ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ଠାରୁ ନିଜ ପ୍ରିୟନ୍ତମଙ୍କର ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣି, ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ ଅପାର ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲେ । ସେମାନେ ଆପଣାପଣି ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଯଦୁବଂଶର ଶତ୍ରୁ, ପାପୀ କଂସ ନିହତ ହୋଇଛି; ଆଉ ଭାଗ୍ୟବଶେ, ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରି, ପରିବାର ସହିତ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି । ହେ ଉଦ୍ଧବ, ମୃଦୁଭାଷୀ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ଓ ହସନ୍ତି ନଗରବଧୂମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ କି ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି? ପ୍ରେମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବ ଯିଏ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ନଗରବଧୂମାନଙ୍କର ମଧୁର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଭାବକୁ କିପରି ଅନଦେଖା କରିପାରିବେ? ହେ ଉଦ୍ଧବ, ସେ ନଗରବଧୂମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଆମ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ କି ସେ ଗୋବିନ୍ଦ କେବେ ମନେ ପକାନ୍ତି? ଆମେ ଯେ ସେଇ ରାତିଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ପକାଉଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଆମ ସହ ରାସ ଲୀଳା କରିଥିଲେ, କମଳ, ଚମ୍ପା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣର ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଝଙ୍କାର ଆମକୁ ମନେ ପଡ଼େ; କେବେ କେବେ ଆମକୁ ମଧୁର କଥା କହି ମନୋରଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ। ଦଶାର୍ହବଂଶୀ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଦୋଷରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏଠାକୁ ଫେରିବେ କି? ତାଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶ ଆମକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେବ କି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷାଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲକୁ ନୂତନ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ? କୃଷ୍ଣ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିବେ? ସେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ୱନ କରିଛନ୍ତି, ରାଜକୁମାରୀମାନେ ସହ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଅଛନ୍ତି । ଏମିତି ସ୍ୱୟଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଆମ ଜଙ୍ଗଲବାସୀମାନେ କି କାମର? ପିଙ୍ଗଳା ବେଶ୍ୟା କହିଥିଲେ—ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେବାରେ ପରମ ସୁଖ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ ଆମ ଆଶା ଛାଡ଼ିପାରୁନାହିଁ । ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଚାଲିଯାନ୍ତିନାହିଁ, ଏମିତି ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଛାଡ଼ିବାକୁ କିଏ ସହିପାରିବ? ଏଠାର ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଗାୟ ଓ ବାଂଶୀର ସ୍ୱର—ସବୁଠି କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣ ଚାଲିଥିଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ବିହାରସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ନିତ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନେ ପକାଉଛି, ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖି ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଭୁଲିପାରୁନାହିଁ । ତାଙ୍କର ଚାଲିବାର ଭଙ୍ଗି, ଉଚ୍ଚାସ୍ୱର ହସ, ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମଧୁର କଥା—ଏସବୁ ଆମ ମନକୁ ମୋହିଥାଏ, ଆମେ କିପରି ଭୁଲିପାରିବୁ? ହେ ପ୍ରଭୁ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ହେ ବ୍ରଜପତି, ଦୁଃଖନାଶକ, ଗୋକୁଳକୁ ଦୁଃଖର ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ! ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସନ୍ଦେଶରେ ବିୟୋଗ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ଗୋପୀମାନେ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କଲେ । ଉଦ୍ଧବ କିଛି ମାସ ବ୍ରଜରେ ରହି, ଗୋପୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାକଥା ଗାଇ ଗୋକୁଳକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ । ଉଦ୍ଧବ ଯେତିଦିନ ବ୍ରଜରେ ରହିଲେ, ସେତିଦିନ ନନ୍ଦବନ୍ଶୀମାନଙ୍କ ଦିନ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଅଟିଗଲା; ସେମାନେ କୃଷ୍ଣ ସମ୍ବାଦରେ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଲୀନ ହେଇ ରହିଲେ । ଉଦ୍ଧବ ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଫୁଲିଥିବା ଗଛମାନେ ଦେଖି, ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ ସେବା କଲେ । ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣ ଭାବରେ ଅତିଶୟ ଲୀନ ଓ ବିଭୋର ଦେଖି, ଉଦ୍ଧବ ମହାନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହିପରି କହିଲେ—“ଏହି ଗୋପୀମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀବ; ତାଙ୍କର ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରେମ ହୃଦୟର ଗଭୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛି । ପୁନଃଜନ୍ମକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଓ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଭକ୍ତି ଚାହାଁ; କୃଷ୍ଣକଥାର ରସ ତୁଳନାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଭଳି ଜନ୍ମ କଣ କାମର? ଏହି ଜଙ୍ଗଲବାସୀ ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଆଚରଣରେ କ୍ଲିବ, ତାଙ୍କ ଅପରିମିତ ପ୍ରେମ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ; ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରେମ ଏଇ ଅପରିମିତ ଭାବ କିପରି ହେଲା? ଯେଉଁମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭଜି ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ରାଜା ସେବକଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି । ହେ ବନ୍ଧୁ, ଏମିତି ଗଢ଼ ଭାବର କୃପା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳୁନାହିଁ; ଏହା ରାସ ମହୋତ୍ସବରେ ବିକାଶିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜବଧୂମାନଙ୍କ ଗଳାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ତାଙ୍କୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଇଥିଲେ । ମୁଁ ଚାହେଁ, ଏଠାରେ ଏକ ଘାସ, ଜ୍ଵାର, ଲତା କିମ୍ବା ଔଷଧ ହେଇ ଜନ୍ମ ନେବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳି ମୋତେ ଲାଗିପାରିବ; ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପରିବାର ଓ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ବେଦମାନେ ଖୋଜନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଅଂଗରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକମଳ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ମହାଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ରାସ ନୃତ୍ୟର ଲକ୍ଷ୍ୟ—ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି । ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ନନ୍ଦବନ୍ଶୀ ବ୍ରଜ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳିକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି । ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ ଗୋପୀ, ଯଶୋଦା, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଉଦ୍ଧବ ଚଡ଼ିଅପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ । ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବାବେଳେ, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନାନା ପ୍ରକାର ଉପହାର ନେଇ ଆସି, ଆଶୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁଁରେ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇ ଏହିପରି କହିଲେ— “ମୋର ମନ ସଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହୁ, ମୋର କଥା ସଦା ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ, ମୋର ଶରୀର ତାଙ୍କ ସେବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହୁ । ଯେଉଁଠି ଭାଗ୍ୟ ଓ କର୍ମ ଆମକୁ ନେଇଯିବ, ସେଠି ଯେଉଁଠି ଯାଉ, ଆମର କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ସଦା ଅବିଚଳ ରହୁ ।” ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ଓ ଆଦରରେ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ମଥୁରାକୁ ଫେରିଲେ । ମଥୁରାରେ ପହଁଚି, ଉଦ୍ଧବ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପାର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଭୃତି ଉପହାର ଭାସୁଦେବ, ବଳରାମ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ । ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେଖୁଥିବା ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ (କୁବ୍ଜା) ର ଅଭିଲାଷା ଜାଣି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ।