ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ଗୁରୁ ସାନ୍ଦୀପନି ମୁନି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଭାଇ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଧନୁର୍ବେଦ, ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ, ତର୍କ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ରାଜନୀତିର ଷଡ୍ବିଧ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଆରମ୍ଭକାରୀ, ଗୁରୁଙ୍କର ମାତ୍ର ଏକ ଉଚ୍ଚାରଣରୁ ସବୁ ଜିନିଷ ଅତି ସହଜରେ ବୁଝି ନେଇଥିଲେ। କେବଳ ଚଉଷଠି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସମସ୍ତ କଳା ଓ ଶିଳ୍ପ ସେମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ପାଇଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କ’ଣ?” ଏମିତି ଅପୂର୍ବ ପ୍ରତିଭା ଦେଖି, ଗୁରୁ ସାନ୍ଦୀପନି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଏହି ଅନୁରୋଧ କଲେ—ପ୍ରଭାସ ରେ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ମହାରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ପ୍ରଭାସକୁ ଗଲେ, ସମୁଦ୍ରତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, କିଛିକ୍ଷଣ ବସିଥିଲେ। ସମୁଦ୍ର ସେମାନଙ୍କ ଚରଣାର୍ବିନ୍ଦ ପରିଚୟ ପାଇ, ନିଜର ସମ୍ମାନର ଉପହାର ନେଇ ଆସିଲା। ତାପରେ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଏ ସମୁଦ୍ର! ଏଠାରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ପୁଅକୁ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ନେଇଯାଇଥିଲ, ତାକୁ ଦ୍ରୁତ ଫେରାଇ ଦିଅ।” ସମୁଦ୍ର କହିଲା, “ହେ ପ୍ରଭୁ! ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନେଇନାହିଁ; ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚଜନ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଅଛି, ସେ ଶଙ୍ଖ ଆକାରରେ ପାଣି ଭିତରେ ବସିଛି, ସେଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ହେ କୃଷ୍ଣ।” ଏହା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ସେହି କ୍ଷଣେ ଜଳ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେହି ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ତାହାର ପେଟ ଭିତରେ ଖୋଜିଲେ ନାହିଁ। ତା’ପରେ ଦାନବ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶଙ୍ଖଟିକୁ ନେଇ, ରଥରେ ଆସି, ସମ୍ୟମନୀ ନାମକ ଯମଲୋକକୁ ଯାଇ, ଶଙ୍ଖ ଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ଯମଧର୍ମରାଜ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ମନୁଷ୍ୟ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବା?” ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅ କର୍ମବନ୍ଧନରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।” ଯମଧର୍ମରାଜ “ଏହିପରି ହେଉ” ବୋଲି, ସେହି ପୁଅକୁ ଆଣି, କୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ। ତା’ପରେ ଦୁଇଁ ଭାଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଫେରାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଚୟନ କରିବା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଗୁରୁ ସାନ୍ଦୀପନି ଭାବୁକ ହୋଇ କହିଲେ, “ମୋ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ତୁମେ ମୋ ଦେୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ; ଏବେ ଆଉ ମୋ ପାଖରେ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା ରହିପାରେ? ତୁମେ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ, ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ନିର୍ମଳ ହେଉ, ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ବେଦ ଶିଖିଛ, ସେଗୁଡିକ ସଦା ତୁମ ସହିତ ରହୁ।” ଗୁରୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ଦୁଇଁ ଭାଇ ତଳ ମେଘ ଧ୍ୱନି ପରି ତୀବ୍ର ରଥରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ। ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଏହି ଦୁଇଁ ଭାଇକୁ ଦେଖି ଏମିତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଦୀର୍ଘଦିନ ପରେ ହରାଇଯାଇଥିବା ଧନ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପ ଓ କଳା ମଧ୍ୟରେ ଚଉଷଠି କଳା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଛି—ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ, ନାଟ୍ୟ, ଚିତ୍ର, କଟିକାମ, ଅନ୍ନ ଓ ଫୁଲ ଶୃଙ୍ଗାର, ଫୁଲ ଶୟ୍ୟା, ଦନ୍ତ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦେହ ଶୃଙ୍ଗାର, ମଣିମାନିକ୍ୟ ଚଉକ, ଶୟ୍ୟା ବିନ୍ୟାସ, ଜଳ ଶିଳ୍ପ, ଜଳ ଖେଳ, ନାନା କଳା ମିଶ୍ରଣ, ମାଳାଗାଠି, ମୁଣ୍ଡ ଶୃଙ୍ଗାର, ପୋଷାକ ତିଆରି, କଣ ଶୃଙ୍ଗାର, ଗନ୍ଧ ମିଶ୍ରଣ, ଅଳଙ୍କାର, ଜାଦୁ, ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧ, ଚାଲାକି, ଶାକ ଓ ମାନ୍ଦ ତିଆରି, ପାନୀୟ, ସିଲାଇ, ଡୋରି ଖେଳ, ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ତର, ଶ୍ଲୋକ ଗାଥା, ଜିହ୍ବା ଖେଳ, ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ା, ନାଟକ ଦେଖିବା, କବିତା ରଚନା, ଚଟାଇ ଓ ଝାଡ଼ ତିଆରି, କାପଡ଼ା ବୁନା, କାଠ କାମ, ଗୃହ ନିର୍ମାଣ, ରୂପା ମଣି ପରୀକ୍ଷା, ଧାତୁ ଜ୍ଞାନ, ମଣି ରଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନ, ଖାନ ଜ୍ଞାନ, ଗଛ ଜୀବନ ଜ୍ଞାନ, ଏଣ୍ଡା ଲଢ଼ାଇ ନିୟମ, ପଖାଳି ଓ ଶାରିକା ଶିକ୍ଷା, ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା, କେଶ ଶିଳ୍ପ, ଗୁପ୍ତ କୋଡ୍, ଭିନ୍ନ ଭାଷା ଅନୁକରଣ, ଅଞ୍ଚଳ ଭାଷା ଜ୍ଞାନ, ମାଳା ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ, ଯନ୍ତ୍ର ତିଆରି, ମାନ୍ତ୍ରିକ ଚିତ୍ର, ସାମୁହିକ ଅଭ୍ୟାସ, ମନସ୍କ କବିତା, ନାନା କଳା, ଖେଳ, ଶବ୍ଦକୋଷ ଓ ଛନ୍ଦ ଜ୍ଞାନ, ବସ୍ତ୍ର ଲୁଚାଇବା, ବିଶେଷ ଦାୟିଖେଳ, ଚୁମ୍ବକ ଖେଳ, ଶିଶୁ ଖେଳ, ବୈନାୟିକୀ, ବୈଜୟିକୀ, ବୈତାଳିକୀ କଳା। ଏହିପରି ଗୁରୁଦେବଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଦ୍ଵାରା ଯଦୁବଂଶରେ ଉଦ୍ଧବ ନାମକ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ। ଏହି ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ଦୟାଳୁ, ଏକ ଦିନ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ହାତ ଧରି କହିଲେ, “ଉଦ୍ଧବ! ତୁମେ ଗୋପଗ୍ରାମ, ଭୃନ୍ଦାବନକୁ ଯାଅ। ମୋ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ, ଓ ଗୋପୀମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୋ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇ ଶାନ୍ତି ଦିଅ। ଏହି ଗୋପୀମାନେ ମୋ ପ୍ରେମରେ ଲୀନ, ନିଜ ଦେହ ଓ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋ ପାଇଁ ସବୁ କିଛି ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି। ଏମିତି ମୋ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ରକ୍ଷା କରେ।” “ମୋ ପ୍ରିୟ ଗୋପୀମାନେ ମୋ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋକୁ ଅନୁସ୍ମରଣ କରି, ବିୟୋଗବେଦନାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ମୋ ଫେରିବା ଆଶା ଓ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ସନ୍ଦେଶରେ ଜୀବନ ଚାଲାଉଛନ୍ତି।” ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏମିତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଉଦ୍ଧବ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରି, ରଥାରୁ ନନ୍ଦର ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଉଦ୍ଧବ ଗୋପଗ୍ରାମ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈମାନେ ଘରକୁ ଫେରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳିରେ ରଥ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ଚାରିପଟେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳଦମାନେ ଗାଈମାନେ ସହ ମିଶିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ବଛାମାନେ ଦୌଡ଼ି ମାଆଁ ଗାଈ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଦୁଧ ପିଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ଧଳା ବଛାମାନେ ଖେଳୁଥିଲେ, ଦୁଧ ଦୋହାର ଶବ୍ଦ, ବାଁଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମ ମନୋହର ହୋଇଯାଇଥିଲା।