ପୂର୍ବକାଳରେ ସଗର ନାମକ ରାଜା ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଭୋଗିଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ପରିବାରର ଆଶା ଛାଡ଼; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ବିରକ୍ତିରେ ଏକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଅଛି। ଏହା ସୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ମୋତେ ବିବେକ କିଛି କାମର ନୁହେଁ; ଯଦି ଜଣେ ପୁଅ ଦେଉନାହାଁ, ମୁଁ ବଳେ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ; ନହେଲେ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।" ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ଆଗ୍ରହ ଦେଖି, ତାପସୀ କହିଲେ, "ସନ୍ତାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ବିନା ବିରକ୍ତି ଏକ ଶୁଷ୍କ ଜୀବନ; ସନ୍ତାନ ଓ ନାତି-ନାତୁନି ମଧ୍ୟରେ ଘରସ୍ଥ ଲୋକ ଜଗତରେ ଉତ୍ସାହିତ ରହନ୍ତି।" ତାପସୀ ପୁନି କହିଲେ, "ଚିତ୍ରକେତୁ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟର ରେଖା ବଦଳାଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ। ପୁଅରୁ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବା ନାହାଁ; ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ବିପରୀତ, ସେଥିରେ ଚେଷ୍ଟା ଅସଫଳ ହୁଏ। ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଟୁଟ, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କଣ କହିପାରିବି?" ଏହିପରି ଦେଖି, ସେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଫଳ ଦେଇ କହିଲେ, "ଏହି ଫଳ ତୁମେ ତୁମ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଖାଅ; ତେବେ ତୁମେ ପୁଅ ପାଇବ।" ଏହା ସହିତ, "ସତ୍ୟବାଦି, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଦାନ ଓ ଦିନକୁ ଗୋଟିଏଥର ଖାଇବା—ଏହି ସବୁ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ମହିଳା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି କଲେ ପୁଅ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ହେବ।" ଏପରି କହି ଯୋଗୀ ଚାଲିଗଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ସେ ଫଳଟି ପତ୍ନୀଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇ କିଛି ଦିନ ପରେ ଅନ୍ୟ କୋଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଧୁନ୍ଧୁଳି, ଚତୁର ମନରେ, ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ଆଗରେ କାନ୍ଦି କହିଲେ, "ମୋ ମନ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଛି; ମୁଁ ଏହି ଫଳ ଖାଇବି ନାହିଁ।" ସେ କହିଲେ, "ଏହି ଫଳ ଖାଇଲେ ମୋ ଗର୍ଭ ହେବ; ଗର୍ଭ ହେଲେ ଗୋଡ଼ ବଢ଼ିବ; ଅଳ୍ପ ଖାଇଲେ ଶକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ—ତେବେ ଘରର କାମ କିପରି କରିବି?" "ଯଦି ଭାଗ୍ୟକ୍ରମେ ଗାଁକୁ କର ବାସୁଲିଆ ଆସିଯାଏ, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା କିପରି ବଞ୍ଚିବ? ଯଦି ଗର୍ଭ ତୋତା ପରି ରହିଯାଏ, ମୁଁ କିପରି ତାକୁ ବାହାର କରିବି?" "ଯଦି ଗର୍ଭ ଟେଢ଼ା ହୋଇ ବାହାରିଯାଏ, ମୁଁ ମରିଯିବି; ପ୍ରସବ ଦୁଃଖ ଭୟଙ୍କର—ମୁଁ ଏତେ ସୁକୁମାରୀ, କିପରି ସହିବି?" "ଯଦି ମୁଁ ଅଳସ, ମୋ ସହପତ୍ନୀ ସବୁ କିଛି ଦଖଲ କରିନେବେ; ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଲାଗୁଛି।" "ସନ୍ତାନ ପାଳନରେ ଦୁଃଖ, ଜନନୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ; ମୋ ମନରେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳରେ ମନେ ହୁଏ, ବନ୍ଧ୍ୟା ବା ବିଧବା ମହିଳା ସୁଖୀ।" ଏପରି ଭୁଲ ତର୍କରେ ସେ ଫଳ ଖାଇଲେ ନାହିଁ; ପତି ପଚାରିଲେ, "ଖାଇଛୁ, ଖାଇଛି" ବୋଲି କହିଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ନିଜେ ଘରକୁ ଆସିଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ, "ମୋ ମନ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁର୍ବଳ।" "ମୁଁ କଣ କରିବି, ଭଉଣୀ?" ଭଉଣୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ; ଜନ୍ମ ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶିଶୁ ଦେଇଦେବି।" "ତୁମେ ଘରେ ରୁହ, ଗର୍ଭବତୀ ଭାବେ ଅଭିନୟ କର, ଆନନ୍ଦରେ ବଞ୍ଚ; ମୋ ପତିକୁ କିଛି ଧନ ଦେଉ, ସେ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେଇଦେବ।" "ଲୋକମାନେ କହିବେ, ଶିଶୁ ଛଅ ମାସରେ ମରିଗଲା; ମୁଁ ପୁଅକୁ ତୁମ ଘରେ ଦିନକୁ ଆସି