ଏକ ଫଳ ହେବା ପରେ ଗଛକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି; ଘରରେ ଅତିଥିମାନେ ଖାଇସାରି ଚାଲିଯାନ୍ତି; ଜଙ୍ଗଲ ଜଳିଯିବା ପରେ ହରିଣମାନେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ଏକ ନାରୀ ସହିତ ପ୍ରେମ କରିବା ପରେ ପ୍ରେମୀମାନେ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି। ଏଭଳି, ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କଥା, ଶରୀର ଓ ମନକୁ ଗୋବିନ୍ଦରେ ଏକାଗ୍ର କରିଥିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୂତ ଉଦ୍ଧବ ଆସିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକିକ ଚିନ୍ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ଓ ଯୁବକ ଦିନର କଳା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନିପୁନି ଚିହ୍ନି ଅସଂକୋଚରେ କାନ୍ଦିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଗୋପୀ ଜଣେ ମଧୁମାକୁ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ ଚିନ୍ତା କରି, ତାକୁ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କର ଦୂତ ଭାବି କଥା କହିଲେ। ସେ ଗୋପୀ କହିଲେ: “ଓ ମଧୁମାକୁ, ଫିରିବା ଶିଳ୍ପୀଙ୍କର ସାଥୀ, ମୋର ପ୍ରତିଦ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କର ପାଦକୁ ଛୁଇଁ ଦିଅନାହିଁ। ତାଙ୍କର ମାଳା, ତାଙ୍କର ଶରୀରର ପ୍ରମାଦ ପ୍ରସ୍ତର ତୁମ ଗାଳକୁ ରଙ୍ଗିଛି। ମଧୁମାକୁ ମାନ୍ୟଙ୍କର ରାଜା ତୁମ ପ୍ରିୟ ପ୍ରମାଦ ନାରୀମାନେ ପାଖରେ ତାଙ୍କର ଦୂତ ଭାବେ ମୂଲ୍ୟ ପାଇଛି, ଯଦିଓ ତୁମେ ଯାଦବମାନଙ୍କର ସଭାରେ ଉପହାସ ପାଇବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ସେ ଗୋପୀ ଆଉ କହିଲେ: “ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼ର ଅମୃତ ଏକବାର ଦେଇ, ଆମକୁ ମନୋହର କରି, ସେ ଆମକୁ ଫୁଲ ଭଳି ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଯିଲେ। ପଦ୍ମା କିପରି ତାଙ୍କର ପଦକୁ ସେବା କରିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ମନ ଗୋପୀମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ ଚୋରାଯାଇଛି?” “ଓ ଛଅପାଉଥିବା, ତୁମେ ଯାଦବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁଙ୍କର କଥା ଏଠାରେ ଗାଇଛ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଆମ ଘରର ପ୍ରାଚୀନ ଅଧିପତି। ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କଠାରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଗାଇବାକୁ ଯାଅ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଛି।” “ଏହି ଦୂର୍ଲଭ ସ୍ମିତ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଭୃକୁଟି ଦ୍ୱାରା ସେ କିପରି ଦେବ, ଭୂମି, ଓ ପାତାଳର ନାରୀମାନେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ହେବେ? ଆମେ ତାଙ୍କର ପଦଧୂଳିକୁ ପୂଜିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଭାଗ୍ୟ ଅଟୁଟ ଭାଗ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ; ଦୁଃଖୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣନ୍ତି।” “ତୁମେ ତାଙ୍କର ପଦକୁ ମୁଣ୍ଡରୁ ହଟାଅ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥାକୁ ଜାଣିଛି। ସେ ତୁମକୁ ଦୂତ ଭାବେ ପଠାଇଛି, ତୁମେ ବାକ୍ପଟୁ; ସେ ନିଜ ନାରୀ ଓ ସନ୍ତାନମାନେ ତିଆରି କରି ଏଠାରେ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଯାଇଛି। ତାଙ୍କୁ କିପରି ବିଶ୍ୱାସ କରିବା?” “ବନ୍ଦର ରାଜାକୁ ଶିକାରିମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଭଳି ଏହି ଅନ୍ରକ୍ଷିତ ଓ ପ୍ରେମରେ ବିକୃତ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅଭିଲାଷାରେ ଆହତ ହେଇଥିଲେ। ବଳୀ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପକ୍ଷୀଭଳି ବନ୍ଧା ହେଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଚାଲିଗଲା; ତାଙ୍କର କଥା ଛାଡ଼ିବା ଅତି କଷ୍ଟକର।” “ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଖେଳ-କାର୍ଯ୍ୟର ଅମୃତ ଏକ ଫୁଟି ଚାଖିଥିଲେ, ଏକବାର ଶୁଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଛାଡ଼ି ଘର ଓ ପରିବାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଦେଇଥିଲେ, ଦୁଃଖୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ। ଏଠି ଅନେକ ଜଣେ ପକ୍ଷୀଭଳି ମଣ୍ଡା ହେଇ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଛନ୍ତି।” “ଆମେ ତାଙ୍କର ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାକୁ ଅମୃତ ଭାବି ବିଶ୍ୱାସ କରି, ମା ପିଲାମାନେ ମା ଡାକୁ ଶୁଣି ଭଳି, ଅଜ୍ଞାନ ଅଟୁଟ ରହିଛୁ; ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ନାରୀମାନେ, ହରିଣଭଳି। ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କର ନଖର ଛୁଆଁର ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଚିହ୍ନିଛୁ। ଓ ଦୂତ, ଅନ୍ୟ ଖବର ଦେଉ।” “ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, କୃଷ୍ଣ ତୁମକୁ ପଠାଇ ଫେରିଛି କି? କଣ ଚାହିଁଛ? ତୁମେ ମାନ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ, ଓ ଶାନ୍ତ। କିପରି ଆମକୁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ସଦା ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ବସିଛନ୍ତି?” “କୃଷ୍ଣ ଏବେ ମଥୁରାରେ କି? ସେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ଘର, ପରିବାର, ଓ ଗୋପମାନେକୁ ମନେ କରୁଛି କି? ସେ ଆମକୁ ତାଙ୍କର ଦାସୀ ଭାବେ ମନେ କରୁଛି କି? କେବେ ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁଗନ୍ଧିତ ବାହୁ ଆମ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିବେ?” ଶ୍ରୀ ଶୁକ କହିଲେ: ତାପରେ ଉଦ୍ଧବ, ଗୋପୀମାନଙ୍କର କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଭାବକୁ ଶୁଣି, ସେମାନେକୁ ପ୍ରେମର ଦୂତିୟ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇ ଏପରି କହିଲେ। ଶ୍ରୀ ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ: “ଆପଣମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ତାଲିପାଇଥିବା, କାରଣ ଆପଣମାନେ ନିଜ ମନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାସୁଦେବ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଇଛନ୍ତି। ବ୍ରତ, ତପ, ବଳି, ପାଠ, ଅଧ୍ୟୟନ, ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନେକ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ। ଆପଣମାନେ ସୁଭାଗ୍ୟବଶତଃ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ତିଆରି କରିଛନ୍ତି—ଏହି ଭକ୍ତି ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆପଣମାନେ ପୁତ୍ର, ପତି, ଶରୀର, ପରିବାର, ଘର ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ, କୃଷ୍ଣକୁ ଚୟନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାଗ୍ରତା ଆପଣମାନେ ବିରହ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଦୟା ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି। “ମୁଁ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଆଣିଥିବା, ଆପଣମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇବା ନିକଟ ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କର ଦୂତିୟ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣନ୍ତୁ।” ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: “ମୋର ବିରହ କେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବସିଛି; ଯେପରିକି ଅଂଶ—ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଭୂମି—ସମସ୍ତରେ ଅଛି, ଏପରି ମୁଁ ମନ, ପ୍ରାଣ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁଣର ଆଧାର। “ମୁଁ ନିଜେ, ନିଜରେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁଣର ମୂଳ ଭାବେ, ନିଜକୁ ତିଆରି, ସଂହାର, ରକ୍ଷା କରେ। ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନମୟ, ଶୁଦ୍ଧ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ; ତଥାପି ମାୟା କ୍ରିୟାରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା, ସ୍ୱପ୍ନ, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚଳିଥିବାର ଭାବ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। “ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରେ—ସ୍ୱପ୍ନଭଳି ଅସତ୍ୟ ଉପସ୍ଥାନ—ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ନିଗ୍ରହ କରି, ସଦା ଜାଗ୍ରତ ଓ ନିଜେ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିବା ଉଚିତ। “ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉପଦେଶ, ଯୋଗ ଓ ବିବେକ ଜ୍ଞାନ—ତ୍ୟାଗ, ତପ, ନିଗ୍ରହ, ଓ ସତ୍ୟ—ନଦୀମାନେ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ସାଗରକୁ ଯାଉଥିବା ପରି। “ଯଦିଓ ମୁଁ, ଆପଣମାନେର ପ୍ରିୟ, ଦୂର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହା ଆପଣମାନେର ମନକୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ; ଆପଣମାନେର ନିତ୍ୟ ସ୍ମୃତି ଲାଗି।