ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଏକଦିନ ସାମୁଦ୍ର ସମୀପକୁ ଯାଇ, ସମୁଦ୍ରକୁ ଆଦେଶ କଲେ, “ହେ ସାଗର, ତୁମ ତରଙ୍ଗରେ ଯିଏ ଏଠାରେ ଗଳିଗଲା, ଆମ ଗୁରୁପୁତ୍ର ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରାଇଦିଅ।” ସମୁଦ୍ର ଭୟଭିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ନେଇନାହିଁ। ଏଠାରେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ଦୈତ୍ୟ ପଞ୍ଚଜନ ଶଙ୍ଖର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେଇ ଶିଶୁକୁ ଗଳିଗଲା।” ଏହା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ଜଳମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଇ ଦୈତ୍ୟ ପଞ୍ଚଜନକୁ ବଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଗଭରେ ଗୁରୁପୁତ୍ରକୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ପଞ୍ଚଜନଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶଙ୍ଖଟିକୁ ନେଇ, ତାଙ୍କ ରଥକୁ ଫେରି, ପରେ ଯମର ପ୍ରିୟ ନଗର ସଂୟମନୀକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତାଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ରସମେତ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହି ଶଙ୍ଖର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନିୟନ୍ତା ଯମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଆଗକୁ ଆସି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୂଜା କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବେ?” ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କର କର୍ମଫଳରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ମୋ ଆଦେଶରେ, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଅ, ହେ ମହାରାଜ।” ଯମ ଆଦେଶ ମାନି, ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଣିଦେଲେ। ସେଉଁଠାରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଫେରାଇଦେଇ, ପୁନି ଏକ ଅନୁଗ୍ରହ ଚୟନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଗୁରୁଦେବ କହିଲେ, “ମୋ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ତୁମେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ। ଏଠି ପରେ ଆଉ ମୋତେ କ’ଣ ଆଶା ରହିଛି?” ସେ କହିଲେ, “ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ, ହେ ବୀରମାନେ, ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ। ତୁମେ ଯେଉଁ ବେଦ ଶିଖିଛ, ସେ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ତୁମ ସହିତ ରୁହୁ।” ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେମାନେ ରଥରେ ବସି, ବାୟୁବେଗରେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ରଥର ଧ୍ୱନି ବିଦ୍ୟୁତ୍ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଯେପରି ଅନେକ ଦିନ ପରେ ହରାଇଥିବା ଧନ ପୁନର୍ବାର ମିଳିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଶିବତନ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା ଚଉଷଠି କଳା ଅର୍ଥାତ୍ ଶିଳ୍ପକଳା ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇଥିଲା—ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ, ନାଟ୍ୟ, ଚିତ୍ର, ଅଲଙ୍କାର, ଫୁଲ ଓ ଧାନ ଶୃଙ୍ଗାର, ଶୟନ ବିନ୍ୟାସ, ଶରୀର ଶୃଙ୍ଗାର, ମଣିମାଞ୍ଚ, ଜଳବାଦ୍ୟ, ଜଳ ଚିଟା, ବିଭିନ୍ନ ଶିଳ୍ପ ମିଶ୍ରଣ, ମାଳା ଗଠନ, ମୁଣ୍ଡ ଶୃଙ୍ଗାର, ପୋଶାକ ତିଆରି, କଣ ଶୃଙ୍ଗାର, ଗନ୍ଧ ମିଶ୍ରଣ, ଗହନା ବିନ୍ୟାସ, ମାୟାଜାଲ, ମଲ୍ୟୁଦ୍ଧ, ହସ୍ତଚାଳ, ଶାକ ଓ ପିଠା ତିଆରି, ପାନୀୟ, ସୁତା କାମ, ଦୂର୍ବୋଧ ଖେଳ, ପାଠ, ନାଟକ ଦେଖିବା, କବିତା କ୍ରମ, ଚଟୁର କଥା, ଶବ୍ଦ କୌଶଳ, ଶିଳ୍ପ ତିଆରି, ବନ୍ଧନ କଳା, କାଠ କାମ, ନିର୍ମାଣ କଳା, ରତ୍ନ ଚିହ୍ନା, ଧାତୁ ଜ୍ଞାନ, ରତ୍ନ ରଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନ, ଖନି ଜ୍ଞାନ, ବୃକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ, ପଶୁ ଯୁଦ୍ଧ, ପକ୍ଷୀ ଶିକ୍ଷା, ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା, କେଶ ବିନ୍ୟାସ, ଗୁପ୍ତ ଭାଷା, ଅନ୍ୟ ଭାଷା ଅନୁକରଣ, ଦେଶୀ ଭାଷା ଜ୍ଞାନ, ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନା, ଯନ୍ତ୍ର, ମାନ୍ତ୍ରିକ ଚିତ୍ର, ସମୂହ ପାଠ, ମନୋଭାବ କବିତା, ବିଭିନ୍ନ ଶିଳ୍ପ କଳା, ଖେଳ, ଶବ୍ଦକୋଶ ଓ ଛନ୍ଦ ଜ୍ଞାନ, ପୋଶାକ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା, ବିଶେଷ ଦ୍ୟୁତ କ୍ରୀଡ଼ା, ଚୁମ୍ବକ ଖେଳ, ଶିଶୁ ଖେଳ, ବୈନୟିକୀ, ବୈଜୟିକୀ, ବୈତାଳିକୀ ଆଦି ଚଉଷଠି କଳା। ଏହିପରି ଘଟଣାପରେ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶରେ ଉଦ୍ଧବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଥମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ। ଏକଦିନ, ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ହାତ ଧରି, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ହେ ମୃଦୁ ଉଦ୍ଧବ, ତୁମେ ବ୍ରଜକୁ ଯାଅ। ମୋର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଖୁସି କର, ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମୋ ବିୟୋଗରେ ବିୟାକୁଳ, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ କମାଇଦିଅ। ସେମାନେ ମୋରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ଶରୀର ଏବଂ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗି, ମୋତେ ହୃଦୟରେ ବନ୍ଧିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଯେ ଲୋକ ଧର୍ମ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବସ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ଭାଳିବି।” “ମୋ ପ୍ରିୟତମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୂରେ ଥିବାରୁ ଗୋକୁଳର ମହିଳାମାନେ ମୋ ଚିନ୍ତାରେ ବିୟାକୁଳ ଓ ବିମୂଢ଼ ହେଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ମୋ ଫେରିବାର ଆଶାରେ, ମୋ ସନ୍ଦେଶରେ ମାତ୍ର ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଉଦ୍ଧବ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, ରଥରେ ଚଢ଼ି ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜକୁ ଯାଇଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଉଦ୍ଧବ ବ୍ରଜ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତାଙ୍କ ରଥ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳିରେ ଲୁଚିଗଲା। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳଦମାନଙ୍କ ଗୋଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା, ଛେନାପିଲା ମାନେ ଦୌଡ଼ି ମାଆଙ୍କ ସ୍ନେହ ଓ ଦୁଧ ପାଇଁ ବାହାରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଧଳା ବଛାଡ଼ିମାନେ ଖେଳୁଥିଲେ, ଦୁଧ ଦୋହାର ଶବ୍ଦ ଓ ବାଁଶୀ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ଗୋପୀମାନେ ଓ ଗୋପମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଙ୍ଗାରିକ ଭାବରେ ବସି, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଗାଇ ଗାଁକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଗୋକୁଳ ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅତିଥି, ଗାଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା, ଧୂପ, ଦୀପ, ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିଥିଲା। ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲ ର ଉଦ୍ୟାନ, ପକ୍ଷୀ ମାନଙ୍କ ଗୀତ, ହଂସ, କଦମ୍ବ, ପଦ୍ମ ଭରିଥିବା ହ୍ରଦ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଉଦ୍ଧବ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ନନ୍ଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଙ୍ଗୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ଭାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେପରି ଭକ୍ତି, ସେଭଳି ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ମୃଦୁ ଶଯ୍ୟାରେ ବସାଇ, ତାଙ୍କ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେବା ପରେ ପାଦସେବା ଓ ଅନ୍ୟ ସେବା କଲେ। ତାପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆମ ସ୍ନେହୀ ଶୂରପୁତ୍ର କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ସେ ପରିବାର ଓ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ସୁଖେ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପ୍ରତି ସ୍ଥିର ସ୍ନେହ ରଖିଛନ୍ତି କି?” “ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଦୁଷ୍ଟ କଂସ, ଯେଉଁଥି ନିତ୍ୟ ଧର୍ମିକ ଯଦୁମାନେଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କ ସଂଗୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି।