ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ଦୂଧ ମଥୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର କଂକଣ, ମାଳା, ନିତମ୍ବ, ସ୍ତନ, ହାର, କଣଫୁଲ ଏବଂ ଗାଳ ରୂପରେ ଚମକୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ରେ ଲାଲ କୁମ୍କୁମ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ରସି ଟାଣି ଦୂଧ ମଥୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶରୀର ଭାଗ ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଗାଇଁଉଥିଲେ ଲୋଟସ୍-ନେତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନ। ସେ ଗୀତର ସ୍ୱର ମନେ ହେଉଥିଲା ମଣ୍ଡଳକୁ ଛୁଇଁଯାଉଛି, ଦଧି ମଥନର ଧ୍ୱନି ସହିତ ମିଶି, ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅଶୁଭତାକୁ ଦୂର କରୁଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଦେଖାଦେଲେ। ଏହି ବେଳେ, ନନ୍ଦଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଏକ ସୁନାର ରଥ ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ରଥ କାହାର?” ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଆକୃର ଆସିଛନ୍ତି କି? ନାହିଁଲେ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଜଣ, ଯେ କଂସଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ, ଲୋଟସ୍-ନେତ୍ର, ମଥୁରାକୁ ନିଆଯାଇଥିଲେ?” ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ସେ କିପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବେ, ଯେଉଁଥିରେ ଆମ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସନ୍ତୋଷ ହେବ? ଏହିପରି ଆଲୋଚନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଉଦ୍ଧବ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାତଃକାଳୀନ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଦେଖି, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ—ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ତାଜା ପଦ୍ମ ନୟନ, ପୀତାମ୍ବର ଶୋଭା, ପଦ୍ମମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ମୁହଁ, ଚମକୁଥିବା କଣଫୁଲ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ଜାଣୁଛୁ ଆପଣ ଯଦୁନାଥଙ୍କ ସହଚର, ଏଠାକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ। ଅନ୍ୟଥା, ବ୍ରଜରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାର କୌଣସି କାରଣ ଆମେ ଭାବିପାରୁନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱର ବନ୍ଧନ ସାଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନେ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ହୁଏ, କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଶେଷ; ପୁରୁଷ-ନାରୀ ମଧ୍ୟରେ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଓ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି। ଭିକାରୀକୁ ବେଶ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରେ, ଶକ୍ତିହୀନ ରାଜାକୁ ପ୍ରଜା ତ୍ୟାଗ କରେ, ଶିକ୍ଷା ଶେଷେ ଛାତ୍ର ଗୁରୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଦକ୍ଷିଣା ପାଇଲେ ପୁରୋହିତ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଫଳ ଶେଷ ହେଲେ ପକ୍ଷୀ ଗଛ ଛାଡେ, ଭୋଜନ ଶେଷେ ଅତିଥି ଘର ଛାଡେ, ଅଗ୍ନିରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅପୃଥି, ଭୋଗ ଶେଷେ ପୁରୁଷ ନାରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ଏପରି, ଗୋପୀମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ମନ, ଦେହ ଓ ଭାଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗୋବିନ୍ଦରେ ଲୀନ, ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ଆଗମନ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଲୌକିକ ଚିନ୍ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇଁଉଥିଲେ ଏବଂ ଚୁପଚାପ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଶର୍ମ ଭାବ ବିନା, ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କର ବାଳ୍ୟ ଓ ଯୌବନ ଲୀଳା ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଗୋପୀମାନେ ମଧୁମକ୍ଷିକାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର କୃଷ୍ଣ ସମ୍ମିଳନ ଭାବନାରେ, ସେଟିକୁ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଦୂତି ଭାବି କଥା କହିଲେ— “ହେ ମଧୁମକ୍ଷିକା, ଠଗିବାଳାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ, ମୋ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁନା। ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ମାଳାର ରେଣୁ ତୋ ମୁଛରେ ଲାଗିଛି। ମଧୁରାଜଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଦୂତି, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଗର୍ବିତ ନାରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ନେଇଯାଅ, ଯଦୁସଭାରେ ଏହା ହସ୍ୟସ୍ପଦ। ଏକଥର କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଅଠି ରସ ଦେଇ ଆମକୁ ମୋହିତ କରି, ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ପଦ୍ମା କିପରି ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସେବା କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ମନ ପ୍ରଶଂସାରେ ଚୋରିଯାଏ? ମଧୁମକ୍ଷିକା, ତୁମେ ଯଦୁନାଥଙ୍କ ଗୀତ କାହିଁକି ଏଠି ଗାଉଛ? ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାଅ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ବୀରତା ଗାଉ। ସେମାନଙ୍କ ଆଶା ପୂରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶମନ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମନୋହର ହାସ୍ୟ ଓ ଭୂରୁ ଚାଳନାରେ ତିନି ଲୋକର କେଉଁ ନାରୀ ଅପ୍ରାପ୍ୟ? ଆମେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୂଳିକୁ ପୂଜିବା ଅଭାଗିନୀ। ତୁମେ ତାଙ୍କର ପାଦ ମୁଣ୍ଡୁରୁ ହଟାଅ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ମିଠା କଥାକୁ ଅନୁଭବ କରିଛି। ସେ ତୁମକୁ ଦୂତି ଭାବେ ପଠାଇଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ-ସନ୍ତାନ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିର୍ଲିପ୍ତ ଭାବେ ଚାଲିଯାନ୍ତି, କିପରି ବିଶ୍ୱାସ କରିବି? ମୃଗର ମାନ୍ୟ ଶିକାରୀମାନେ ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ସେମିତି ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ଧା ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହତ। ବଳୀ ମହାବଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିଦେଖିଲେ। ଏହି ଶ୍ୟାମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ତାଙ୍କର କଥା ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଲୀଳାର ରସ ଏକଥର ଶୁଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରି, ଘର-ପରିବାର ଛାଡି, ଅନେକେ ପକ୍ଷୀ ପରି ଭିକ୍ଷୁକ ହେଲେ। ଆମେ ତାଙ୍କର ମିଠା କଥାକୁ ନେକ୍ତର ଭାବି ଭଲିଲୁ, ମାଟିର ଛୁଆ ପରି, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ମୃଗୀ ପରି ଅନୁସରଣ କରୁଛୁ। ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କର ନଖସ୍ପର୍ଶର ତୀବ୍ର ବିଦନା ସ୍ମରଣ କରୁଛୁ। ଦୂତି, ଅନ୍ୟ କଥା କହ। ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ପ୍ରେମିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇ ଫେରିଛ? କ’ଣ ଖୋଜୁଛ? ତୁମେ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମକୁ ତାଙ୍କ ସନ୍ନିକଟ କିପରି ନେଇଯିବ? ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟପୁତ୍ର ଏବେ ମଥୁରାରେ କି? ସେ କି ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ଘର, ବନ୍ଧୁ-ବନ୍ଧବ, ଗୋପମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି? ସେ କି ଆମ ବାତ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି? କେବେ ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁଗନ୍ଧ ଆତ୍ମା ହସ୍ତ ଆମ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବେ?” ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ତାପରେ ଉଦ୍ଧବ, ଗୋପୀମାନଙ୍କର କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ଓ ବିୟୋଗ ଦେଖି, ସ୍ନେହ ଭରା କଥାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ: “ହେ ଗୋପୀମାନେ, ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ, ସମ୍ମାନିତ, କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତ ମନ ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନିବେଦିତ କରିଛ। ଉପବାସ, ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ, ପାଠ, ଅନୁଶୀଳନ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଭକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ, ସେହି ଭାଗ୍ୟ ତୁମ ପାଖରେ। ତୁମର ସଉଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ଭଜିଛ, ଯାହା ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ତୁମେ ପୁତ୍ର, ପତି, ଦେହ, ଆତ୍ମୀୟ, ଘର ତ୍ୟାଗ କରି, ସେହି ପରମେଶ୍ଵର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଛ। ବିୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଯେ ପରମ ଲୀନତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର।