ଏକ ଦିନ ବୃନ୍ଦାବନରେ ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିରହରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଗୋପୀ ଜଣେ ମଧୁମକ୍ଷିକାକୁ ଦେଖି, ତାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୂତ ଭାବରେ କଳ୍ପନା କରି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ— “ଓ ମଧୁମକ୍ଷିକା, ଭଲେ ଚଳାକଙ୍କ ସାଥୀ! ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତିଦ୍ବନ୍ଦୀର ପାଦକୁ ଛୁଇଁନି। ତାଙ୍କ ମାଳା ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ପ୍ରସ୍ତର ଗନ୍ଧରେ ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଲାଗିଛି। ତୁମେ ତ ମଧୁର ରାଜାଙ୍କ ଦୂତ, ଏବଂ ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ତୁମେ ଉପହାସ କରିବେ।” ଗୋପୀ କହିଲେ, “ସେ ଏକଥାରେ ଆମକୁ ତାଙ୍କ ଠୋଡ଼ର ଅମୃତ ଦେଇ ମୋହିତ କରି, ପରେ ଫୁଲ ଫେଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ପରି ଆମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ କିପରି ସେବା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ମନ ତାଙ୍କର ମହିମାରେ ମୋହିତ?” “ଓ ଷଡ଼ପଦ, ତୁମେ ଏଠି ଯଦୁବଂଶୀ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୀତ କିପରି ଗାଉଛ? ତୁମେ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଜୟ କଥା ଗାଉ। ସେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଛନ୍ତି।” “ସେଉଁଠି, ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ପାତାଳରେ କେଉଁ ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ? ତାଙ୍କର ମନୋହର ହସ, ଚଞ୍ଚଳ ଭୃକୁଟି, ଅନେକଙ୍କୁ ମୋହିତ କରେ। ଆମେ ତାଙ୍କ ପାଦଧୂଳିକୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବାନ; ମଧ୍ୟ ଅପମୃତି ମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣନ୍ତି।” “ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ମୁଣ୍ଡରୁ ହଟା। ମୁଁ ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଜାଣିଛି। ସେ ତୁମକୁ ଦୂତ ଭାବରେ ପଠାଇଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ, ପତ୍ନୀ, ସନ୍ତାନମାନେଙ୍କୁ ତିଆରି କରି, ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି। ସେଠି ଆମେ କିପରି ଆଶ୍ରୟ କରିବା?” “ମକର ରାଜାକୁ ଶିକାର କରିବା ଶିକାରୀମାନେ ପରି, ସେ ଆମକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରି ଦୁଃଖିତ କରିଛନ୍ତି। ବାଲି ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧି ଦେଉଥିଲେ। ଏବେ ଆମେ ଏହି କୃଷ୍ଣ ସଙ୍ଗର ସମ୍ପର୍କକୁ ଛାଡ଼ିବାଠୁ ଚାହୁଁ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର କଥା ଛାଡ଼ିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।” “ଯେଉଁମାନେ ଏକଥାରେ ତାଙ୍କର ଲୀଳାର ଅମୃତ ଚାଖିଛନ୍ତି, ଏକବାର ଶୁଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଛାଡ଼ି, ଘର-ପରିବାର ଛାଡ଼ି, ଦେଶାନ୍ନା, ପକ୍ଷୀପରି ଦିନାନ୍ନା ହୋଇଯାନ୍ତି।” “ଆମେ ତାଙ୍କର ଚଳାକ କଥାକୁ ନେକ୍ତର ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛୁ, ମା ଦେଖିବା ଛାଡ଼ି ଛାନ୍ଦାପରି। ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମୃଗୀପରି ଭୟଭୀତ। ତାଙ୍କ ନଖର ଛୁଆଁର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଆମେ ପୁନିପୁନି ସ୍ମରଣ କରୁ। ଦୂତ, ଅନ୍ୟ କଥା ଆମକୁ କହ।” “ମିତ୍ର, ତୁମେ ଆସିଛ? ପ୍ରିୟଙ୍କ ପଠାଇଛନ୍ତି? କଣ ଚାହୁଁଛ? ତୁମେ ଆଦରଯୋଗ୍ୟ, ମୂଦୁ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସାଥ କିପରି ଆମକୁ ଯୋଗାଇବ?” “କୃଷ୍ଣ ଏବେ ମଥୁରାରେ ଅଛନ୍ତି? ସେ ତାଙ୍କର ପିତା ଘର, ବନ୍ଧୁ, ଗୋପମାନେକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି? ସେ କେବେ ଆମକୁ କଥା କହନ୍ତି? କେବେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁଗନ୍ଧିତ ବାହୁ ଆମ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବେ?” ଏପରି ବିରହ ଭାବରେ ଗୋପୀମାନେ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ— ଉଦ୍ଧବ, ଗୋପୀମାନେଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶା ଓ ବିରହ ଶୁଣି, ସେମାନେଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିମ୍ନତା ଭରିତ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା କଲେ। ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ, “ଓ ଗୋପୀମାନେ, ତୁମେ ନିଜ ମନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଇଛ, ଏହି ଜଗତରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସମ୍ମାନିତ। ବ୍ରତ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ପାଠ, ଅନୁଶୀଳନ, ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନେକ ଉପାୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ। ତୁମର ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଦେଇଛ, ଯାହା ମହାର୍ଷିମାନେ ପାଇବା ଦୁର୍ଲଭ। ତୁମେ ପୁତ୍ର, ପତି, ଶରୀର, ବନ୍ଧୁ, ଘର ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଛ। ବିରହ ମାଧ୍ୟମରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଛ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ମହାଉପକାର।" "ମୁଁ ତୁମେ ମାନେଙ୍କୁ ତୁମ ପ୍ରିୟପତିଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଦୟାମୟ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣେଇବି।" "ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଛନ୍ତି: ମୋର ବିରହ କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବସିଥାଏ, ଯେପରି ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତରେ ଅଛି; ମୁଁ ମନ, ପ୍ରାଣ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଗୁଣର ଆଧାର।" "ମୁଁ ନିଜେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ନିଜକୁ ତିଆରି, ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଗୁଣର ଏସେନ୍ସ।" "ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନମୟ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅଲଗା, ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ; ତଥାପି ମୋହରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା, ସ୍୵ପ୍ନ, ଜାଗରଣରେ ଚଳିଥାଏ।" "ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥାଏ, ସେ ଏକ ସ୍୵ପ୍ନ ପରି ଅସତ୍ୟ; ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିଗ୍ରହ କରି, ସଦା ଜାଗୃତ ଓ ନିଜେ ରହିବା ଉଚିତ।" "ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉପଦେଶ, ଏହି ଯୋଗ ଓ ବିବେକ ଜ୍ଞାନ; ବିରାଗ, ତପ, ନିଗ୍ରହ, ତ୍ରୁତ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ମହାସାଗରକୁ ଯାଉଥିବା ପରି।" "ମୁଁ ତୁମେ ମାନେଙ୍କୁ ଦୂର ଲାଗୁଛି, ଏହା ଏହି ଲାଗି, ଯେ ତୁମେ ମନକୁ ଆମେ ପାଖରେ ଆଣିବା ପାଇଁ, ତୁମେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବାର ଆଶାରେ।" "ଯେପରି ଦୂର ଥିବା ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ମନ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେପରି ନିକଟରେ ଥିଲେ ଏହି ଭାବ ଦୂର ହୁଏ।" "ମନକୁ ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ମୋତେ ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣ କରି, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।" "ଯେଉଁମାନେ ଏହି ବନରେ ରାତିରେ ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ନୃତ୍ୟ କରିପାରିଲେନି, ସେମାନେ ମୋ ଶୂର କଥାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।" ଏପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦୟାମୟ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣି, ବୃନ୍ଦାବନର ଗୋପୀମାନେ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଭାଗ୍ୟରେ କଂସ, ଯଦୁବଂଶୀଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ଭାଗ୍ୟରେ ଅଚ୍ୟୁତ ସୁରକ୍ଷିତ, ତାଙ୍କର ପରିବାର ସହ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।” “ଓ ମୂଦୁ, ଗଦାଙ୍କ ଭାଇ, ଯିଏ ନଗର ନାରୀମାନେଙ୍କ ନମ୍ର ଦୃଷ୍ଟି, ହସରେ ସମ୍ମାନିତ, ସେମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି?” “ସେ ଯିଏ ପ୍ରେମର ଗୁପ୍ତ ଚଳାକି ଜାଣିଛନ୍ତି, ନଗର ନାରୀମାନେଙ୍କୁ ମନୋହର କଥା ଓ ଚଳାକ ଭଙ୍ଗିମାରେ ଆକୃଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁଭୂତି ନକରିବେ?” “ଓ ଉଦ୍ଧବ, ଗୋବିନ୍ଦ କିପରି ନଗର ନାରୀମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ଗାଁ ଝିଅମାନେକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି? ସେ ଆମ ପ୍ରେମ ଦିନଗୁଡିକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି?