ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଗ୍ରାମରେ ଆତ୍ମଦେବ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରେ ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ରମ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସନ୍ତାନ ଓ ପୋତାପୋତି ସହିତ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାର ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ତଥାପି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆତ୍ମଦେବ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବଞ୍ଚିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଲା ସନ୍ତାନ ପାଇବା। ଏହି ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟରେ ତିନି ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ଏକ ତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଚିତ୍ରକେତୁ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟର ରେଖାକୁ ମିଛି ଦେଇ ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଭୋଗିଥିଲେ।" ତପସ୍ବୀ କହିଲେ, "ତୁମେ ଜେତେ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟ ବିପରୀତ ହେଲେ ତୁମେ ସନ୍ତାନର ଆନନ୍ଦ ନପାରିବ। ତୁମେ ଏତେ ଆଗ୍ରହୀ ଅଟୁଟ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ମୁଁ ଆଉ କଣ କହିବି?" ତପସ୍ବୀ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କୁ ଏକ ଫଳ ଦେଇ କହିଲେ, "ଏହି ଫଳ ତୁମେ ତୁମ ଜନାନୀ ସହିତ ଖାଉ। ଏହା ଖାଇଲେ ତୁମେ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ।" ଏହି ସହିତ ତପସ୍ବୀ କହିଲେ, "ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଦାନ, ଏବଂ ଦିନକୁ ଏକବାର ଖାଇବା—ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଜନାନୀ ଏକ ବର୍ଷ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ଫଳରେ ସନ୍ତାନ ଅତି ପବିତ୍ର ହେବ।" ଏହିପରେ ତପସ୍ବୀ ଚାଲିଗଲେ, ଆତ୍ମଦେବ ଘରକୁ ଫେରି ଫଳଟି ଜନାନୀଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ ଏବଂ ସେ ନିଜ କାମରେ ଚାଲିଗଲେ। ଯୁବତୀ ଜନାନୀ, ମନରେ ବକ୍ରତା ରଖି, ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଠାରେ କାନ୍ଦି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏତେ ଚିନ୍ତାରେ ପୀଡିତ, ଏହି ଫଳ ମୁଁ ଖାଇବିନି।" ସେ କହିଲେ, "ଏହି ଫଳ ଖାଇଲେ ଗର୍ଭ ହେବ, ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ପେଟ ବଡ଼ିବ, ଅଳ୍ପ ଖାଇଲେ ଶକ୍ତି ହେବନି—ଏପରେ ଘରର କାମ କିପରି କରିବି?" ଏବଂ, "ଯଦି ଭାଗ୍ୟରେ ଗ୍ରାମକୁ କେହି କର ଆସିଲେ, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଚାଲିପାରିବ କି? ଫଳ ଗର୍ଭରେ ତୁଟି ରହିଲେ, ମୁଁ କିପରି ବାହାର କରିବି?" "ଯଦି ଫଳ ଗର୍ଭରୁ ପାଖରେ ଆସିଲେ, ମୁଁ ମରିଯିବି; ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦିବାରେ ଭୟଙ୍କର ବେଦନା—ମୁଁ ଏତେ ସୁକୁମାରୀ ଏହା କିପରି ସହିବି?" "ଯଦି ମୁଁ ଢିଲା ହେଉଛି, ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ସବୁ ଦବାଇ ନେଇଯିବ; ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଆଦିର ଉପବାସ ଅତି କଷ୍ଟକର।" "ଶିଶୁ ପାଳନ ଓ ଦେଖଭାଲରେ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଜନ୍ମବେଳା ମହିଳାର ଦୁଃଖ ଅଛି; ମୋ ମନରେ ଅନ୍ତ:ସ୍ତ୍ରୀ ବା ବିଧବା ମହିଳା ଆନନ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି।" ଏଭଳି ଭୁଲ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଜନାନୀ ଫଳ ଖାଇଲେ ନାହିଁ; ପତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲା, ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଖାଇଲି, ମୁଁ ଖାଇଲି।" ଏକ ଦିନ, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ନିଜେ ଘରକୁ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସବୁ କଥା କହିଲେ, "ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି।" "ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖରୁ ଦୁର୍ବଳ—ଭଉଣୀ, ମୁଁ କଣ କରିବି?" ଭଉଣୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ; ଜନ୍ମ ପରେ ଶିଶୁଟିକୁ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି।" "ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘରେ ରୁହ, ଗର୍ଭବତୀ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ରହି ଆନନ୍ଦରେ ଜୀବନ ଯାପନ କର। ମୋ ପତିକୁ କିଛି ଧନ ଦିଅ, ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବ।" "ଲୋକେ କହିବେ ଶିଶୁ ଛଅ ମାସରେ ମରିଗଲା; ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ଘରକୁ ଆସି ଶିଶୁଟିକୁ ପାଳିବି।" "ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଫଳଟି ଗାୟକୁ ଦିଅ; ଏହି ସବୁ ମହିଳାର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ହେଲା।" ଏହିପରେ ସମୟ ଅନୁସାରେ ଭଉଣୀ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପିତା ଶିଶୁଟିକୁ ଆଣି ଚୁପଚାପ ଧୁନ୍ଧୁଲିଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେ ପତିକୁ କହିଲେ, "ଏକ ସ୍ୱସ୍ଥ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ସବୁଠି ଆନନ୍ଦ ଆସିଛି, ଆତ୍ମଦେବଙ୍କୁ ପୁଅ ମିଳିଛି।" ଆତ୍ମଦେବ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ଜନ୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ; ଘର ଦ୍ୱାରରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଚାଲିଥିଲା। ସେ ପତି ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ, "ମୋ ଷ୍ଟନ୍ଧୁତିରେ କିଉଁ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଦୁଧ ଚୁଷି ନେଇଛି, ମୁଁ ଶିଶୁକୁ ଖୁଆଇପାରିବି କି?" "ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି, ତାଙ୍କ ଶିଶୁ ମରିଗଲା; ତାଙ୍କୁ ଆଣି ଘରେ ରଖ—ସେ ତୁମ ଶିଶୁକୁ ପାଳିବେ।" ପିତା ଏହି ସବୁ କାମ କଲେ, ପୁଅର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ; ମା ଶିଶୁଟିକୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନାମ ଦେଲେ। ତିନି ମାସ ପରେ ଗାୟ ଏକ ମହା ଅନ୍ତ:ସ୍ତ୍ରୀ ଛୋଟ ପାଠି ଜନ୍ମ ଦେଲା—ସବୁ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର, ଦିବ୍ୟ, ନିର୍ମଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱୟଂ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ; ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ସବୁ ଲୋକ ଏକଠା ହେଲେ। "ଏହି ଦେଖ, ଆତ୍ମଦେବଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟରେ ଉନ୍ନତି ଆସିଛି: ଗାୟରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିରେ ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।" ଭାଗ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ କେହି ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଶିଶୁର ଗାୟ ପରି କାନ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନାମ ଦେଲେ। ସମୟ ପାଇଁ, ଦୁଇ ଭାଇ ପ୍ରବଳ ଯୁବକ ହେଲେ; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିବେକୀ ହେଲେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ବହୁତ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସେ ନିତି ଅନୁସ୍ୱାନ କରିଲେ ନାହିଁ, ଅପବିତ୍ର ଭୋଜନ କଲେ, ରୋଷ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଧନ ନେଲେ, ମୃତଦେହ ସ୍ପର୍ଶ କରି ହାତ ଦେଇ ଖାଇଲେ। ସେ ଚୋର, ସବୁ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ, ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ଆଗ ଲଗାଇ ଦେଲେ, ଶିଶୁମାନେ କୁ ଖେଳ ପାଇଁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ କୂଆରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ। ସେ ହିଂସ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଗରିବ ଓ ଅନ୍ଧମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରି, ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖି, ଫାସି ଧାରଣ କରି, କୁକୁର ସହ ରହିଥିଲେ। ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହ ଦେଖା ଦେଇ ପୂର୍ବଜ ଧନ ଉଡ଼ାଇଦେଲେ; ଏକ ଦିନ ଜନକ ଜନନୀକୁ ମାରି, ନିଜେ ତାଙ୍କର ପାତ୍ର ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ଦୁଃଖୀ ପିତା ଏବେ ଦରିଦ୍ର ହେଇ କାନ୍ଦି କହିଲେ, "ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ।" "ମୁଁ କେଉଁଠି ରୁହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କେଉଁ ମୋ ଦୁଃଖ ହଟାଇବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି—ହାଁ, କେତେ ଦୁଃଖୀ ମୋ ଅବସ୍ଥା!" ଏହି ସମୟରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଆସି ପିତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ବିରାଗର ପଥ ଦେଖାଇଲେ। "ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୋହମୟ; କାହାର ପୁଅ, କାହାର ଧନ, କାହାର ସ୍ନେହ ସତତା ଜଳି ରହିଛି?" "ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଚକ୍ରବର୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାହିଁ; ଆନନ୍ଦ କେବଳ ବିରାଗୀ ମୁନିରେ ଅଛି, ଯିଏ ଏକା ରହିଥାଏ।" "ପୁଅ ଆଦିରେ ମୋହ ରୂପ ଅଜ୍ଞାନ ତ୍ୟାଗ କର; ମୋହ ଦ୍ୱାରା ନରକର ପଥ ଆସେ। ଏହି ଦେହ ଛାଡି ସବୁକୁ ଛାଡି ଜଙ୍ଗଳକୁ ଯାଅ।