ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଗ୍ରାମରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପତ୍ନୀ ଧୁନ୍ଧୁଳି ଗଭ୍ରବତୀ ହେବାକୁ ଭୟଭୀତ ଥିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, "ଯଦି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଗ୍ରାମକୁ କର ଉପରେ ଆସିଯାଏ, ତେବେ ଗଭ୍ରବତୀ ଜଣେ ମହିଳା କିପରି ରକ୍ଷା ପାଇବେ? ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ ଯଦି ଟିଆ ପଖୀ ପରି ଅଟକି ରହିଯାଏ, ତେବେ ମୁଁ ଏହାକୁ କିପରି ବାହାର କରିବି?" ସେ ଆଉ ଭାବିଲେ, "ଯଦି ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ କୁହାଁରୁ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବାହାରିଯାଏ, ମୁଁ ମରିଯିବି; ପ୍ରସବ ବେଳେ ଭୟଙ୍କର ବେଦନା ହୁଏ—ମୁଁ ଏପରି କମଜୋର ଦେହରେ କିପରି ସହିପାରିବି?" ଏହି ଭୟରେ ସେ ଆଉ ଭାବିଲେ, "ଯଦି ମୁଁ ଦେରି କରିଦେଉଛି, ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ସବୁ କିଛି ଦଖଳ କରିନେବେ; ସତ୍ୟବ୍ରତ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଏହାଦିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ବହୁତ କଠିନ ଲାଗୁଛି।" ଶିଶୁ ପାଳନ ଓ ତାହାର ଦେଖାଶୁଣାରେ ଯେତେଷ୍ଟ କଷ୍ଟ ଅଛି, ପ୍ରସବ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମହିଳା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରାଦାୟକ; ମୋ ମନରେ ଲାଗେ, ଅସନ୍ତାନ ବା ବିଧବା ମହିଳା ହେବା ଭଲ।" ଏପରି ଅନେକ ଅସମ୍ଞ୍ଜସ ଭାବନାରେ ଧୁନ୍ଧୁଳି ସେଇ ଫଳ ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ପତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସେ କହିଦେଲେ, "ମୁଁ ଖାଇଦେଇଛି, ମୁଁ ଖାଇଦେଇଛି।" କିଛି ସମୟ ପରେ, ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭଉଣୀ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ। ଧୁନ୍ଧୁଳି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସବୁ ଘଟଣା କହିଦେଲେ, "ଭଉଣୀ, ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି।" ଭଉଣୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଗଭ୍ରବତୀ; ପ୍ରସବ ପରେ ମୁଁ ତୋତେ ଶିଶୁ ଦେଇଦେବି।" ସେ କହିଲେ, "ଏଠାରେ ଗର୍ଭବତୀ ଭାବ କରି ରୁହ, ଆନନ୍ଦରେ ରୁହ; ମୋ ପତିଙ୍କୁ କିଛି ଧନ ଦେ, ସେ ତୋତେ ଶିଶୁ ଦେଇଦେବେ।" ଲୋକମାନେ କହିବେ ଯେ, ଶିଶୁ ଛଅ ମାସରେ ମରିଗଲା; ମୁଁ ପୁଅଟିକୁ ପାଳିବି, ପ୍ରତିଦିନ ତୋ ଘରକୁ ଆସିବି।" "ଏବେ, ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସେଇ ଫଳଟି ଗାୟକୁ ଦେଇଦେ; ସବୁ କିଛି ଏପରି ଘଟିଲା, ଯେପରି ନାରୀମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର।" ଏଭଳି ଚାଳକିରେ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଦିନ ଆସି, ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପିତା ଶିଶୁକୁ ନେଇ ଗୁପ୍ତରେ ଧୁନ୍ଧୁଳିଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଧୁନ୍ଧୁଳି ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏକ ସୁସ୍ଥ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ହୋଇଛି, ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇଛି।" ଆତ୍ମଦେବ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ଜନ୍ମସଂସ୍କାର କଲେ; ଘର ଦ୍ୱାରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ବାଜନା ଶୁଣାଗଲା। ପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେ କହିଲେ, "ମୋ ଛାତିରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟେ ଦୁଧ ଚୁଷି ନେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ଶିଶୁକୁ କିପରି ପାଳିବି?" କିନ୍ତୁ ସହଧର୍ମିଣୀ ଯିଏ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ମରିଯାଇଛି; ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଣ, ଘରେ ରଖ, ସେ ତୋର ପୁଅକୁ ଦୁଧ ଦେବେ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୁଅଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ କରିଥିଲେ; ମା ଶିଶୁଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନାମ ଦେଲେ। ତିନି ମାସ ପରେ ସେଇ ଗାୟ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଦିବ୍ୟ ଓ କାଞ୍ଚନ ଭଳି ଅଭିନବ ବଛା ଜନ୍ମ ଦେଲା। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, ସ୍ୱୟଂ ସଂସ୍କାର କଲେ; ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଭାବି, ସମସ୍ତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ଏବେ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଜାଗିଛି—ଗାୟରୁ ଏକ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଦିବ୍ୟ ଦେହଧାରୀ ଏହି ବଛା ସବୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଥିଲା। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ କେହି ସେଇ ଗୁପ୍ତ ଗଳ୍ପ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଶିଶୁର ଗୋହୁଁ ପରି କାନ ଦେଖି ସେ ନାମ ହେଲା ଗୋକର୍ଣ୍ଣ। ସମୟ କ୍ରମେ ଦୁଇ ଭାଇ ବଡ଼ ହେଲେ; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜନ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନିତି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଶୁଚିତା ଅନୁସରଣ କରୁନଥିଲେ, ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ, କ୍ରୋଧ ନଥିଲେ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଧନ ଆଣୁଥିଲେ, ମୃତଦେହ ଛୁଇଁ ହାତରେ ଖାଉଥିଲେ। ସେ ଚୋରି କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ ହେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଆଗ୍ନି ଲଗାଉଥିଲେ, ଶିଶୁମାନେ ଖେଳିବାକୁ ନେଇ, ତୁରନ୍ତ ଉଁଠାରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ। ସେ ହିଂସ୍ର, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଗରିବ ଓ ଅନ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ, ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ସହିତ ମିଶୁଥିଲେ, ହାତରେ ଫାସି ଓ କୁକୁର ସହ ରହୁଥିଲେ। ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ସଂଗ କରି, ବଉଁଳିକ ଧନ ଶେଷ କରିଦେଲେ; ଏକଦିନ ସେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ ଦେଇ, ଘରର ବାସନ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ଦୟନୀୟ ପିତା ଦରିଦ୍ର ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦି କହିଲେ, "ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ତାକୁ ମାରିଦେବା ଯୋଗ୍ୟ।" "ମୁଁ କେଉଁଠି ରୁହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି—ହାଁ, ମୋ ଅବସ୍ଥା କେତେ ଦୁଃଖଦାୟକ!" ତେବେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆସି ପିତାଙ୍କୁ ବିରାଗର ପଥ ଦେଖେଇଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖମୟ ଓ ମୋହମୟ; କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ନିଜର ଅନ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ଦେଇ ଜଳିଯାଏ?" "ଇନ୍ଦ୍ର ବା ବିଶ୍ୱପତି ପ୍ରଥିବୀର ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ; ସୁଖ କେବଳ ବିରାଗୀ ମୁନି, ଏକାକି ରହୁଥିବା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି।" "ସନ୍ତାନ ମୋହ ଆକାର ଅଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡ଼; ମୋହରେ ନରକ ମାର୍ଗ ମିଳେ। ଏହି ଦେହ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଝଡ଼ିପଡ଼ିବ; ଅତି ଶୀଘ୍ରେ ବନକୁ ଯାଅ।" ପୁଅଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପିତା ଚାହିଲେ, "ମୋ ପୁଅ, ବନରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ବିସ୍ତାରରେ କହ।" ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ବନ୍ଧି ଅଛି, ଅସାର କର୍ମରେ ପଡ଼ି ଗଲିଛି—ଦୟାମୟ, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।" "ଏହି ହାଡ଼, ମାଂସ, ରକ୍ତର ଦେହରେ ମୋହ ଛାଡ଼; ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଭାବିବା ଛାଡ଼; ଏହି ସଂସାର ଅନିତ୍ୟ ଓ ନଶ୍ୱର—ବିରାଗ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ପା।" "ସତତ ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଲୋକିକ କର୍ମ ଛାଡ଼, ସାଧୁମାନେଙ୍କ ସେବା କର, କାମ ଓ ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କର; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ-ଗୁଣ ଭାବିବା ଛାଡ଼, ସେବା ଓ ଶ୍ରୀହରି କଥାମୃତ ପିଅ।" ଏଭଳି, ପୁଅଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ସେ ଘର ଛାଡ଼ି, ଷଷ୍ଠି ବର୍ଷ ବୟସରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ବନକୁ ଗଲେ, ଦୈନିକ ହରିସେବା କରି, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।