ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଉଦ୍ଧବ ଶ୍ରୀମତ୍ ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କ ରଥ ଗୋବାଳ ଗାଏଁମାନଙ୍କ ଛାଣ୍ଡା ଉଠାଇଥିବା ଧୂଳିରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲା। ବ୍ରଜ ମଣ୍ଡଳରେ ସାନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳଦମାନେ ଗାଏଁମାନଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ନେବାକୁ ଆପସରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦୁଧରେ ଭରିଥିବା ମା ଗାଏଁଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ବଛାମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏଠା-ସେଠା ଧଳା ବଛାମାନେ ଲମ୍ବିଯାଉଥିଲେ, ଦୁଧ ଦେଇବାର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ବାଁଶୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ରହିଥିଲା। ଗୋପୀମାନେ ଏବଂ ଗୋପମାନେ ଶ୍ରୀ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଗାଇ ଗାଏଁ, ସମଗ୍ର ବ୍ରଜକୁ ଉଜ୍ୱଳ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅତିଥି, ଗାଏଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତୃ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ସହ ବିଭିନ୍ନ ଉପଚାର—ଧୂପ, ଦୀପ, ମାଳା ରହିଥିଲା। ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲିଥିଲା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ହାଉସ, ବକ ଓ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀ ରହିଥିଲା। ଉଦ୍ଧବ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ନନ୍ଦ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାଥୀକୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗରେ ନେଇଲେ ଏବଂ ବାସୁଦେବ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସେଉଁଠି ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ମୃଦୁ ଶଯ୍ୟାରେ ବସାଇ, ଥକାନି ଦୂର ହେବା ପରେ ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ପାଦ ମସାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର କରିଲେ। ନନ୍ଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆମ ବନ୍ଧୁ, ଶୂରଙ୍କ ପୁତ୍ର, କୃଷ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ ପରିବାର, ଶିଶୁମାନେ, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ନିଜ ମିତ୍ରତାରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି କି?” ନନ୍ଦ ଆଉ କହିଲେ: “ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ୍ୟରେ, ଦୁଷ୍ଟ କଂସ, ଯାହା ଯଦୁମାନେ ଉପରେ ଦ୍ୱେଷ ରଖୁଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ସହ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।” ନନ୍ଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “କୃଷ୍ଣ ଆମକୁ, ତାଙ୍କ ମା, ବନ୍ଧୁ, ଗୋପମାନେ, ଗାଏଁ, ବ୍ରିନ୍ଦାବନ, ପାହାଡ଼କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି? ଗୋବିନ୍ଦ କମ୍ସେ ଏକବାର ଆମ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ କି? ତେଣୁ ଆମେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ, ସୁନ୍ଦର ନାକ ଓ ହସୁଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିପାରିବା।” ନନ୍ଦ ଏହି କଥା କହିଲେ: “ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନି, ଝଡ଼, ବର୍ଷା, ଦୁଷ୍ଟ ବଳଦ, ସର୍ପ, ଅପାର ଭୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।” “କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବୀରତା, ତାଙ୍କ ଚେହେରା, ହସ, କଥା ଚିନ୍ତା କରିଲେ ଆମର କାର୍ଯ୍ୟ ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ। ଆମ ମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦ ରେ ମାନ୍ୟ ହୋଇଥିବା ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲରେ ଲଗିଯାଏ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଦେବମାନେ ଏଠାକୁ ଦେବମାନେ କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆଣିଛନ୍ତି, ଗର୍ଗ ମୁନି କହିଥିଲେ।” ନନ୍ଦ କହିଲେ: “କଂସ, ଯାହାର ଶକ୍ତି ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସମାନ, ମଲ୍ଲମାନେ, ହାତୀପତି—ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସିଂହ ଭଳି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ତିନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଳଗଛ, ଏକ ମହାଧନୁ ସମାନ, କୃଷ୍ଣ ଏକ ହାତରେ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ; ସାତ ଦିନ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇ ରଖିଥିଲେ। ପ୍ରଲମ୍ବ, ଧେନୁକ, ଅରିଷ୍ଟ, ତ୍ରିଣାବର୍ତ୍ତ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେମନ୍ମାନେ, ଦେବ ଦାନବକୁ ଦଳିଥିବା, କୃଷ୍ଣ ଏଠାରେ ଖେଳରେ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବରେ ନନ୍ଦ, ଯାହାର ମନ କୃଷ୍ଣରେ ଲଗିଥିଲା, ପୁନିପୁନି ସ୍ମରଣ କରି, ଅତି ଭାବବାହୁଳ୍ୟରେ ଚୁପଚାପ ବସିଗଲେ। ଯଶୋଦା, ତାଙ୍କ ପୁଅର କଥା ଶୁଣି, ଚକ୍ଷୁରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରିଗଲା, ଅତି ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ଷ୍ଟନ ଭିଜିଗଲା। ନନ୍ଦ ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରେମ ଦେଖି, ଉଦ୍ଧବ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ନନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏହି ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ, ଉପରେ ଏପରି ମନ ଲଗେଇଛ। ରାମ ଓ ମୁକୁନ୍ଦ—ଏମାନେ ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ଓ ଜନନୀ; ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ପ୍ରାଚୀନ ନାୟକ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ଠାରୁ ଅଲଗା। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ତାଙ୍କୁ ଲଗାଇଲେ, ସେ କର୍ମ ଭାରକୁ ଦୂର କରି, ପରମ ପଥକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ନାରାୟଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତର କାରଣ, ଏହି ଜଗତର ମୂର୍ତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି—ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବରେ ମନ ଲଗାଇଛ, ଏଠାରୁ ଉପରି ମହାପୁଣ୍ୟ ଆଉ କଣ? ଅତି ଶୀଘ୍ର ଅଚ୍ୟୁତ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ନାଥ, ବ୍ରଜକୁ ଆସି ତାଙ୍କ ଜନକ-ଜନନୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇବେ। କଂସକୁ ନଷ୍ଟ କରି, କୃଷ୍ଣ ତୁମେଠାରେ ଯେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ କରିବେ। ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦୁଇଜଣ, ଦୁଃଖ ନ କର, ତୁମେ ନିକଟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋକ ଭଳି। ସେ ଯିଏ ବାସ୍ତବରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେହି ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ, ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ, ସମ-ଅସମ କିଛି ନୁହେଁ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି। ସେଠି ମା, ବାପା, ଜନନୀ, ପୁଅ, ପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଶରୀର, ଜନ୍ମ କିଛି ନାହିଁ। ସେ ଏହି ଜଗତରେ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତଥାପି ଲୀଳା ପାଇଁ ଧର୍ମଜନମାନେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ଗୁଣରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ଭାବ ନେଇ ଖେଳ କରି, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ନାଶ କରନ୍ତି। ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦୃଷ୍ଟି ଭଳି, ମନର ଭାବରେ ଆତ୍ମାକୁ କର୍ତ୍ତା ଭାବି, ଅନ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଏ। ସେ ତୁମର ପୁଅ ନୁହେଁ, ମା, ହରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁଅ, ଆତ୍ମା, ବାପା, ମା, ଅଧିପତି। ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଶୁଣାଯାଏ, ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ଅଚଳ, ଚଳ, ବଡ଼, ଛୋଟ—ଅପରି ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ; ସେ ସମସ୍ତ କିଛି, ପରମ ଆତ୍ମା। ଏଭଳି କଥା ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ରାତି ନନ୍ଦ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାଥୀ ପାଇଁ ଅତି ଶିଘ୍ର ଗଲା। ଗୋପୀମାନେ ଉଠି, ଦୀପ ଦେଖି, ଗୃହଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, ଦହି ମଥିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ହାତରେ ଚୂଡ଼ା, ମାଳା ଚମକୁଥିଲା, ରେଖା, ମଣି, ଅଳଙ୍କାର ହିଁଡ଼ୁଥିଲା, ଚେହେରା ରଙ୍ଗ କୁମ୍କୁମରେ ସୁନ୍ଦର ହୋଇଥିଲା।