ନାରଦ ମହାମୁନି କହିଲେ, “ମୁଁ ପୃଥିବୀର ଉପରେ ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଭ୍ରମଣ କରିଛି, ଏହାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଭାବି। ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ ଏବଂ ଗୋଦାବରୀ ଯେପରିକି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି। ଏହି ପରି ହରିକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ, ସେତୁବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏଠୁ ସେଠା ଭ୍ରମଣ କଲି। କିନ୍ତୁ କୌଣସି ତିର୍ଥରେ ମତେ ମନସ୍ତୁଷ୍ଟି ଓ ଆନନ୍ଦ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ବରଂ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖିଲି ଯେ, ଏବେ ପୃଥିବୀ କଳିର ପ୍ରଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଛି, ଯିଏ ଅଧର୍ମର ବନ୍ଧୁ। ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା ଓ ଦାନ ଏବେ ନାଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବୀ ପ୍ରଜାମାନେ କେବଳ ଜଠର ପୂରଣ ପାଇଁ ବଞ୍ଚନ୍ତି ଏବଂ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଭାରି ମୂଢ଼, ଅବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଲିଶ୍ଟ; ସଜନମାନେ କମ୍, ତା’ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକାଂଶ ଉପଧାଚାରରେ ଲିନ, ଏବଂ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଘରେ ରହନ୍ତି। ଘରେ ଯୁବତୀମାନେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି, ଭାଉଜମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, କନ୍ୟାମାନେ ଲୋଭରେ ବିକ୍ରୟ ହେଉଛନ୍ତି, ପତି-ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ହେଉଛି। ବିଦେଶୀମାନେ ଆଶ୍ରମ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି, ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଧ୍ଵଂସ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ କୌଣସି ଯୋଗୀ, ସିଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀ, କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରବାନ୍ ନାହିଁ; କଳିର ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି। ଗ୍ରାମମାନେ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର ଆତଙ୍କରେ ଅସ୍ଥିର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳରେ ପୀଡିତ, ଯୁବତୀମାନେ ବିକଳ ଓ କାମନାରେ ଲିନ। ଏଭଳି କଳିଯୁଗର ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲି। ଏଭଳି ଏକ ଦିନ ମୁଁ ଯମୁନା ତଟକୁ ଆସିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଲୀଳା ହୋଇଥିଲା। ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି—ଏହି କଥା ଶୁଣ, ମହାମୁନିମାନେ! ଏକ ଯୁବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ମନେ ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧ ଉପସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ଅଚେତନ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ପଡିଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଖରେ କନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେ ଦଶ ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦେହ ଶତଶଃ ଯୁବତୀମାନେ ପଙ୍ଖା ଝଲାଇ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ମୁଁ କୁତୁହଳରେ ସେଠାକୁ ଗଲି; ମତେ ଦେଖି, ସେ ଯୁବତୀ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଉଠିଲେ ଏବଂ ଏହିପରି କହିଲେ— “ଏ ମୁନି, କୃପା କରି ଏକ କ୍ଷଣ ରୁହନ୍ତୁ ଓ ମୋର ଚିନ୍ତା ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଆପଣଙ୍କର ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ; ମହାଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ମିଳେ।” ମୁଁ ପଚାରିଲି, “ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଦୁଇଜଣ କିଏ? ଏହି ପଦ୍ମନୟନୀ ଯୁବତୀମାନେ କିଏ? ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ, ମା, ତୁମ ଦୁଃଖର କାରଣ କ’ଣ?” ସେ ଯୁବତୀ ଉତ୍ତରେ କହିଲେ, “ମୋର ନାମ ଭକ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋର ପୁଅ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ—ଏବେ କାଳପ୍ରଭାବରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ବଳ। ଏମାନେ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ଯୁବତୀମାନେ, ମୋତେ ସେବା କରିବା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେବା କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋର କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ ହୋଇନି। ଏବେ ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଣିଲେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ମିଳିବ। ମୋର ଜନ୍ମ ଡ୍ରାଭିଡ଼ରେ, ବୃଦ୍ଧି କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ, ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁର୍ଜରର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲି। ସେଠାରେ କଳିର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟମତବାଦୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଥିଲି; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁଁ ଓ ମୋର ପୁଅମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲୁ। ପୁଣି ଭୃନ୍ଦାବନକୁ ଆସି, ମୁଁ ଯୁବତୀ ଓ ଶୋଭାମୟୀ ହେଲି, ଏବେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପରେ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମୋର ଦୁଇ ପୁଅ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ପଡିଛନ୍ତି; ଏଠାକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ବେଶ ଦୁଃଖ ଲାଗୁଛି; ମୁଁ ଯୁବତୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ମୋର ପୁଅମାନେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି? ଏପରି ବିପରୀତତା କିପରି ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଏକାଠି ରହୁଥିଲୁ? ସାଧାରଣତଃ ମାଆ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ, ପୁଅମାନେ ଯୁବକ ରହନ୍ତି। ଏହି କଥା ଭାବି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଛି; ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ କ’ଣ କାରଣ ଅଛି, ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ନାରଦ କହିଲେ, “ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଆତ୍ମାରେ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ହରି ତୁମକୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେବେ।” ସୂତ କହିଲେ, “ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।” ନାରଦ କହିଲେ, “ବୋଉ, ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ; ଏହି ଯୋଗ ଓ କଳିର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ, ଯୋଗ ଓ ତପସ୍ୟା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ଲୋକମାନେ ଏବେ ଅଘାସୁର ପରି ଦୁଷ୍ଟତା କରୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ସଜନମାନେ ବିପଦରେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଆନନ୍ଦିତ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖେ, ସେଇ ପ୍ରକୃତ ଧୀର ଓ ପଣ୍ଡିତ। ଏହି ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ପ୍ରତିବର୍ଷ ଧୀରେ ଧୀରେ କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ଏବେ କୌଣସି ଲୋକ ତୁମେ ଓ ତୁମର ପୁଅମାନେ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ତୁମକୁ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ। ଭୃନ୍ଦାବନ ସଂଯୋଗରେ ତୁମେ ପୁଣି ଯୁବତୀ ଓ ତରୁଣୀ ହେଲ; ଧନ୍ୟ ଭୃନ୍ଦାବନ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ନୃତ୍ୟ କରେ। ଏଠାରେ ଗ୍ରାହକ ନଥିବାରୁ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ପୁଅଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଛାଡ଼ିନାହିଁ; ସ୍ୱଳ୍ପ ସନ୍ତୋଷରେ ଏମାନେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବିଛନ୍ତି। ଭକ୍ତି ପଚାରିଲେ, “ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା କିପରି ଅଶୁଦ୍ଧ କଳିକୁ ପୃଥିବୀରେ ନିବାସ କରିଲେ? କଳି ଆସିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର କେଉଁଠି ଗଲା? ଦୟାମୟ ହରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ଅଧର୍ମ ଦେଖାଯାଉଛି? ଆପଣ ମୋର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ ହେବି।