ଏକ ସୁନ୍ଦର ସକାଳ ବେଳେ, ଭୃନ୍ଦାବନର ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲ ଭରା ଉଦ୍ୟାନ ମଣିଷଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲା। ଏଠାରେ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ମିଳି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ପୋଖରୀଗୁଡ଼ିକୁ ହଂସ, ବକ ଏବଂ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏହି ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ, ଉଦ୍ଧବ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖା ଭାବେ ଆସିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନନ୍ଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଓ ତାଙ୍କୁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଯେମିତି ଭକ୍ତି ଥିଲା, ସେହି ଭାବରେ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଲେ। ନନ୍ଦ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଖୁଆଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ନରମ ଶଯ୍ୟାରେ ବସାଇଲେ, ଓ ଦେଖିଲେ ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ସରିରର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହୋଇଛି। ଏପରେ, ତାଙ୍କ ପାଦ ଦବାଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସେବା କରି, ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ତାପରେ ନନ୍ଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆମ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ଶୂରଙ୍କ ପୁତ୍ର କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ସେ ପରିବାର, ସନ୍ତାନ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ଲୋକମାନେ ସହିତ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ ମିତ୍ରତାରେ ଅଟୁଟ କି?" "ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଅଧର୍ମୀ କଂସ, ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଯଦୁବଂଶୀ ଓ ଧର୍ମାନୁସାରୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିଲା, ସେ ଏବେ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମରେ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ନିଅସ୍ତ୍ର ହୋଇଛି।" "କୃଷ୍ଣ କି ଆମକୁ—ତାଙ୍କ ମାଆ, ବନ୍ଧୁ, ଗୋପ, ଗାଁ, ନିଜ ଜନ, ଗାୟ, ଭୃନ୍ଦାବନ ଓ ପାହାଡ଼କୁ ମନେ ରଖନ୍ତି କି? ଗୋବିନ୍ଦ କି ଆଉଥରେ ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ? ଆମେ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଅଂଶୁମାନ ଚକ୍ଷୁ, ନକ ଓ ହସିଥିବା ମୁହଁକୁ ଦେଖିପାରିବା?" "ବନ୍ଦୁ, ଆମେ ବନ ଅଗ୍ନି, ଝଡ଼, ବର୍ଷା, ବନ୍ୟା ମୃଗ, ସାପ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଆପଦରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲୁ।" "ଆମେ ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶୌର୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ, ହସି, ଓ ମିଠା କଥାକୁ ସ୍ମରଣ କରୁ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।" "ମୁଁ ଭାବୁଛି, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କିଛି ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏଠି ଆସିଥିଲେ, ଯେପରିକି ଗର୍ଗ ମୁନି କହିଥିଲେ।" "କଂସ, ଯାହାର ଶକ୍ତି ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସମାନ, ତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଲେ; ମଲ୍ଲ, ହସ୍ତୀନାଥ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଦଳନ କଲେ।" "ତିନିଟି ବଳବାନ ତାଳଗଛ କୁ ଏକ ହାତରେ ଭାଙ୍ଗିଲେ, ସାତ ଦିନ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇ ଧରିଥିଲେ।" "ପ୍ରଲମ୍ବ, ଧେନୁକ, ଅରିଷ୍ଟ, ତ୍ରିଣାବର୍ତ୍ତ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନବ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଏଠି ଖେଳ କରି ମାରିଦେଲେ।" ଏପରି ଭାବରେ ନନ୍ଦ ମନେ ମନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମରେ ଭାସିଯାଇ, ସ୍ନେହ ଭାବରେ ମୌନ ହୋଇ ବସିଯାଇଲେ। ଯଶୋଦା ତାଙ୍କ ପୁଅ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ନୟନ ଜଳେ ଭିଜିଯାଇଲେ, ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ଅଂଗ ଭିଜିଯାଇଲା। ନନ୍ଦ ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଏପରି ଅପାର ପ୍ରେମ ଦେଖି, ଉଦ୍ଧବ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ନନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଗରିମାମୟ, ଏପରି ଭାବରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।" "ଏହି ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ମୁକୁନ୍ଦ—ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ବୀଜ ଓ ଯୋନି; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିର ପ୍ରାଚୀନ ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ଥିର ଅଥବା ଚଳାୟମାନ ଜୀବରୁ ବିନ୍ନ।" "ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯଦି କେହି ତାଙ୍କୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଥାଏ, ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କର୍ମ ଦୂର କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ପରମ ପଥକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।" "ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ନାରାୟଣ ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଆପଣମାନେ ଯେଉଁପରି ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏଠାରୁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଆଉ କଣ ହେବ?" "ଶୀଘ୍ର ଏ ଅଚ୍ୟୁତ, ସାତ୍ୱତମଣ୍ଡଳର ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରଜକୁ ଆସି, ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବେ।" "କଂସଙ୍କୁ ମାରି, ଯେଉଁ ଦିନ ମେଳାରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ତାଙ୍କ ସେଇ ସଂକଳ୍ପ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବ।" "ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଦୁଃଖ କରିବେ ନାହିଁ; ଆପଣମାନେ ଶୀଘ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖିପାରିବେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ହୃଦୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଆଲୋକ ଭଳି ବସିଛନ୍ତି।" "ତାଙ୍କୁ କେହି ନ ଆତ୍ମୀୟ, କେହି ନ ପର, କେହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, କେହି ଅଧମ, କେହି ସମ, କେହି ଅସମ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି।" "ତାଙ୍କର ମାତା, ପିତା, ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର କିଛି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଦେହ, ଜନ୍ମ କିଛି ନାହିଁ।" "ସେ ଏହି ଜଗତର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଲୀଳା ପାଇଁ, ଧର୍ମଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି।" "ସେ ଗୁଣାତୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ଗୁଣ ଧାରଣ କରି, ଏହି ଗୁଣମାନେ ସହ ଖେଳ କରି, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି।" "ଏହି ଜଗତର ଯେଉଁଭଳି ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦେଖିଲେ ଦୃଶ୍ୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଲାଗେ, ଏଭଳି ମନର ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ କର୍ତ୍ତା ଭାବି ଦେଖାଯାଏ।" "ତେଣୁ, ହେ ଧନ୍ୟବାନ୍ତ, କୃଷ୍ଣ କେବଳ ଆପଣଙ୍କର ଝିଅ ନୁହଁ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଆତ୍ମା, ପିତା, ମାତା, ଏବଂ ନାୟକ।" "ଯାହା ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଥିର କିମ୍ବା ଚଳାୟମାନ, ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ—ଏହା ସବୁ ଅଚ୍ୟୁତ ପଦାର୍ଥ ଛଡ଼ା ଅସାର; ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ପରମାତ୍ମା।" ଏପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ରାତି ଅତିତ ହେଲା। ଗୋପୀମାନେ ଉଠି, ଦୀପ ପରୀକ୍ଷା କରି, ଘର ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ଦଧି ମଥିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ଚୂଡ଼ି ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଦୋହାଡ଼ି ଟାଣି ଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନିତମ୍ବ, ସ୍ତନ, ହାର, କଣ୍ଠା ଓ ଲୁଙ୍ଗ ହଲୁକାଇ ଚାଲୁଥିଲା; ଲାଲ କୁମ୍କୁମରେ ମୁହଁ ରଙ୍ଗିଥିଲା। ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଗାଇ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିଲା, ଦଧି ମଥିବାର ଶବ୍ଦ ସହିତ ମିଶି, ସମସ୍ତ ଅଶୁଭତା ଦୂର କରୁଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଏକ ସୁନା ରଥ ଦେଖି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ରଥ କାହାର?" "ଏହା କି ଅକ୍ରୂର ଆସିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି? ଯେଉଁଠାରେ କଂସଙ୍କ ଆଦେଶରେ କୃଷ୍ଣ, ପଦ୍ମନୟନ, ମଥୁରାକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ?" "ସେ ଆମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କି ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରିପାରିବେ?