ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ଯମଲୋକରେ ପହଁଚିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶଙ୍ଖ ନାଦ ଉଚ୍ଚ୍ ଶବ୍ଦରେ ତାଳି ଦେଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଯମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରକ, ସତର୍କ ହେଲେ। ସେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଚରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବଡ଼ ଆଦର ଦେଲେ, ଏବଂ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମାନବ ରୂପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ?” ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମୋ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର କର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଣିଦିଅ।” ଯମ ‘ଏହିପରି ହେବ’ ବୋଲି କହି, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପୁଅକୁ ବେଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦୁଙ୍କୁ ଆଣିଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦେଇ, ଆଉ ଏକ ବର ଚାହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଲେ। ଶିକ୍ଷକ ବିନୟରେ କହିଲେ, “ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀଗଣ, ତମେ ଶିକ୍ଷକ ଦକ୍ଷିଣା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ; ଏପରେ ଏକ ଶିକ୍ଷକ ପାଇଁ ଆଉ କଣ ଇଛା ରହିପାରିବ?” ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, “ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ, ହେ ବୀରମାନେ, ତମର ଖ୍ୟାତି ପବିତ୍ର ହେଉ; ତମେ ଶିକ୍ଷା ନେଇଥିବା ବେଦ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ରହୁ।” ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ବସି, ବାୟୁ ସମାନ ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ବଜ୍ର ମেঘର ଶବ୍ଦ ସହିତ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ। ସମସ୍ତ ଜନସାଧାରଣ ରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି ବଡ଼ ଖୁସି ହେଲେ, ଯେପରି ଅନେକ ଦିନ ପରେ ହାରାଇଥିବା ଧନ ଫେରି ମିଳିଥିବାର ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି। ଏଠି ପରେ, ଶାଇବ ତନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଚଉଷଠି ଶିଳ୍ପ କୁ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି — ଗାୟନ, ବାଦ୍ୟ ବଜାଇବା, ନୃତ୍ୟ, ଅଭିନୟ, ଚିତ୍ରାଙ୍କନ, ଆଲଙ୍କାରିକ କଟିକୁଟି, ଚାଉଳ ଓ ଫୁଲ ର ଶୃଙ୍ଗାର, ଫୁଲ ଶଯ୍ୟା, ଦନ୍ତ, ପୋଷାକ ଓ ଶରୀର ଶୃଙ୍ଗାର, ମଣି ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୂମି, ଶଯ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଜଳ ଶିଳ୍ପ, ଜଳ ଛିଟି, ଅନେକ ଶିଳ୍ପ ମିଶ୍ରଣ, ମାଳା ବୁନିବା, ମୁଣ୍ଡ ଶୃଙ୍ଗାର, ପୋଷାକ ପ୍ରସ୍ତୁତି, କଣ ଶୃଙ୍ଗାର, ଗନ୍ଧ ମିଶ୍ରଣ, ଗହଣା ଶୃଙ୍ଗାର, ମାୟାବି ଚମତ୍କାର, ମୁକ୍ତି ଶିଳ୍ପ, ଚାଳାକି, ଶାକ ଓ ମାଣ୍ଡ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ପାନିୟ ଓ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ମଦ, ସିଲାଇ କାମ, ଡୋର ଖେଳ, ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଶବ୍ଦ ଖେଳ, ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ିବା, ନାଟକ ଦେଖିବା, କବିତା ଖେଳ, ଚଟାଇ ଓ ବେଉ କାମ, ସୂତା ଚକା, କାଠ କାମ, ନିର୍ମାଣ କଳା, ଚାନ୍ଦି ଓ ମଣି ଚେକ, ଧାତୁ ଜ୍ଞାନ, ମଣି ରଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନ, ଖଣି ଜ୍ଞାନ, ଗଛ ଜୀବନ ଜ୍ଞାନ, ମେଢ଼, କୁକୁଡି, ଓ ଶାର ଯୁଦ୍ଧ ନିୟମ, ପରିକୁ ଓ ମନା ଶିକ୍ଷା, ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା, କେଶ କାମ, ଗୁପ୍ତ ଭାଷା, ବିଦେଶୀ ଭାଷା ଅନୁକ୍ରମ, ଅଞ୍ଚଳ ଭାଷା ଜ୍ଞାନ, ଫୁଲ ମାଳା ର ସୁଭ ଅପଶକୁ ବୁଝିବା, ଯନ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ, ମନ୍ଦଳ ନିର୍ମାଣ, ସାଙ୍ଗେ ଉଚ୍ଚାରଣ, ମନରେ କବିତା ରଚନା, ବିଭିନ୍ନ ଶିଳ୍ପ କାମ, ଚମତ୍କାର ଓ ଖେଳ, ଶବ୍ଦକୋଶ, ଛନ୍ଦ, ଅନୁପ୍ରାସ ଜ୍ଞାନ, ପୋଷାକ ଲୁଚାଇବା ଉପାୟ, ବିଶେଷ ଦାଉ ଖେଳ, ଚୁମ୍ବକ ଖେଳ, ଶିଶୁ ଖେଳନା, ବୈନୟିକୀ କଳା, ବୈଜୟିକୀ କଳା, ବୈତାଳିକୀ କଳା — ଏହି ଚଉଷଠି ଶିଳ୍ପ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏହି ବେଳେ, ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଧବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବନ୍ଧୁ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ନିକଟ ଶିଷ୍ୟ। ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ଯେ ଶରଣାଗତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ଏକଦିନ ନିଜ ହାତରେ ଉଦ୍ଧବଙ୍କର ହାତ ଧରି କହିଲେ, କାରଣ ଉଦ୍ଧବ ଅତି ପ୍ରିୟ ଓ ଭକ୍ତିମୟ। “ଉଦ୍ଧବ, ମୃଦୁଭାବୀ, ତୁମେ ବ୍ରଜକୁ ଯାଅ; ମୋ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ, ଏବଂ ମୋର ଖବର ଦେଇ, ଗୋପିମାନେ ଯେ ମୋର ବିରହରେ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କର। ସେମାନେ ମୋତେ ନିଜ ମନ ଓ ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଶରୀର ଶୃଙ୍ଗାର ବି ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ମୋତେ ନିଜ ପ୍ରିୟ, ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ହୃଦୟରେ ଧରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଯେ ଲୋକ ଦାୟିତ୍ୱ ଛାଡ଼ି ମୋ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ। ମୋ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବିଲାସୀ, ଦୂରରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋକୁଳର ନାରୀମାନେ ଅନ୍ୟତମ ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ସର୍ବଦା ମୋତେ ମନେ କରନ୍ତି, ବିରହ ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୋଇଯାନ୍ତି। ମୋ ଗୋପିମାନେ, ଯେମାନେ ମୋ ସହ ହୃଦୟ ଏକତ୍ର କରିଛନ୍ତି, କେମିତି ଯେ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି—ମୋର ଫେରିବା ଆଶା ଓ ମୋର ଖବର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଅନ୍ତରେ ଚାଲିଛି। ଉଦ୍ଧବ, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି, ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢ଼ି, ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜକୁ ଯାଇଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଉଦ୍ଧବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ବ୍ରଜକୁ ପହଁଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଂଗା ଗାଁ ଫେରୁଥିବା ଗାଈ ଚରାଇ ବିଳାସ ତଳେ ଧୂଳି ରଥକୁ ଢାକି ଦେଲା। ବାୟୁ ଉପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଂଡା ଗାଈମାନେ ଗାଈ ମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବା ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଦୁଧରେ ଭାରି ମାଁ ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କ ପିଲାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଲାସ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଧଳା ଛେନା ଗାଈମାନେ ଦିଗ୍ଦିଗ୍ ଉଠି ଖେଳୁଥିଲେ; ଦୁଧ ଦେଇବା ଶବ୍ଦ ଓ ବାଂଶୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ରେ ସମସ୍ତ ଗାଁ ମନୋହର ହୋଇଥିଲା। ଏଠି, ଗୋପିମାନେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଗୋପମାନେ ସହିତ, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶୁଭ କୃତ୍ୟ ଗାଇ ଗାଁକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ଗୋପଗାଁ ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅତିଥି, ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତୃ, ଦେବ, ଧୂପ, ଦୀପ, ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଚାରିପାଶେ ଫୁଲ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଫୁଟିଥିଲା, ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଗାନ ଗାଉଥିଲେ, ହାଉଦା ପାଇଁ ହଂସ, ଦେଖ, ତାଳ ଫୁଲ ରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଉଦ୍ଧବ ପହଁଚିଲା ପରେ, ନନ୍ଦ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁକୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ଉଦ୍ଧବକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଭାସୁଦେବ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଆଦର କରିଲେ। ସେ ଉଦ୍ଧବକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ, ମୃଦୁ ଶଯ୍ୟାରେ ବସାଇଲେ, ଥକିବା ଦୂର ହେଲା ପରେ ପାଦ ସେବା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର କରି, ତାଙ୍କର କୁଶଳ ତାଲାଚିଲେ। “ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆମର ବନ୍ଧୁ, ଶୂରର ପୁଅ, କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ ତାଙ୍କର ପରିବାର ଓ ସନ୍ତାନମାନେ ଦ୍ବାରା ଘିରି ଅଛନ୍ତି କି? ସେ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି?