ବ୍ରଜର ଗୋପିମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିଲେ—ଏକ୍ରୁର କି ଆସିଛି, କିମ୍ବା କଉନସି ଅନ୍ୟ ଲୋକ କଂସଙ୍କର ଇଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଆସିଛି? ଯେଉଁଠାରୁ କୃଷ୍ଣ, ପଦ୍ମନୟନ, ମଥୁରାକୁ ନିଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଏହି ଲୋକ କଣ ଆମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଆମ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବେ? ଏପରି ଚିନ୍ତା ବ୍ୟକ୍ତ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଉଦ୍ଧବ, ପ୍ରଭାତ ବିଧି କରି ସଫଳ ହୋଇ, ବ୍ରଜରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗୋପିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ—ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ତାଜା ପଦ୍ମ ନୟନ, ପୀତବସ୍ତ୍ର, ପଦ୍ମ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୁହଁ ପଦ୍ମ ପରି ଖିଲିଥିବା, ଚାମର କୁଣ୍ଡଳ ଚମକୁଥିବା। ଗୋପିମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ତୁମକୁ ଯଦୁନାଥଙ୍କର ସେବକ ଭାବରେ ଜାଣିଛୁ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତୁମେ ତାଙ୍କର ପିତାମାତା ପାଇଁ କୌଣସି ଆଶିର୍ବାଦ ନେଇ ଆସିଛ। ଅନ୍ୟଥା, ବ୍ରଜରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାର କୌଣସି କାରଣ ଆମେ ଭାବିପାରୁ ନାହିଁ; ପରିବାରର ମମତା ଛାଡିବା ଏକ ମୁନି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।” ସେମାନେ କହିଲେ, “ପ୍ରେମ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ହୁଏ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ପୁରୁଷମାନେ ଯେପରି ନାରୀଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ମାଧୁମାକୁ ଫୁଲକୁ ପ୍ରେମ କରେ। ଦୁଃଖୀମାନେ ବେଶ୍ୟା ଛାଡିଦେଇଥାନ୍ତି, ପ୍ରଜାମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ରାଜାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଜ୍ଞାନ ମିଳିଲା ପରେ ଗୁରୁକୁ ଛାଡିଦେଇଥାନ୍ତି, ପୁଜାରିମାନେ ଦକ୍ଷିଣା ମିଳିଲା ପରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଫଳ ଶେଷ ହେଲେ ପକ୍ଷୀ ଗଛ ଛାଡିଦେଇଥାନ୍ତି, ଅତିଥିମାନେ ଖାଇଲା ପରେ ଘର ଛାଡିଦେଇଥାନ୍ତି, ମୃଗମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳିଗଲା ପରେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ପ୍ରେମିକମାନେ ନାରୀକୁ ଭୋଗ କରି ଛାଡିଦେଇଥାନ୍ତି।” ଏଭଳି, ଗୋପିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦେହ, ମନ, ଶବ୍ଦରେ ଗୋବିନ୍ଦରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ଆଗମନରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାକୃତିକ ଚିନ୍ତା ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ କ୍ରୀଡାଗୁଣ ଗାଇ, ତାଙ୍କର ଶିଶୁଆ ଓ ଯୁବାବୟସର ଲୀଳାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରି, ଲଜ୍ଜା ନ କରି, କାନ୍ଦିଲେ। ଏଥିରେ ଏକ ଗୋପି, ମଧୁମାକୁ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଭାବି, ଏହାକୁ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କର ଦୂତ ଭାବେ ଦେଖି, କହିଲେ, “ମଧୁମାକୁ, ଚତୁରଙ୍କ ସାଥୀ, ମୋ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କ ପଦ ଛୁଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର ମାଳା, ତାଙ୍କର ସ୍ତନର ପ୍ରସ୍ଥରେ ଲଗା ରେଣୁ ତୋ ଗାଳକୁ ରଙ୍ଗିଦେଇଛି। ମଧୁମାକୁଙ୍କ ରାଜା ତୋତେ ଦୂତ ଭାବେ ପଠାଇଛି; ତୁମେ ଯଦୁମଣ୍ଡଳରେ ହସ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ।” “ତିନିଜଣେ ମାନେ ତାଙ୍କର ଅଞ୍ଜଳି ଅମୃତ ଦେଇ, ଆମକୁ ମୋହି, ଫୁଲ ଭଳି ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ପଦ୍ମା କେମିତି ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପଦ ସେବା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ମନ ତାଙ୍କର ମହିମାରେ ହରାଇଯାଏ?” “ଛଅପା ମଧୁମାକୁ, ତୁମେ ଯଦୁନାଥଙ୍କର ଗାଥା କିପରି ଗାଉଛ? ତାଙ୍କର ବିଜୟ ମେଳାରେ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଗାଉ। ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟା ପୂରଣ କରି, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଛନ୍ତି।” “ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ପାତାଳର କେଉଁ ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ? ତାଙ୍କର ମନୋହର ହାସି ଓ ଖେଳିଥିବା ଭୃକୁଟି ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ଭ୍ରମ କରାଏ। ଆମେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ଧୂଳିକୁ ପୂଜିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ଦୁଃଖୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣନ୍ତି।” “ତାଙ୍କର ପଦ ତୋ ମୁଣ୍ଡରୁ ଉଠା; ମୁଁ ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଜାଣିଛି। ସେ ତୁମେ ଦୂତ ଭାବେ ପଠାଇଛନ୍ତି। ସେ ନିଜେ ତିଆରି କରିଥିବା ପତ୍ନୀ, ପିଲାମାନେ ଛାଡି, ଚିନ୍ତା ନ କରି, ଚାଲିଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ କିପରି ଭରସା କରିବି?” “ବନରେ ମାଙ୍କିଙ୍କ ରାଜାକୁ ଶିକାରିମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଆମକୁ ଦୁଃଖୀ କରିଛି। ବଳି ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧି ଦିଏ। ଏବେ ଅନ୍ଧକାର ଦୋସର ସହିତ ପ୍ରେମ ଚାଲିଗଲା; ତାଙ୍କର କଥା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦୁଃଖ ଦେଉଛି।” “ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଲୀଳାର ଅମୃତ ରସ ଏକଥର ଶୁଣିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଛାଡି, ଘର, ପରିବାର ତ୍ୟାଗ କରି, ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ମୁନିମାନେ ପକ୍ଷୀ ପରି ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।” “ଆମେ ତାଙ୍କର ଚତୁର କଥାକୁ ଅମୃତ ଭାବି, ମାଆଙ୍କ ଡାକକୁ ଶୁଣିଥିବା ଛୋଆ ପରି ଅଜ୍ଞାନରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭଳି। ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କର ନଖର ସ୍ପର୍ଶର ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ କରୁଛୁ। ଦୂତ, ଅନ୍ୟ ଖବର କୁହ।” “ମିତ୍ର, ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ଫେରିଛ? କଣ ଚାହୁଁଛ? ତୁମେ ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ। କିପରି ଆମକୁ ଏହି ଅପରିତ୍ୟାଜ୍ୟ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବ, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ବସିଥାନ୍ତି?” “ସେ ମଥୁରାରେ ଅଛି କି? ସେ କି ତାଙ୍କର ପିତାଘର, ପରିବାର, ଗୋପମାନେକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି? ସେ କି ଆମକୁ, ତାଙ୍କର ସେବକମାନେକୁ, କଥା କରନ୍ତି? କେବେ ତାଙ୍କର ବଡ଼, ସୁଗନ୍ଧିତ ବାହୁ ଆମ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବେ?” ଏପରି ଗୋପିମାନେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତି ଆଶା ଭାବେ କଥା କରୁଥିଲେ, ଉଦ୍ଧବ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ, ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇ କହିଲେ— “ଆଁ, ତୁମେ ଜଗତରେ ସଫଳ ଓ ସମ୍ମାନିତ, କାରଣ ତୁମେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ବାସୁଦେବ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଦେଇଛ। ବ୍ରତ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ, ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନେକ ଉପାୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରେମ ମିଳେ। ତୁମେ ଭାଗ୍ୟବାନ, ଉଚ୍ଚ କୀର୍ତିର ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରେମ ଦେଇଛ, ଯାହା ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ। ବିଧିବାନ୍ତ, ତୁମେ ପୁତ୍ର, ପତି, ଶରୀର, ପରିବାର, ଘର ତ୍ୟାଗ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବାଛିଛ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଲିନତା, ବିରହ ଦ୍ୱାରା ଉପଜିଛି; ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର।" "ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଶୁଭ ସନ୍ଦେଶ ଆଣିଛି, ଶୁଣ।" "ପ୍ରଭୁ କହିଛନ୍ତି: ମୋର ବିରହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଅଛି, ଯେପରି ଦ୍ରବ୍ୟ—ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ—ସମସ୍ତରେ ଅଛି; ମୁଁ ମନ, ପ୍ରାଣ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଗୁଣର ଆଧାର।" "ମୁଁ ନିଜେ, ନିଜେ ମଧ୍ୟରେ, ନିଜଶକ୍ତିରେ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଗୁଣର ସାର ଭାବରେ, ସୃଷ୍ଟି, ବିନାଶ, ପାଳନ କରିଥାଏ।" "ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନମୟ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅଲଗା, ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ; ତଥାପି ମାୟା କ୍ରିୟାରେ ସେ ସୁସୁପ୍ତି, ସ୍୵ପ୍ନ, ଜାଗୃତି ମାନେ ଚଳିଥାଏ।