ଉଦ୍ଧବ ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଏକ ଗୁପ୍ତ ଦୂତି ନେଇଛି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ତୁମେମାନେ ସୁଖ ପାଇବେ।” ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଏହି ଦୂତି ଏପରି ଥିଲା: “ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କୁ କେବେ ଦୂର ହେଇ ନୁହଁ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପିତ, ଯେପରି ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି; ଏପରି ମୁଁ ଚିତ୍ତ, ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାହାର ଗୁଣମାନେର ମୂଳ ଭାବରେ ଅଛି। ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ନିଜରେ ନିଜେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣମାନେର ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର ଓ ପାଳନ କରେ। ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅନ୍ୟତ୍ୱରୁ ଅଲଗା, ଓ ଗୁଣମାନେର ପାଶାରେ ବନ୍ଧା ନୁହଁ; କିନ୍ତୁ ମାୟାର କ୍ରିୟାରେ ଏହି ଆତ୍ମା ସୁଷୁପ୍ତି, ସ୍ୱପ୍ନ, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁ ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେର ବସ୍ତୁମାନେକୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଏହି ଭାବନା ଅସତ୍ୟ; ଏହି ଭାବନାକୁ ଦମନ କରି, ସଚେତନ ଓ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ବସିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉପଦେଶ, ଯୋଗ ଓ ବିବେକ ହେଉଛି—ବିରାଗ, ତପ, ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ସତ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ନଦୀ ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ମୁଁ ଦୂର ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ତୁମେମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ, ମୋ ସ୍ମୃତିରେ ତୁମେ ଲାଗି ରହିବା ପାଇଁ ଏହି ଦୂରତା। ପ୍ରିୟ ଦୂର ଥିଲେ ଚିତ୍ତ ତାହାରେ ଲାଗି ରହେ, ଦୂରତାରେ ଅଧିକ ଆସକ୍ତି ହୁଏ; ଚକ୍ଷୁସମ୍ମୁଖ ହେଲେ ଏହି ଆସକ୍ତି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ତୁମେମାନେ ମୋ ଉପରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରି, ଅନ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଛାଡି, ସଦା ମୋ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଶୀଘ୍ର ମୋଠାରେ ପହଞ୍ଚିବେ। ଯେଉଁ ଗୋପୀମାନେ ମୋ ସହ ରାତିରେ ବନରେ ରାସ ଲୀଳାରେ ଯୋଗ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ତା’ମାନେ ମୋ ଉତ୍ତମ କାର୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି ମୋଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଏହି ଦୂତି ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଦୂତି ଆଣିଥିବା ଦ୍ୱାରା ସ୍ମରଣ କରି କଥା କହିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ: “ଭାଗ୍ୟବଶତ, କଂସ ନଷ୍ଟ ହେଲେ; ଭାଗ୍ୟରେ, ଅଚ୍ୟୁତ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି, ନିଜ କୁଳସହିତ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିଛନ୍ତି। ମୂଦ୍ର ଭାଇ ଗଦାର ଏଠିକୁ, ଯାହାକୁ ନଗର ମହିଳାମାନେ ଲଜ୍ଜା, ମୃଦୁ ହସ, ଭଲ ପ୍ରେମ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଖୁସି ପାଉଛନ୍ତି କି? ସେ ନଗର ମହିଳାମାନେର ଭାବ, ମୂଦ୍ର ଭାଷା, ଖେଳ, ଅଭିନୟ ଦେଖି ଆକର୍ଷିତ ହେଉନି କି? ଗୋବିନ୍ଦ କି ନଗର ମହିଳାମାନେ ସହ ଗୁପ୍ତ ଆଲୋଚନା କରିବା ବେଳେ ଗାଁର ଗୋପୀମାନେକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି? ତୁମେ ମନେ ପକାଉଛ କି, ଏହି ରାତିଗୁଡିକୁ ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟାମାନଙ୍କ ସହ ବୃନ୍ଦାବନର ଲଟୁଆ, ଚମେଲି ଫୁଲ, ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକ, ରାସ ଲୀଳା, ନୂପୁର ଝଙ୍କାର ଓ ମଧୁର କଥା ଦେଇ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲି? ଦଶାର୍ହ କୁଳର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଏଠିକୁ ଆସିବେ କି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆମେ ଜୀବନ୍ତ ହେବା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବନକୁ ବର୍ଷା ଦେଇ ଉଜ୍ଜୀବିତ କରନ୍ତି? କୃଷ୍ଣ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ରାଜକୁମାରୀମାନେ ସହ ବିବାହ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ରହିବା ପରେ ଏଠିକୁ କାହିଁକି ଆସିବେ? ବୃନ୍ଦାବନର ଗୋପୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ମହାତ୍ମା, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ନିଜରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥା ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ କ’ଣ ଉପକାର କରିପାରିବେ? ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ଆଶା ରହିବାରେ ନୁହଁ, ଯେପରି ପିଙ୍ଗଳା ବେଶ୍ୟା କହିଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମର କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଆଶା ଛାଡିବା କଷ୍ଟକର। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସଂଗ ଛାଡିବା, ଏହି ନିମ୍ନ ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରେନି, କାରଣ ଭାଗ୍ୟ କେବେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଛାଡି ଯାଏ ନାହିଁ। ଏହି ନଦୀ, ପାହାଡ, ବନ, ଗାଁର ଗାଈ, ଓ ମଧୁର ବାଂଶୀ ସବୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖି ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଭୁଲିପାରିନାହିଁ। ତାଙ୍କର ମୂଦ୍ର ଚାଳ, ମହାନ ହସ, ଚପଳ ଦୃଷ୍ଟି, ମଧୁର କଥା ଆମ ଚିତ୍ତକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଛି—କିପରି ଭୁଲିପାରିବି? “ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଗୋକୁଳକୁ ଦୁଃଖର ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ବ୍ରଜର ନାଥ, ଦୁଃଖ ନାଶକ!” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦୂତି ଦ୍ୱାରା ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁର ଅଂଶ ଭାବରେ ଗୌରବ କଲେ। ଉଦ୍ଧବ କିଛି ମାସ ବ୍ରଜରେ ରହିଲେ, ଗୋପୀମାନେର ଦୁଃଖ ନିବାରଣ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା କଥା କହି ଗୋକୁଳକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଉଦ୍ଧବ ଯେତେଦିନ ବ୍ରଜରେ ରହିଲେ, ଗୋକୁଳବାସୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆବେଶରେ ଦିନକୁ ଶୀଘ୍ର ଅତିବାହିତ କଲେ। ଉଦ୍ଧବ ନଦୀ, ବନ, ଫୁଲିଥିବା ଗଛଗୁଡିକୁ ଦେଖି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ବ୍ରଜବାସୀମାନେର ସେବା କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣରେ ଏତେ ଆବେଶିତ ଚିତ୍ତ ଦେଖି ଉଦ୍ଧବ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ: “ଏହି ଗୋପୀମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ହୃଦୟର ଗଭୀର। ମୁନିମାନେ, ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଭୟରେ, ଏବଂ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ପ୍ରେମ ଚାହୁଁ—ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇବାର ଚେୟାଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥାର ମଧୁର ରସ ଚାହୁଁ। ଏହି ଗାଁର ମହିଳାମାନେ ଅନୈତିକତାରେ ଲିପ୍ତ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରେମ କିପରି ହେଲା? ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଉପାସନା କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ରାଜା ତାଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି। ଏହି ତୀବ୍ର ପ୍ରେମ ଦେବୀମାନେ, କମଳ ଗନ୍ଧ ମହିଳାମାନେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମିଳିନାହିଁ; ଏହା ରାସ ଉତ୍ସବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାମାନଙ୍କ ଗଳାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ଚାହୁଁ ଯେ, ବୃନ୍ଦାବନରେ ଏକ ତିଆଁ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା, କିମ୍ବା ଔଷଧ ହେବି, ଯେପରି ଏହି ଗୋପୀମାନେ ମୁକୁନ୍ଦ ପଥକୁ ଚୟନ କରି ନିଜ କୁଳ ଓ ଧର୍ମ ଛାଡି ଦେଇଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏହି ପଥକୁ ବେଦମାନେ ଖୋଜନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ପାଇବି।