ଦେଖିବି।" "ଏବେ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଫଳଟି ଗାଈକୁ ଦିଅ; ଏହି ସବୁ ଏଭଳି ହେଉଛି, ଯେପରି ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱଭାବରେ।" ଏହା ପରେ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭଉଣୀ ଜଣେ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପିତା ସେ ଶିଶୁକୁ ଆଣି ଗୁପ୍ତରେ ଧୁନ୍ଧୁଳିଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏକ ସୁସ୍ଥ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଜାଗିଛି, କାରଣ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇଛି।" ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ, ଜନ୍ମର ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଘର ଦ୍ୱାରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ, ବାଜା ଓ ସଙ୍ଗୀତ ହେଲା। ପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେ କହିଲେ, "ମୋର ଛାତିରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟେ ଦୁଧ ଚୁଷି ନେଇଛନ୍ତି, ଏହି ପିଲାକୁ କିପରି ପାଳିବି?" "ମୋ ସହପତ୍ନୀ ଯିଏ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ମରିଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଆଣ ଓ ରଖ—ସେ ତୁମ ପୁଅକୁ ପାଳିବେ।" ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପତି କଲେ; ମାତା ପୁଅଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ନାମ ଦେଲେ। ତିନି ମାସ ପରେ, ସେ ଗାଈ ଏକ ଅପୂର୍ବ କଂସା ଛାଗଳାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା—ସୁନ୍ଦର ଅଂଗ, ଦିବ୍ୟ, ନିର୍ମଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଥିବା। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ଏବେ ଦେଖ, ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା: ଗାଈରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁ ଜନ୍ମିଛି, ଏହା ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ଭାଗ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, କେହି ଏହି ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ; ଶିଶୁର ଗାଈ ପରି କାନ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନାମ ଦେଲେ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଦୁଇ ଭାଇ ବଡ଼ ହେଲେ; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ, ଧୁନ୍ଧୁକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସେ ନିତ୍ୟ ଅପବିତ୍ର, ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ, କ୍ରୋଧ ନଥିଲେ, ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରୁଥିଲେ, ମୃତଦେହ ଛୁଇଥିବା ହାତରେ ଖାଉଥିଲେ। ସେ ଚୋର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ, ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ଆଗୁନ ଲଗାଇ ଦେଉଥିଲେ, ଛୋଟ ପିଲାମାନେକୁ ଖେଳ ପାଇଁ ନେଇ କୁଆଁରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ। ସେ ହିଂସ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ, ନିତ୍ୟ ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ସହିତ ଘୁରୁଥିଲେ, ଗଳାରେ ଦାଡ଼ି, କୁକୁର ସହିତ ରହୁଥିଲେ। ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହିତ ସଂଗତିରେ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜ ଧନ ଶେଷ କରିଦେଲେ; ଏକଦିନ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପିଟିଲେ, ତାଙ୍କର ପାତ୍ର ସେ ନେଇ ନେଲେ। ଦୁଃଖିତ ଆତ୍ମଦେବ, ବିପନ୍ନ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ, "ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯିଏ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ତାକୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ।" "ମୁଁ କଉଁଠି ରହିବି, କଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି—ହାୟ, କେତେ ଦୁଃଖୀ ମୋର ଅବସ୍ଥା!" ତେବେ ଜ୍ଞାନୀ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆସି ପିତାଙ୍କୁ ବିରକ୍ତିର ପଥ ଦେଖେଇ କହିଲେ, "ଏହି ସଂସାର ଅସାର, ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୋହ ଦେଇଥାଏ; କେଉଁଠି ପୁଅ, କେଉଁଠି ଧନ, କେଉଁଠି ସ୍ନେହ ସତତ ଜଳିଥାଏ?