ଧୁନ୍ଧୁଲି ନାମକ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ମୁଁ ଯଦି ବିଳମ୍ବ କରିବି, ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ସବୁ କିଛି ଦଖଳ କରିନେବେ। ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଏହିପରି ବ୍ରତ ରଖିବା କଥା ବହୁତ କଠିନ।" ସେ ଆଉ ଭାବିଲେ—"ସନ୍ତାନ ପାଳନ ଓ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଶୁଣା କରିବାରେ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖ ଅଛି। ମୋ ମନରେ ଲାଗେ, ଅନ୍ସନ୍ତାନା ବା ବିଧବା ନାରୀ ହିଁ ସଉଖ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।" ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଫଳ ଖାଇଲେନି। ପତି ପଚାରିଲେ, ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଖାଇଦେଇଛି, ମୁଁ ଖାଇଦେଇଛି।" ଏକଥା ପରେ, ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭଉଣୀ ନିଜେ ଘରକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଧୁନ୍ଧୁଲି ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ, "ଭଉଣୀ, ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି—ମୁଁ କଣ କରିବି?" ଭଉଣୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ; ମୁଁ ପ୍ରସବ ପରେ ତୁମକୁ ସନ୍ତାନ ଦେଇଦେବି।" ଏହି ସମୟରେ ତୁମେ ଘରେ ରୁହ, ଗର୍ଭବତୀ ଭାବ କର, ଓ ସଉଖ୍ୟରେ ରୁହ; ମୋ ପତିଙ୍କୁ କିଛି ଧନ ଦିଅ, ସେ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେଇଦେବେ। ଲୋକେ କହିବେ, 'ଛଅ ମାସରେ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲା'; ମୁଁ ଦୈନିକ ତୁମ ଘରକୁ ଆସି, ଶିଶୁକୁ ପାଳିବି।" ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି ଫଳ ଗାଈକୁ ଦିଅ; ଏହା ସବୁ ନାରୀର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଘଟିଲା। ଏହିପରି ଚାଳ ଅନୁଯାୟୀ, ସମୟ ଆସିଲା, ଭଉଣୀ ଜଣେ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପିତା ଶିଶୁକୁ ନେଇ ଗୁପ୍ତରେ ଧୁନ୍ଧୁଲିଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ସେ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏକ ସ୍ୱସ୍ଥ ଶିଶୁ ଜନ୍ମିଛି; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ହେଲା, କାରଣ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କୁ ପୁଅ ହେଲା।" ପିତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ଜନ୍ମସଂସ୍କାର କଲେ; ଘର ଦ୍ୱାରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ବାଜନା ହେଲା। ଏବେ ଧୁନ୍ଧୁଲି ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ଛାତିରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟେ ଦୁଧ ଚୁଷିଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ କିପରି ଶିଶୁକୁ ପାଳିବି?" କିନ୍ତୁ ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ଯିଏ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶିଶୁ ମରିଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆଣି ଘରେ ରଖ—ସେ ତୁମ ଶିଶୁକୁ ପାଳିବେ।" ପୁଅକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ସେଇପରି କରାଯିଲା। ମାଁ ତାହାଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନାମ ଦେଲେ। ଏହିପରି, ତିନି ମାସ ପରେ ଗାଈ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଦିବ୍ୟ, ନିର୍ମଳ ଓ ସୁନଳିଆ ବଛି ଜନ୍ମିଲା। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜେ ସଂସ୍କାର କଲେ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ବୋଲି ଲୋକେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ଏଠାରେ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟ ମିଳିଲା: ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁ ଗାଈରୁ ଜନ୍ମିଲା, ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ଦୈବ ଚକ୍ରରେ, କେହି ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଜାଣିପାରିଲେନି; ଶିଶୁର ଗାଈ ପରି କାନ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନାମ ଦିଆଗଲା। ସମୟ କ୍ରମେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଯୁବକ ହେଲେ; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧୀର ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରୀ ହେଲେ। ସେ ନିତ୍ୟ ନିମ୍ନ ଚରିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ନିୟମ ଓ ପବିତ୍ରତା ଅନୁସରଣ କରୁନଥିଲେ, ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ, ଦେହ ମୃତ ହାତରେ ଖାଉଥିଲେ, ଚୋରି କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ ହେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ଆଗୁନ ଲଗାଉଥିଲେ, ଶିଶୁମାନେକୁ ଖେଳାଇବା ନାମରେ କୂଆରେ ପକେଇଦେଉଥିଲେ। ସେ ହିଂସ୍ର, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଅନ୍ଧମାନେକୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ, ଚଣ୍ଡାଳ ଓ କୁକୁର ସହ ସଙ୍ଗ କରୁଥିଲେ। ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ରଖି, ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଧନ ଶେଷ କରିଦେଲେ; ଏକଥାରେ, ସେ ନିଜ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ି, ଘରର ସମସ୍ତ ପାତ୍ର ନେଇ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଃଖୀ ପିତା ଏବେ ଦରିଦ୍ର ଓ ଅସହାୟ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ—"ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେ ମରିବା ଯୋଗ୍ୟ।" "ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋ ଦୁଃଖ ହରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି—ହାୟ, କେତେ ଦୁଃଖୀ ମୋ ଅବସ୍ଥା!" ଏପରି ସମୟରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆସି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ବିରାକ୍ତିର ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ—"ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖମୟ ଓ ମୋହମୟ; କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ସଦା ଜଳୁଛି? ଇନ୍ଦ୍ର ବା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଉଖ୍ୟ ନାହିଁ; ସଉଖ୍ୟ କେବଳ ବିରାକ୍ତ, ଏକାକୀ ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି।" "ସନ୍ତାନମୟ ମୋହ ଯେ ଅଜ୍ଞାନ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ମୋହ ଦ୍ୱାରା ନରକ ମିଳେ। ଏହି ଦେହ ସବୁ ଛାଡ଼ି ଅବଶ୍ୟ ବିନଶିଯିବ—ବନକୁ ଯାଅ।" ପିତା ଏହି ଶୁଣି, ବନକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ, "ମୋ ପୁଅ, ମୁଁ ବନରେ କ'ଣ କରିବି, ବିସ୍ତାରରେ କହ।" "ମୁଁ ସ୍ନେହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ବନ୍ଧା, ଅସମର୍ଥ, ଚଳାକ ଓ କୁସଂସ୍କାରୀ—ଦୟାମୟ, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।" "ଏହି ହାଡ଼, ମାଂସ, ରକ୍ତର ଦେହର ମୋହ ଛାଡ଼, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ମମତା ସଦା ତ୍ୟାଗ କର; ଏହି ସଂସାର ଅନିତ୍ୟ, ନଶ୍ୱର ବୋଲି ଦେଖ—ବିରାକ୍ତି ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ମାନ।" "ସତତ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଲୋକଧର୍ମ ଛାଡ଼, ସାଧୁଜନଙ୍କୁ ସେବା କର, ତୃଷ୍ଣା ଓ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କର; ଅନ୍ୟର ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ଭକ୍ତି ଓ ପବିତ୍ର କଥାର ଅମୃତ ପାନ କର।" ଏହିପରି, ପୁଅଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ସେ ଘର ଛାଡ଼ି ଷାଠି ବର୍ଷ ବୟସରେ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଦୈନିକ ହରିସେବା କରି, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ। ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀରେ, ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀ ନିବାସରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀସମ୍ପଦ ସହ ବାସ କଲେ। ସେ ଜ୍ଞାନ, ଧନ ଓ କୁଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ, ମଦ ଓ ଅଭିମାନର ଶୂନ୍ୟ ଥିଲେ। ପିତା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ, ମାତାକୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ମାଡ଼ିଲେ—"କହ, ଧନ କେଉଁଠି ରଖିଛ, ନହେଲେ ଏହି ଲାଠିରେ ମାରି ମାରିଦେବି!" ସେଇ କଥାରେ ଭୟଭୀତ ଓ ପୁଅ ପ୍ରତି ଚିନ୍ତିତ ମାତା ରାତିରେ ଏକ କୂଆରେ ପଡ଼ି ଜୀବନ ଦେଇଦେଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାରେ ଥିଲେ; ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନା ଦୁଃଖ ଥିଲା, ନା ସୁଖ, ନା ଶତ୍ରୁ, ନା ମିତ୍ର।