ଏହି ଗଳ୍ପରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅସୀମ ମହିମା ବିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଛି । ସେଉଁଠି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କୌଣସି ମା, ବାପା, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନିଜ ଅଥବା ପର ନାହାନ୍ତି । ସେଉଁଠି ଶରୀର କିମ୍ବା ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ । ଏହି ଜଗତରେ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଜଡିତ ନୁହଁନ୍ତି । ତଥାପି, ଲୀଳା ନିମିତ୍ତେ, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି । ସେ ଗୁଣାତୀତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମାୟାର ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ତିନୋଟି ଗୁଣକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଗୁଣମାନେ ସହିତ ଖେଳି, ଅଜନ୍ମା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି । ଯେପରି, ମଉ ଦେଖିଲେ କିଛି ଘୁରୁଛି ବୋଲି ଭାସେ, ଏହିପରି ମନର ଆଭାସରେ ଆତ୍ମା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ବୋଲି ମନେ ହୁଏ । ପ୍ରଭୁ ହରି କେବଳ ତୁମର ପୁଅ ନୁହଁନ୍ତି, ତିନି ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁଅ, ଆତ୍ମା, ବାପା, ମା ଓ ସ୍ୱାମୀ । ଏହି ଜଗତରେ ଯାହା କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ଶୁଣାଯାଏ, ଗତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ବଡ କିମ୍ବା ଛୋଟ—ଏସବୁ ଅମୂଳ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହଁ । ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତର ପରମାତ୍ମା । ଏପରି ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟରେ ରାତି ଶେଷ ହେଲା, ନନ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଉଠିଲେ । ଗୋପୀମାନେ ଦୀପ ଦେଖି, ଘର ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, ଦହି ମଥିବାରେ ଲାଗିଲେ । ସେମାନେ ଚୂଡ଼ି, ମାଳା ପିନ୍ଧି, ମଥା ଦୁଅଁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର କଟି, ପୟୋଧର, ହାର ଓ ଲୋକ ହଲେଇ, ଗାଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୁହଁ କୁଙ୍କୁମରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ । ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ ଅନୁରାଗରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିଲା । ଦହି ମଥାର ଶବ୍ଦ ସହିତ ଏହି ଗୀତ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତର ଅଶୁଭତା କୁ ଦୂର କରୁଥିଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ, ପ୍ରଭୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ । ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଦେଖି, ‘ଏହି ରଥ କାହାର?’—ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ସେମାନେ ଭାବିଲେ—ଏହି ଅକୃର କି? କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି, ଯେ କଂସଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଆସିଛି, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଥୁରାକୁ ନେଇଯାଇଥିଲା? ଗୋପୀମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—ସେ ଆମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଖୁସି ପାଇଁ କ’ଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବେ? ଏପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟରେ, ଉଦ୍ଧବ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବାହ୍ନ କୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ଆସିଲେ । ଗୋପୀମାନେ ଦେଖିଲେ—ଉଦ୍ଧବ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ତାଜା କମଳ ଚକ୍ଷୁ, ପିତାମ୍ବର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, କମଳ ମାଳା ଅଲଙ୍କୃତ, ମୁହଁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କମଳ ପରି, ତାଙ୍କର କୁଣ୍ଡଳ ଚମକୁଛି । ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ—‘ଆମେ ଜାଣୁଛୁ, ତୁମେ ଯଦୁପତିଙ୍କ ସଖା, ତୁମକୁ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରେରଣା କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ । ଅନ୍ୟଥା, ଏଠି ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାର କୌଣସି ଅନ୍ୟ କାରଣ ନାହିଁ । ବନ୍ଧୁତା ତ କେବଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ହୁଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିଥାଏ; ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ମଧ୍ୟରେ, ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ଓ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ।’ ‘ଦରିଦ୍ରକୁ ବେଶ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଦିଏ, ରାଜ୍ୟହୀନ ରାଜାକୁ ପ୍ରଜା ଛାଡ଼ି ଦିଏ, ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତି ପରେ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏ, ଦକ୍ଷିଣା ପାଇଲେ ପୁରୋହିତ ଚାଲିଯାନ୍ତି । ଗଛର ଫଳ ଶେଷ ହେଲେ ପକ୍ଷୀ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଅତିଥି ଭୋଜନ ପରେ ଘର ଛାଡ଼ନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଲାଗିଲେ ମୃଗ ଅରଣ୍ୟ ଛାଡ଼ିଯାନ୍ତି, ଭୋଗ ଶେଷ ହେଲେ ପ୍ରେମୀ ନାରୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି ।’ ଏପରି କଥା କହି, ଗୋପୀମାନେ ଜେଉଁମାନେ ମନ, ଦେହ ଓ ଭାବରେ ଗୋବିନ୍ଦରେ ଏକାଗ୍ର, ସେମାନେ ଲୋକିକ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଶୁ କାଳ ଓ ଯୌବନ ଲୀଳା ମନେ ପକାଇ, ଅବିରତ କାନ୍ଦୁଥିଲେ । ଏଠି ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ କୃଷ୍ଣ ସମ୍ମିଳନ ଚିନ୍ତା କରି, ଏକ ମଉକୁ ଦେଖି, ତା’କୁ ପ୍ରେମିକଙ୍କ ଦୂତ ବୋଲି ଭାବି କହିଲେ—‘ଏ ମଉ, ଚତୁର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ, ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱିତୀୟାଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ତାଙ୍କର ମାଳା ତୁମ ମୁଛ ରେ ଗନ୍ଧ ଛଡ଼ାଇଛି । ତୁମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯାଅ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଦୂତ, ଯଦୁସଭାରେ ହସ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ ।’ ‘ତିନି ଆମକୁ କେବଳ ଏକଥର ପ୍ରେମର ଅମୃତ ଦେଇ, ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ଫୁଲ ଭଳି ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀ କିପରି ତାଙ୍କର ପଦାବଳୀ ସେବା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ମନ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣରେ ମୁଗ୍ଧ?’ ‘ଏ ଷଡ଼ପଦ, ତୁମେ ଏଠି ଯଦୁନାଥଙ୍କର ଗୀତ କାହିଁକି ଗାଉଛ? ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଜୟ ଗାଇ । ସେ ତାଙ୍କ ମନୋରଥ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି । ଦେବ, ଭୂ, ପାତାଳରେ କେଉଁ ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ? ଆମେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୂଳିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାରେ ଧନ୍ୟ ।’ ‘ତୁମେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତାଙ୍କର ମିଠା କଥା ଜାଣିଛି । ତୁମେ ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଛ । ସେ ନିଜ ଜନମାନେ ତିଆରି କରି, ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ କିପରି ଭରସା କରିବି?’ ‘ମୃଗନାଥକୁ ଶିକାରୀମାନେ ଯେପରି ଆହତ କରିଥିଲେ, ଏପରି ଆମକୁ ପ୍ରେମରେ ଅସାହାୟ କରି, ଅଭିଲାଷାରେ ଜୀତ କରିଛନ୍ତି । ବଳି ମହାବଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧି ଦେଲେ । ଏଇ କୃଷ୍ଣ ସଙ୍ଗ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର କଥା ଛାଡ଼ିହେବା କଷ୍ଟକର ।’ ‘ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଲୀଳାର ମଧୁରତା ଏକଥର ଶୁଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଛାଡ଼ି ଘର, ପରିବାର ତ୍ୟାଗ କରି ଭିକ୍ଷୁକ ଭଳି ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି ।’ ‘ଆମେ ତାଙ୍କର ମିଠା କଥାକୁ ଅମୃତ ବୋଲି ଭାବି, ଅନାଭିଜ୍ଞ ଛାନ୍ଦାଣ ଶିଶୁମାନେ ମାଆର ଡାକ ଶୁଣି ଯେପରି, ତାପରି ଭୁଲି ଗଲୁ । ତାଙ୍କର ନଖର ସ୍ପର୍ଶର ଯନ୍ତ୍ରଣା ପୁନିପୁନି ମନେ ପକାଉଛୁ । ଅନ୍ୟ କଥା କହ, ଦୂତ ।’ ‘ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ପ୍ରେମିକ ପ୍ରେରଣାରେ ତୁମେ ଫେରିଛ? କ’ଣ ଚାହିଁଛ? ତୁମେ ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ । ତିନି ଯେଉଁଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅବିରତ ରହନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଆମକୁ କିପରି ନେଇଯିବେ?’ ‘ପୁତ୍ର ମଥୁରାରେ କି? ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଘର, ଆତ୍ମୀୟ, ଗୋପମାନେ କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି? ସେ କଦାପି ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି, ଆମ ମସ୍ତକରେ ତାଙ୍କ ଶୂର୍ବଳ ଶୁଭ୍ର ବାହୁ ରଖିବେ କି?’ ଏପରି ଅପାର ପ୍ରେମ ଓ ବିରହ ଶୁଣି, ଉଦ୍ଧବ ଗୋପୀମାନେ କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ—‘ତୁମେ ଏହି ଲୋକରେ ସାର୍ଥକ ଓ ପୂଜ୍ୟ, କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତ ମନକୁ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଇଛ ।