ମଥୁରାରେ ମୋର ନବଲ କୁମାର ଏବେ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ କି ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ଘର, ନିଜ ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ଓ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି? ସେ କେବେ ଆମ, ତାଙ୍କର ଦାସୀମାନେଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା କହନ୍ତି କି? କେବେ ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁଗନ୍ଧିତ ବାହୁ ଆମ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି ଆଶୀର୍ବାଦ କରିବେ? ଏପରି ଭାବେ ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭାବି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଉଦ୍ଧବ ସେମାନଙ୍କର ଅନୁରାଗ ଶୁଣି, ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଓ ଏପରି କହିଲେ: “ମୁଁ କହିବି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ସଫଳ ଓ ପୂଜିତ, କାରଣ ତୁମେ ତୁମର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଇଛ। ବ୍ରତ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ପାଠ, ଅଧ୍ୟୟନ, ସଂଯମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ କେବଳ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ଲାଭ କରାଯାଏ। ତୁମର ସଉଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ପରାଭକ୍ତିକୁ ଲାଭ କରିଛ, ଯାହାକି ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ମିଳାଉଥିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ତୁମେ ପୁଅ, ସ୍ୱାମୀ, ଦେହ, ବନ୍ଧୁ, ଘର ତ୍ୟାଗ କରି, ସେଇ ପରମପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇଛ। ବିରହ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଯେଉଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରମତ୍ୱରେ ଲୀନ ହେଇଛ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ବଡ଼ କୃପା। ଏବେ ମୋତେ ଶୁଣ, ତୁମ ପ୍ରିୟପତିଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ସନ୍ଦେଶ ଆଣିଛି, ଯାହା ତୁମେ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହେବ।" "ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୋର ତୁମ ସହ ବିରହ କେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଯେପରି ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଅଛି, ସେପରି ମୁଁ ମନ, ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାହାର ଗୁଣରେ ମୂଳ। ମୁଁ ନିଜେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ନିଜ ଭିତରେ, ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାହାର ଗୁଣର ମୂଳ ଭାବେ, ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର ଓ ପାଳନ କରେ। ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନମୟ, ଶୁଦ୍ଧ, ସ୍୵ତନ୍ତ୍ର, ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ମାୟାର କ୍ରିୟାରେ ଏହା ଗଭୀର ନିଦ୍ରା, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚଳିତ ଦେଖାଯାଏ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହା ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଅସତ୍ୟ, ତାହାକୁ ସଂଯମ କର, ଏବଂ ସଦା ଜାଗୃତ ଓ ସ୍ୱଯମେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରୁହ। ଏହି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଉପଦେଶ, ଏହି ଯୋଗ ଓ ବିବେକ ଜ୍ଞାନ, ତ୍ୟାଗ, ତପ, ସଂଯମ ଓ ସତ୍ୟ—ଏଗୁଡ଼ିକ ନଦୀ ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଏ। ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟ ପୁରୁଷ ଦୂରେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ତୁମ ମନକୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ, ଯେପରି ଦୂରରେ ଥିବା ପ୍ରିୟକୁ ମନ ଅଧିକ ସ୍ମରଣ କରେ, ଏପରି ନିକଟରେ ଥିଲେ ମନ ଏତେ ଲଗିଥାଏ ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋତେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଭାବି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସଂସ୍ପୃହା ଛାଡ଼ି, ସଦା ମୋ ସ୍ମରଣ କର, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ପାଇପାରିବ। ଯେଉଁ ଧନ୍ୟମାନେ ରାତିରେ ଭୃଜର ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମୋ ସହ ରାସରେ ଯୋଗ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୋର ବୀରତା ଧ୍ୟାନ କରି ମୋତେ ଅବଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ ଶୁଣି, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ, ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଦୁଷ୍ଟ କଂସ, ଯଦୁମାନ୍ୟର ଶତ୍ରୁ, ବିନାଶ ହୋଇଛି; ଭାଗ୍ୟରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଏବେ ସୁରକ୍ଷିତ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧିଛନ୍ତି। ହେ ଉଦ୍ଧବ, ଗଦାର ଭାଇ, ସହରର ମହିଳାମାନେ ଲଜ୍ଜା, ମୃଦୁ ହାସି ଓ ଚାହାଣିରେ ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ କି ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଉଛନ୍ତି? ସେ ଯିଏ ପ୍ରେମର ରହସ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି, ସହର ନାରୀମାନେ ଯାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେ କି ତାଙ୍କର କଥା ଓ ଖେଳାଳିରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ? ଗୋବିନ୍ଦ କି କେବେ ଆମ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁ ଆମେ ଗ୍ରାମର ସାଧାରଣ ଝିଅ, ସହରର ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଗୁପ୍ତ କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ? ତୁମେ କି ସେଇ ରାତିଗୁଡ଼ିକୁ ମନେପକାଉଛ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବୃନ୍ଦାବନରେ ଆମ ସହ ରାସ ରସେ ଅନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, କମଳ, ଚମ୍ପା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିର ମଧୁରତାରେ, ଗୁଙ୍ଗୁର ଝଙ୍କାର ଓ ମଧୁର କଥାରେ ଆମକୁ ମନୋହର କରୁଥିଲେ? ଦଶାର୍ହ ବଂଶଜ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ହୋଇ ଏଠି ଆସି, ତାଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶରେ ଆମକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେବେ କି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ସେଜାଇ ଦେଉଛନ୍ତି? କୃଷ୍ଣ ଏଠି କାହିଁକି ଆସିବେ, ସେ ତ ରାଜ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିଛନ୍ତି, ରାଜକୁମାରୀମାନେଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ସାଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି। ଏପରି ବିଶ୍ୱମହାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିବା ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ କି କାମର? ପିଙ୍ଗଳା ବେଶ୍ୟା କହିଥିଲେ ଯେ, ଆଶାର ଅଭାବରେ ପରମ ସୁଖ ଅଛି; ତଥାପି ଏହା ଜାଣି ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଉପରେ ଆମର ଆଶା ଛାଡ଼ିପାରୁନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନଥାଏ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଛାଡ଼ିବାକୁ କିଏ ସହିପାରିବ? ଏହି ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ, ଗାଈ ଓ ବାଁଶୀର ଧ୍ୱନି—ସମସ୍ତ ଉପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଚାଲିଥିଲେ, ଏହି ଚିହ୍ନ ଆମକୁ ସେଉଁଠି ସ୍ମରଣ କରାଏ। ତାଙ୍କର ଗମନ ଶୈଳୀ, ମୃଦୁ ହାସି, ଚାହାଣି ଓ ମଧୁର କଥାରେ ଆମ ମନ ଆକୃଷ୍ଟ, କିପରି ଭୁଲିପାରିବୁ? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ବ୍ରଜେଶ୍ୱର, ଦୁଃଖ ନାଶକ, ଗୋକୁଳକୁ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏହିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ବିରହର ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ କରି, ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କର ଅଂଶ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଉଦ୍ଧବ ଅନେକ ମାସ ବ୍ରଜରେ ରହି, ଗୋପୀମାନେଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାଗାଥା ଗାଇ ଗୋକୁଳକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଉଦ୍ଧବ ଯେତେ ଦିନ ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜରେ ରହିଲେ, ସେତେ ଦିନ ଗୋକୁଳବାସୀମାନେ ଦିନକୁ ଦ୍ରୁତ ଅନୁଭବ କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଖବରରେ ଲୀନ ହୋଇ। ନଦୀ, ଅରଣ୍ୟ, ଫୁଲିଥିବା ଗଛ ଦେଖି, ଉଦ୍ଧବ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଓ ଗୋକୁଳବାସୀଙ୍କ ସେବାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।