ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହସ୍ଥ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶାବାନ୍ଥିଲେ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜୋଗୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଭିଲାଷା କୁହିଲେ। ତେବେ ଯୋଗୀ କହିଲେ, "ସତ୍ୟବାଦିତା, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଦାନ ଏବଂ ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇବା—ଏହି ସବୁ ନିୟମ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଧରି ନାରୀ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ପୁତ୍ର ପାଇବା।" ଏପରି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଫଳ ଦେଇ, ଯୋଗୀ ଚାଲିଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରକୁ ଫେରି, ଏହି ଫଳ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ହାତରେ ରଖିଲେ ଏବଂ ସେଉଁଠାରୁ କିଛି କାମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଧୁନ୍ଧୁଲି, ମନରେ ଚତୁର ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ, ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସାମ୍ନାରେ କାନ୍ଦି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଫଳ ଖାଇବି ନାହିଁ। ଏହା ଖାଇଲେ ପ୍ରସବ ହେବ, ପେଟ ବଢ଼ିବ, ଏମିତି ଅଳ୍ପ ଖାଇଲେ ଶକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ, ତେବେ ଘର କାମ କେମିତି କରିବି?" ସେଉଁଠି ଅଧିକ କହିଲେ, "ଯଦି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଗ୍ରାମକୁ କର ଉପାଧିକାରୀ ଆସନ୍ତି, ଗର୍ଭବତୀ ନାରୀ କେମିତି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ? ଯଦି ଗର୍ଭରେ ପିଲାଟି ଶୁକା ପରି ରହିଯାଏ, ମୁଁ କେମିତି ତାକୁ ବାହାର କରିପାରିବି?" "ଯଦି ପିଲାଟି ଉଲ୍ଟା ହେବାରେ ଆସିଯାଏ, ମୁଁ ମରିଯିବି; ପ୍ରସବ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର—ମୁଁ ଏତେ ସୁକୁମାରୀ, କିପରି ସହିପାରିବି?" "ଯଦି ମୁଁ ଧୀରେ ଚାଲିବି, ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ସବୁ କିଛି ଦଖଳ କରିନେବେ; ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଏହିପରି ବ୍ରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।" "ପିଲା ପାଳନରେ ଦୁଃଖ ଅଛି, ପ୍ରସବ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମହିଳା ଦୁଃଖିତ; ମୋ ମନେ ଲାଗେ, ବନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ବିଧବା ନାରୀ ଖୁସିରେ ରହନ୍ତି।" ଏପରି ଅନୁଚିତ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଫଳ ଖାଇଲେ ନାହିଁ; ପତି ପଚାରିଲେ, ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଖାଇଦେଇଛି, ମୁଁ ଖାଇଦେଇଛି।" କିଛି ଦିନ ପରେ, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ନିଜେ ଘରକୁ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସବୁ କଥା କହି, "ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି, ଭଉଣୀ, କଣ କରିବି?" ଭଉଣୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ; ପିଲା ହେଲେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି।" "ତୁମେ ଘରେ ରୁହ, ଗର୍ଭବତୀ ଭଣି ଅଭିନୟ କର, ସୁଖରେ ରୁହ; ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ଧନ ଦିଅ, ସେ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେଇଦେବେ।" "ଲୋକେ କହିବେ ପିଲାଟି ଛଅ ମାସରେ ମରିଯାଇଛି; ମୁଁ ପୁଅଟିକୁ ବଢ଼ାଇବି, ଦିନେ ଦିନେ ତୁମ ଘରକୁ ଆସି।" "ଏବେ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି ଫଳ ଗାଈକୁ ଦିଅ; ଏହି ସବୁ ନାରୀସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ହେଇଥିଲା।" ଏହିପରି ଚଳାଚଳ ପରେ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭଉଣୀ ଏକ ପୁଅ ପ୍ରସବ କଲେ; ପିତା ଏହି ପୁଅକୁ ନେଇ ଗୁପ୍ତରେ ଧୁନ୍ଧୁଲିଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏକ ସୁସ୍ଥ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ମିଳିଛି, କାରଣ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇଛି।" ପିତା ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ପ୍ରସବ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଘର ଦ୍ୱାରରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ, ବାଜାନା ହେଲା। ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ଛାତିରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟେ ଦୁଧ ଖେଇଦେଇଛନ୍ତି, ତେବେ କିପରି ମୁଁ ପିଲାକୁ ପାଳିବି?" "ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ, ଯିଏ ପ୍ରସବ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ମରିଯାଇଛି; ସେଉଁଠି ଆଣି ଘରେ ରଖ, ସେ ତୁମ ପୁଅକୁ ପାଳିବେ।" ଏହି ସବୁ କାମ ସ୍ୱାମୀ ପୁଅଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ କରିଥିଲେ; ମା ପୁଅକୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନାମ ଦେଲେ। ତିନି ମାସ ପରେ, ସେ ଗାଈ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ୍ର ବଛା ପ୍ରସବ କଲା, ଯାହା ସୁନା ପରି ଅଭା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, ନିଜେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଲୋକମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଏକଠା ହେଲେ। "ଦେଖ, ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଉଦୟ ହେଇଛି—ଗାଈଠାରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ।" ଦୈବବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, କେହି ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ପିଲାର କାନ ଗାଈ ପରି ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନାମ ଦିଆଯାଇଲା। ସମୟ ସହ ଦୁଇଁ ଭାଇ ବଡ଼ ହେଲେ; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ବିବେକୀ ହେଲେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ସ୍ନାନ, ପବିତ୍ରତା ଅନୁସରଣ କରୁନଥିଲେ, ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, ଅପରାଧ କରି ମୃତଦେହ ଛୁଇଁ ହାତରେ ଖାଉଥିଲେ। ସେ ଚୋର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଘୃଣିତ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଆଗ୍ନି ଲଗାଉଥିଲେ, ଛୁଆମାନେ ଖେଳିବା ନାମରେ ଉଠାଇ ଖାଳିକୁ ଫିଙ୍କି ଦେଉଥିଲେ। ସେ ହିଂସ୍ର, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଅନ୍ଧଙ୍କୁ ନିର୍ଯ୍ୟାତନା କରୁଥିଲେ, ଚଣ୍ଡାଳ ସଙ୍ଗରେ ରହୁଥିଲେ, ଗଳାରେ ଫାସି ଧରି ଶୁନା କୁକୁର ସଙ୍ଗ ରଖୁଥିଲେ। ବେଶ୍ୟା ସମ୍ପର୍କରେ ଧନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ, ଦିନେ ଜଣେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ି, ଘରର ବାସନ ନେଇ ନିଜେ ଚଲିଗଲେ। ଦୁଃଖିତ ପିତା ଧନହୀନ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦି କହିଲେ, "ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ। କେଉଁଠି ରୁହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି—ହାଏ, କେତେ ଦୁଃଖର ଅବସ୍ଥା!" ଏହି ସମୟରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ବିବେକ ଓ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ପିତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ବିରାଗର ପଥ ଦେଖାଇଲେ। "ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖମୟ ଓ ମୋହମୟ; କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ସତତ ଜଳିରହେ?" "ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସାମ୍ରାଟ୍ ମଧ୍ୟ ସଂସାରରେ ଖୁସି ନାହାନ୍ତି; ନିର୍ମୋହ ମୁନି ଏକାକି ବସି ଯିଏ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଖୁସି।" "ପୁଅ ମୋହ ଆଦି ଅଜ୍ଞାନକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ମୋହ ଦ୍ୱାରା ନରକର ପଥ ଉଦ୍ଭବିତ; ଏହି ଶରୀର ଦିନେ ତ୍ୟାଗ ହେବ, ସବୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ—ବନକୁ ଯାଅ।" ସେ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପିତା କହିଲେ, "ପୁଅ, ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ କରି କହ, ବନରେ କଣ କରିବି?" "ମୋହର ଅନ୍ଧକୁପରେ ବନ୍ଧା, ମୁଁ ଅଶକ୍ତ, ଚତୁର ଓ ପାପୀ ହୋଇଯାଇଛି—ହେ କୃପାସାଗର, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।" ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, "ଏହି ଅସ୍ଥି, ମାଂସ, ରକ୍ତର ଦେହକୁ ମୋହ ଛାଡ଼, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପର୍କର ଅଭିମାନ ତ୍ୟାଗ କର; ଏହି ଜଗତ୍ ଅନିତ୍ୟ ଓ ନଶ୍ୱର—ବିରାଗ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇ ରୁହ।