ଗୋପୀମାନେ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକ ମଧୁମକୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ଓ ମଧୁମକ, ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେମର ସାଥୀ ଅଟଳ, ତୁମେ ଆମ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କ ପାଦକୁ ଛୁଇଁବାକୁ ଯାଉନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଗଳା ମାଳା, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ରେଣୁ ତୁମ ପ୍ରମୁଖରେ ଲାଗିଛି। ମଧୁମକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଗର୍ବିତ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଦୂତ, ଯଦୁମଣ୍ଡଳରେ ହସ୍ୟର ପାତ୍ର।” ତାପରେ ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଅଠୁ ମଧୁର ଅଠୁ ଏକବାର ଆମେ ପାଇଥିଲୁ, ତାପରେ ସେ ଆମକୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କରି ଛାଡିଦେଲେ। ପଦ୍ମା କିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଠୁ ପାଦ ସେବା କରିଥାଏ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ବିମୋହିତ?” ମଧୁମକଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ଓ ଷଡ଼ପଦ, ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଏଠି କାହିଁକି ଗାଉଛ? ତୁମେ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ବିଜୟର କଥା ଗାଉ। ସେ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେର ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।” ଗୋପୀମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ କହିଲେ, “ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ପାତାଳରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ ନାରୀ ଅପ୍ରାପ୍ୟ? ତାଙ୍କର ମଧୁର ହାସି, ଚପଳ ଭୃକୁତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିମୋହିତ କରେ। ଆମେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୂଳି ପୂଜା କରିବା ଉପରେ ନିମ୍ନ, ଦୁଃଖୀ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣାଯାଏ।” ଏହି ଦୂତକୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ତାଙ୍କର ପାଦ ତୁମ ମୁଣ୍ଡରୁ ଅପସାରଣ କର; ଆମେ ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଜାଣିଛୁ। ସେ ତୁମେ ଦୂତ ଭାବରେ ପଠାଇଛନ୍ତି, ଆମେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବା ନାହିଁ। ସେ ନିଜ ପରିବାର, ପତ୍ନୀମାନେ, ଶିଶୁମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି।” ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ସେ ମାରୁତୀଙ୍କୁ ଶିକାର କରିଥିବା ଶିକାରୀମାନେ ପରି, ଆମକୁ ଆଘାତ କରିଛନ୍ତି। ବଳି ମହାବଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ପରି ବାନ୍ଧି ଦେଉଛନ୍ତି। ଏଠି ଅନ୍ୟ ଦୂତାବଳୀ କଥା କହ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଅପରିହାର୍ୟ, ତାଙ୍କ କଥା ଛାଡିପାରିବା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ।” “ତାଙ୍କର କ୍ରୀଡାର ମଧୁର ରସ ଯେଉଁମାନେ ଏକବାର ଶୁଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଛାଡି ଘର, ପରିବାର ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ଏଠି ଅନେକ ଜଣ ଚରା ପରି ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଛନ୍ତି।” “ଆମେ ତାଙ୍କର ଠକା କଥାକୁ ନେକ୍ତର ପରି ବିଶ୍ୱାସ କରିଛୁ, ମାଆ ପିଲା ପରି। ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମୃଗ ପରି। ତାଙ୍କର ନଖ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଆମେ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରୁଛୁ। ଅନ୍ୟ ଖବର କହ, ଓ ଦୂତ।” “ମିତ୍ର, ତୁମେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦୂତ ଭାବରେ ଫେରିଛ? ତୁମେ କ’ଣ ଚାହୁଁଛ? ତୁମେ ଆଦରଯୋଗ୍ୟ, ଓ ଶାନ୍ତ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆମକୁ କିପରି ନେଉଛ, ଯେଉଁଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ତାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ବସିଛନ୍ତି?” “ମଧୁରାରେ କୃଷ୍ଣ ରହିଛନ୍ତି କି? ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘର, ସଜନ, ଗୋପମାନେକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି? ସେ ଆମକୁ ଏକବାର କଥା କହନ୍ତି କି? କେବେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁଗନ୍ଧିତ ବାହୁ ଆମ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବେ?” ଏପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ, “ଉଦ୍ଧବ, ଗୋପୀମାନେର କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ବିରହ ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଓ ଏଭଳି କହିଲେ।” ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ, “ତୁମେ ପ୍ରକୃତରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ନିମ୍ନା, କାରଣ ତୁମେ ତୁମ ଚିତ୍ତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଇଛ। ବ୍ରତ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ, ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନେକ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ। ତୁମ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଛ, ଯାହା ମହାର୍ଷିମାନେ ପାଇପାରିନଥିବା ଦୁର୍ଲଭ। ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ, ପତି, ଶରୀର, ଆତ୍ମୀୟ, ଘର ତ୍ୟାଗ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଛ। ବିରହ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିଛ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ମହା ଉପକାର। ଏବେ ଆମେ ତୁମ ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣ; ଏହି ସନ୍ଦେଶ ତୁମେ ଖୁସି ଦେବ।" "ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଛନ୍ତି: ଆମର ବିରହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବସିଛି। ଯେପରି ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଉପାଦାନରେ ଅଛି, ତେପରି ମୁଁ ଚିତ୍ତ, ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଗୁଣମାନେର ଆଧାର।" "ମୁଁ ନିଜେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର, ପାଳନ କରିଥାଏ; ମୁଁ ଉପାଦାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଗୁଣର ସାର।" "ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନମୟ, ପରିଶୁଦ୍ଧ, ଅଲଗା, ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ; ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଗଭୀର ନିଦ୍ରା, ସ୍ୱପ୍ନ, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚଳିଥାଏ।" "ଯେଉଁ ଚିତ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରେ, ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଅସତ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଚେତନ ଓ ନିଜ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖ।" "ଏହି ଆନ୍ତରିକ ଉପଦେଶ, ଯୋଗ ଓ ବିବେକ ଜ୍ଞାନ—ତ୍ୟାଗ, ତପ, ନିଗ୍ରହ, ତ୍ରୁତ୍ୟ, ନଦୀ ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଏ।" "ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୂର ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ତୁମ ଚିତ୍ତ ଆମେ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ; ତୁମେ ମୁଁକୁ ସଦା ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।" "ଯେପରି ପ୍ରିୟ ଦୂରେ ଥିଲେ, ଚିତ୍ତ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହେ; ନାରୀମାନେ ପାଖରେ ଦେଖିଲେ ଏତେ ଆକର୍ଷିତ ହେନାହିଁ।" "ତୁମେ ଚିତ୍ତକୁ ମୋଉପରେ କେବଳ ନିବେଶ କର, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ଛାଡ, ମୁଁକୁ ସଦା ସ୍ମରଣ କର; ଶୀଘ୍ର ମୁଁକୁ ପାଇବ।" "ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ମୁଁ ରାତିରେ ବ୍ରଜବନରେ ରାସ ନୃତ୍ୟରେ ଯୋଗ ଦେଉନଥିଲେ, ସେମାନେ ମୋ ଶୌର୍ୟ କଥାରେ ଧ୍ୟାନ କରି ମୋତେ ପାଇଲେ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, “ଗୋପୀମାନେ ଏହି ପ୍ରିୟଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣି ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ।” ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟରେ କଂସ, ଯଦୁମାନେର ଶତ୍ରୁ, ନିହତ ହୋଇଛି; ଅଚ୍ୟୁତ ସୁରକ୍ଷିତ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।" "ଓ ଶାନ୍ତ, ଗଦାଙ୍କ ଭାଇ, ନଗର ନାରୀମାନେର ଲଜ୍ଜା, ହାସି, ଚାହିଁ ଆଦରପାଇ ଖୁସି ଦେଉଛନ୍ତି କି?" "ସେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରେମର ଚତୁର, ନଗର ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କ କଥା, ଚାଳ ଦ୍ୱାରା ବିମୋହିତ ହେନାହିଁ କି?" "ଓ ଉଦ୍ଧବ, ଗୋବିନ୍ଦ ନଗର ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ଗ୍ରାମ ଜନନୀମାନେକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି?" "ତୁମେ ସେହି ରାତି ସ୍ମରଣ କର, ଯେଉଁଠି ସେ ବୃନ୍ଦାବନରେ ଆମ ପ୍ରିୟମାନେ ସହ ରାସ ନୃତ୍ୟ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକ, ପଦ୍ମ, ଚମ୍ପାର ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ, ଆଙ୍ଗୁଠିର ଝଙ୍କାର ଏବଂ ମଧୁର କଥାରେ ଆମକୁ ମୋହିଥିଲେ।