରଜରେ ତିଆଁ ଘାସ, ଜାଡ଼, ଲତା, କିମ୍ବା ଔଷଧ ହେବାକୁ ଚାଁହିଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଚରଣଧୂଳି ପାଇପାରିବି, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପରିବାର ଓ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପଥ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ବେଦ ଖୋଜେ। ଯେଉଁ ଗୋପୀମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ମହାୟୋଗୀମାନଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକମଳ ଅଙ୍ଗରେ ଧରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ନନ୍ଦର ଗାଁର ନାରୀମାନଙ୍କ ଚରଣଧୂଳିକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ତିନି ଲୋକ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ, ଗୋପୀମାନେ, ଯଶୋଦା, ନନ୍ଦ ଓ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଉଦ୍ଧବ ଚଡ଼ି ଯିବାକୁ ତୟାରି ହେଲେ। ସେଠାରେ ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହାତରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ନେଇ, ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଶୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ କହିଲେ—ଆମର ମନ ସଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ବସୁ, ଆମ ମୁଁହ କେବଳ ତାଙ୍କର ନାମ କୁହୁ, ଆମ ଦେହ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ନତ ହେଉ। ଭାଗ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଯାଇପଡ଼ିବା, ଯେପରି ଭଗବାନ ଚାହିଁବେ, ଆମର କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ସଦା ଅଚଳ ରହୁ। ଏପରି ଭାବରେ ଗୋପମାନେ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ମଥୁରାକୁ ଫେରିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାରେ ଥିଲେ। ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୃଦୟରେ ବ୍ରଜବାସୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ନେଇ, ବସୁଦେବ, ବଳରାମ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଲେ। ଏହାପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ (କୁବ୍ଜା) ର ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଶୋଭାମୟ ଶୈଳୀ, ମୋତିର ମାଳା, ପତାକା, ଛତା, ଶୋଭାମୟ ଶଯ୍ୟା, ଆସନ, ଧୂପ ଓ ଦୀପର ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଘର ଦେଖିଲେ। କୃଷ୍ଣ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, କୁବ୍ଜା ଲଜ୍ଜା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଉଠି, ସଂଗୀନୀମାନେ ସହିତ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଦର ସହିତ ବସାଇଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ସାଧାରଣ ଲୋକପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ଶୋଭାମୟ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଲେ। କୁବ୍ଜା ସ୍ନାନ କରି, ଅଲଙ୍କାର, ଅତିଶୁଭ୍ର ଶାଢ଼ୀ, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଓ ତାମ୍ବୁଳ ଚବାଇ, ଲଜ୍ଜା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ମଧୁର ଚାହାଣି ସହିତ ମାଧବଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ହସିଥିବା, ଲଜ୍ଜା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହାତକୁ ଧରି ଶଯ୍ୟାରେ ବସାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଅନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ—କୁବ୍ଜା ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆଶା ଓ ହୃଦୟ ଦାହରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଚରଣର ଗନ୍ଧ ନିଆଁ, ଚରଣ ମାସାଜ କରି, ଅଙ୍ଗେ ଧରି ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖର ଶେଷ ପାଇଲେ। ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ମୁକ୍ତିଦାତା ପ୍ରଭୁକୁ ପାଇ, ସେ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ଏକ ବର ମାଗିଲେ—"ମୋ ପ୍ରିୟା, ଏଠାରେ କିଛି ଦିନ ରୁହ, ମୋ ସହ ଉପଭୋଗ କର, ମୁଁ ତୁମର ବିଯୋଗ ସହିପାରିବି ନାହିଁ।