ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ମିତ୍ରତା କେବେ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ହୁଏ; ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିତ୍ରତା ରହିଥାଏ, ଏହା ଜଣେ ପୁରୁଷ ଓ ଜଣେ ନାରୀ ମଧ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ମଧୁମକୁ ଓ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ହୁଏ। ଏହିପରି ଜଗତର ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହରାଇଲେ, ବେଶ୍ୟାମାନେ ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ଅଧିନ ରାଜାକୁ ପ୍ରଜା ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଶିକ୍ଷା ଶେଷ ହେଲେ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ଓ ପୂଜାରି ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣା ମିଳିଗଲେ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ବୃକ୍ଷର ଫଳ ଶେଷ ହେଲେ ପକ୍ଷୀ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଘରେ ଖାଇଲେ ଅତିଥି ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲ ଜଳିଗଲେ ମୃଗମାନେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ନାରୀ ସଙ୍ଗର ଉପଭୋଗ ଶେଷ ହେଲେ ପ୍ରେମିକ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଜଗତର ଅନିତି ଦେଖି, ଗୋପୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଶବ୍ଦ, ଶରୀର ଓ ମନ ଗୋବିନ୍ଦରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମାନବୀୟ ଚିନ୍ତା ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଥିଲେ, ଯେତବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୂତ ଉଦ୍ଧବ ଆସିଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିଶୁ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାର କୃତ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନିପୁନି ସ୍ମରଣ କରି, ଲଜ୍ଜା ନ କରି ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ଏହା ଦେଖି ଜଣେ ଗୋପୀ, ଜଣେ ମଧୁମକୁ ଦେଖି, ଏକତ୍ର କୃଷ୍ଣ ସହିତ ମିଳନ କରିବାକୁ ଭାବି, ତାହାକୁ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦୂତ ଭାବି କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ: "ଓ ମଧୁମକୁ, ଠକାମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ମିଳିଛ, ମୋର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କ ପାଦକୁ ଛୁଅନି। ତାଙ୍କର ମାଲା ତୁମ ଶୁଣ୍ଡକୁ ରଙ୍ଗିଦେଇଛି। ମଧୁମକୁମାନଙ୍କ ମାନ୍ୟତା ଗର୍ବିତ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଯିଅ, କ୍ଷୀରୋଦ ଯଦୁମାନଙ୍କ ସଭାରେ ତୁମେ ଉପହାସ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।" "ସେମାନେ ଆମକୁ ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଜଳିର ନେକ୍ତର ଦେଇ ମୋହିତ କରି, ଫୁଲକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଥିଲେ। ପଦ୍ମା କିପରି ତାଙ୍କର ମନ ଚୁରି ନେଇଥିବା ଲୋଟସ୍ ପାଦକୁ ସେବା କରନ୍ତି?" "ଏହି ଛଅ ପାଦ ଥିବା ମଧୁମକୁ, ତୁମେ ଯଦୁମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ଗାଇଉଛ, ଯେଉଁଠି ସେ ଆମ ଘରର ପୁରୁଣା ମାଲିକ। ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଜୟ କରିବାର କାହାଣୀ ଗାଉ, ତାଙ୍କର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରି ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ କରିଛ।" "ସେମାନେ ଆକାଶ, ଭୂମି କିମ୍ବା ପାତାଳର କେଉଁ ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ? ତାଙ୍କର ମନୋହର ହାସି ଓ ଚାଳାକ ଭୂଡ଼ି ଦେଖି ଆମେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୂଳିକୁ ପୂଜିବାକୁ ନିମ୍ନ, ଦୁଃଖୀ। ଅପମାନିତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନାମ ଗାଇଉଛ।" "ତୁମେ ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ତୁମ ମୁଣ୍ଡରୁ ଉଠାଉ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ମିଠା ଶବ୍ଦ ଜାଣିଛି। ତୁମେ ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଛ, ତାଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ। ସେ ନିଜ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ପରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର ଓ ଆପଣ ତ୍ୟାଗ କରିଛ। ତାଙ୍କୁ କିପରି ବିଶ୍ୱାସ କରିବି?" "ବନ୍ଧୁମାନେ ମକା ରାଜାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ଅନାଥ ଓ ଭାବରେ ବିକୃତ ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇଥିଲେ। ବଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ। ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରଭୁ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଯଥେଷ୍ଟ; ତାଙ୍କର କାହାଣୀ ଛାଡିବା କଷ୍ଟ।" "ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଖେଳ ନେକ୍ତର ଚାଖିଛନ୍ତି, ଏକଥା ଶୁଣି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ଛାଡି ଘର, ପରିବାର ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ଏଠି ଅନେକମାନେ ପକ୍ଷୀ ପରି ଭିକ୍ଷାବୃତିରେ ଘୁଉଛନ୍ତି।" "ଆମେ ତାଙ୍କର ଭ୍ରାନ୍ତିମୟ ଶବ୍ଦକୁ ନେକ୍ତର ବିଶ୍ୱାସ କରି, ଦେଖିବାକୁ ଅନ୍ଧା ଛୁଆ ପରି, ଦୀର୍ଘ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସ୍ମରଣ କରୁଛୁ। ଦୂତ, ଅନ୍ୟ ଖବର ଦିଅ।" "ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଆସିଛ? କଣ ଚାହୁଁଛ? ତୁମେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, କିପରି ଆମକୁ ସେ ପାଖକୁ ନେଇଯିବ?" "ମହାନ ପୁତ୍ର କି ଏବେ ମଥୁରାରେ? ସେ କି ତାଙ୍କ ପିତା, ପରିବାର, ଗୋପମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି? ସେ କି ଆମକୁ ସେବକା ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି? କେବେ ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁଗନ୍ଧିତ ବାହୁ ଆମର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିବେ?" ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ଆଶାର କଥା ଶୁଣି, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଉଦ୍ଧବ, ଗୋପୀମାନଙ୍କର କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଭାବ ଶୁଣି, ଭଲପାଇବା ଭରା ଶବ୍ଦରେ ସେମାନେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ: "ଆପଣମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୂଜିତ, କାରଣ ଆପଣମାନେ ମନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଇଛନ୍ତି। ବ୍ରତ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ପାଠ, ଅଧ୍ୟୟନ, ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ।" "ଆପଣମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ କଷ୍ଟ କରନ୍ତି।" "ବିଧିରେ, ଆପଣମାନେ ପୁତ୍ର, ପତି, ଶରୀର, ନାତ, ଘର ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ପରମ ପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣକୁ ଚୟନ କରିଛନ୍ତି।" "ଏହି ଅବିନିମୟ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ରତା, ବିୟୋଗରେ ଆପଣମାନେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ମହା ଉପକାର।" "ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଦୂତି ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ଆପଣମାନେ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ କରିବ।" "ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୋର ବିୟୋଗ କେବେ ନିଜରୁ ନୁହଁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ରହିଛି, ଯେପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଭୂତ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଭୂମି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ରହିଛି; ମୁଁ ମନ, ପ୍ରାଣ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କର ବିଶେଷତାର ଆଧାର।" "ମୁଁ ନିଜେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ନିଜେ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କର ବିଶେଷତାର ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ, ସୃଷ୍ଟି, ନାଶ, ପାଳନ କରେ।" "ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନର ଗଠିତ, ପରିଚ୍ଛିନ୍ନ, ନିର୍ମଳ, ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା ନୁହଁ; ତଥାପି ମୋହରେ, ସେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା, ସ୍୵ପ୍ନ, ଜାଗରଣରେ ଚଳିଥାଏ।" "ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ବସ୍ତୁ ଭାବିବା ହୁଏ—ସ୍୵ପ୍ନ ପରି ଅସତ୍ୟ—ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସଦା ଜାଗରିତ ଓ ନିଜକୁ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।" "ଏହା ଗୁରୁତ୍ୱ, ଯୋଗ ଓ ବିବେକ ଜ୍ଞାନ; ତ୍ୟାଗ, ତପ, ନିଗ୍ରହ, ସତ୍ୟ, ନଦୀ ପରି ସାଗରକୁ ଯାଉଛି।" "ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଦୂର ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହା ଆପଣମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆମେ ପାଖକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ, ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣର ଆଶାରେ।