ଏହି ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୂତ ଉଦ୍ଧବ ବ୍ରଜରେ ଆସି, ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ—“ମନ ଯେଉଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପାଦାନକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ମିଥ୍ୟା ଭାବି, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ସଚେତନ ଓ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବିଚଳ ରୁହ।” ଏହା ହେଉଛି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଉପଦେଶ, ଯୋଗ ଓ ବିବେକ—ତ୍ୟାଗ, ତପସ୍ୟା, ନିୟମ ଓ ସତ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ନଦୀ ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତି। କୃଷ୍ଣ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ—“ମୁଁ ତୁମ ଆତ୍ମୀୟ ବୋଲି ଦୂରେ ଥିବାର ଭାବ ଦେଖାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ତୁମ ମନକୁ ମୋପାଇଁ ଆଉ ଅଧିକ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ; ମୋ ସ୍ମୃତିରେ ତୁମେ ସଦା ବ୍ୟସ୍ତ ରୁହ। ଯେପରି ଜଣେ ପ୍ରିୟଜନ ଦୂରେ ଥିଲେ, ମନ ସେଉଁଠି ଲାଗିଥାଏ, ନିକଟରେ ଥିବାବେଳେ ଏମିତି ଲାଗେନାହିଁ। ତୁମ ମନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋପାଇଁ ଲଗାଇ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼, ସଦା ମୋତେ ମନେ ପକାଇଲେ, ଅତି ଶୀଘ୍ରେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ। ଯେଉଁ ଧନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ରାତିରେ ମୋ ସହ ବନେ ରାସ ନୃତ୍ୟରେ ଯୋଗ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୋର ଲୀଳାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୋତେ ଅବଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଆଣିଥିବା ବାର୍ତ୍ତାକୁ ସ୍ମରଣ କରି। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ—“ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଯଦୁମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ କଂସ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଛି; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଅଚ୍ୟୁତ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାମନା ସାଧିଛନ୍ତି। ହେ ସୁମଧୁର, ଗଦାର ଭାଇ, ସହରର ମହିଳାମାନେ ଯେଉଁ ଲଜ୍ଜା ହସି ଚାହୁଁରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ କି ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି? ଯିଏ ପ୍ରେମର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ସହର ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଓ ଚେଷ୍ଟାରେ କିପରି ମନ ହରାଇବେ ନାହିଁ? ହେ ଉତ୍ତମ, ଗୋବିନ୍ଦ କି ସହରର ମହିଳାମାନେ ସହ ଗୁପ୍ତ କଥା ହେବାବେଳେ ଆମ ଗ୍ରାମ ଝିଅମାନେକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି? ତୁମେ କି ସେ ସେଇ ରାତିଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କର, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଲୋଟସ୍, ଚମ୍ପା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିର ମଧ୍ୟରେ, ରାସ ନୃତ୍ୟର ଧ୍ୱନି, ଗୁଙ୍ଗୁରର ଶବ୍ଦ, ଆମକୁ ମଧୁର କଥା କହି, ଆମ ସହ ମନ ରଖିଥିଲେ? ଦଶାର୍ହ ବଂଶଜ କି ତାଙ୍କର କୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏଠି ଫେରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବନକୁ ବର୍ଷାରେ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଇଥାଏ, ତେଣୁ ଆମେ ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇବୁ କି? କୃଷ୍ଣ ଏଠିକୁ କାହିଁକି ଆସିବେ? ସେ ତ ରାଜ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନାଶ କରିଛନ୍ତି, ରାଜକୁମାରୀମାନେ ସହ ବିବାହ କରି, ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଅଛନ୍ତି। ଏମିତି ମହାପୁରୁଷ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନାଥ, ନିଜେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ଗଛପଥର ରହି କଣ କାମର? ପିଙ୍ଗଳା ବେଶ୍ୟା ଯେପରି କହିଥିଲେ, ଆଶାରହିତ ହେବାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅଛି; ତଥାପି, ଆମେ ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଆଶାକୁ ଛାଡ଼ିପାରୁନାହିଁ। ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରୀହରି ସହ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଛାଡ଼ିପାରିବେ କି? ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଶରୀରକୁ ଭାଗ୍ୟ କେବେ ଛାଡ଼େନାହିଁ। ଏହି ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ବନ, ଗାଈ ଓ ବାଂଶୀର ଧ୍ୱନି—ସବୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କ ସହ ଚାଲିଯାଇଛି। ଲକ୍ଷ୍ମୀର ନିବାସସ୍ଥଳୀ, ନନ୍ଦସୁନ୍ଦରର ପଦଚିହ୍ନ ଆମକୁ ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଦେଇଥାଏ, ଆମେ ଭୁଲିପାରୁନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଚାଲିବା, ହସି, ଚାହୁଁ, ମଧୁର କଥା—ସବୁ ଆମ ମନକୁ ବନ୍ଧିଛି, ଆମେ କିପରି ଭୁଲିପାରିବୁ? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ବ୍ରଜନାଥ, ଦୁଃଖନାଶକ, ଗୋକୁଳକୁ ଦୁଃଖ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠାଇ ଦିଅ, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ—କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତାରେ ବିୟୋଗ ଜ୍ୱର ଶମିତ ହେଲାପରେ, ସେମାନେ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଭଗବତ୍ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଆଦର କଲେ। ଉଦ୍ଧବ କିଛି ମାସ ବ୍ରଜରେ ରହି, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚମତ୍କାର କଥା କହି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଉଦ୍ଧବ ଯେତେ ଦିନ ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜରେ ରହିଲେ, ସେତେ ଦିନ ଗୋକୁଳବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ସମୟ ଅତି ଶୀଘ୍ରେ କଟାଇଲେ। ନଦୀ, ବନ, ଫୁଲ ଗଛ ଦେଖି, ଉଦ୍ଧବ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ ସେବାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମରେ ଲୀନ ଦେଖି, ଉଦ୍ଧବ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ— “ଏହି ଗୋପୀମାନେ ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରେମିକା; ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରେମ ଗଭୀର। ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଓ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ପ୍ରେମ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ବ୍ରହ୍ମା ହେବାରୁ ମଧୁର କଥାର ରସ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ। ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସି ନାରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ କଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ପରମ ପ୍ରେମ କିପରି? ଯେଉଁମାନେ ଅବିଦ୍ୟାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜି, ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା ଦାସ ପରି ଦୟା ପାଇଲେ। ଏପରି ଗଢ଼ିତ ପ୍ରେମ ସ୍ୱର୍ଗନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ରାସ ମହୋତ୍ସବରେ, ଯେଉଁବେଳେ ସେ ବ୍ରଜବନିତାଙ୍କ ଗଳା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ସେଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ମିଳିଲା। ମୁଁ ଚାହେଁ, ଏଠି ବୃନ୍ଦାବନରେ ଏକ ତୁଳସୀ, ଗଛ, ଲତା କିମ୍ବା ଔଷଧ ହେଇଯାଏଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ମହାପ୍ରେମିକାମାନେ ନିଜ ପରିବାର, ଧର୍ମପଥ ଛାଡ଼ି, ବେଦ ଯାହାକୁ ଖୋଜେ, ସେ ମୁକୁନ୍ଦପଥରେ ଚଳିଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ପାଇବି। ଯେଉଁମାନେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକମଳ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ, ରାସ ନୃତ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ପୁନିପୁନି ନନ୍ଦବ୍ରଜର ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଦଧୂଳିକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ହରିଗୁଣଗୀତି ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ, ଉଦ୍ଧବ ଗୋପୀ, ଯଶୋଦା, ନନ୍ଦ ଓ ଗୋପମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ରଥରେ ବସିବାକୁ ଯାଇଲେ।