ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ଦୀର୍ଘଦିନ ପରେ ଦେଶନିର୍ବାସିତ ହୋଇ ଥକି ଆସିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଘରେ ପୁନଃ ବସାଇଲେ ଓ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜ ଘରେ ଅତି ସୁଖରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ; କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅତି ମନୋହର, ଦୟାମୟ ହସ ଭରା ପଦ୍ମମୁଖ ଦର୍ଶନ କରି ବିଶେଷ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବୟସ୍କମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁବକ ଭଳି ତରୁଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ନଜରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖର ଅମୃତ ଆସ୍ୱାଦ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ସହିତ ନନ୍ଦଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ: "ପ୍ରିୟ ପିତାଜୀ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲାଡ଼ପ୍ୟାର ଓ ଦୟା ପାଇଛୁ। ମାତାପିତାଙ୍କର ସନ୍ତାନପ୍ରତି ସ୍ନେହ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ପ୍ରତି ଥିବା ସ୍ନେହଠାରୁ ବେଶି ଥାଏ। ଯେଉଁ ସନ୍ତାନମାନେ ନିଜ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ଓ ନିରାଶ୍ରୟ, ସେମାନେ ପିତାମାତା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପୁଅମାନେ ଭଳି ଉପଚାର ଓ ସେବା ପାଆନ୍ତି।" "ପିତାଜୀ, ଆପଣ କୃପାକରି ଏବେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ଆମ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ସୁଖୀ ହେବା ପରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଆମ ପ୍ରେମରେ ବିୟୋଗବିଦାର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେଠାରେ ଆସି ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିବା।" ଏଭଳି ଭାବେ ଅଚ୍ୟୁତ ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେଠାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ପୋଶାକ, ଗହନା, ପାତ୍ରାଦି ଉପହାର ଦେଲେ। ଏହା ପରେ ଅତିସ୍ନେହଭାବିତ ନନ୍ଦ, ଦୁଇଭାଇଁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଗଲା, ଏବଂ ଗୋପମାନେ ସହିତ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ। ତାପରେ, ସୁରପୁତ୍ର ବସୁଦେବ ନିଜ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ପବିତ୍ର ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ, ବେଦାନୁସାରେ ପୁରୋହିତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ କରାଗଲା। ପୁରୋହିତମାନେ ଭଳି ଉପହାର ପାଇଲେ—ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଭଲଭଳି ସାଜିଥିବା ଗାଈ ଓ ବଛିଆ ସହିତ, ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହନା। ବସୁଦେବ ଯେଉଁ ଗାଈମାନେ କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମନରେ ଦାନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କଂସ ଅନ୍ୟାୟଭାବେ ନେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଏବେ ସ୍ମରଣ କରି ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପେ ଦାନ କଲେ। ଏପରି ଉପନୟନ ଓ ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ଦୁଇ ଭାଇଁ ଗର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପରିବାର ଗୁରୁମାନେଠାରେ ବିଦ୍ୟା ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ସେମାନେ ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନିୟନ୍ତା, ତଥାପି ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଲୁଚାଇ ମାନବ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କଲେ। ଗୁରୁଗୃହରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, କାଶୀର ସନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଅବନ୍ତୀରେ ବସିଥିଲେ। ସମ୍ୟକ୍ ଉପଚାର, ସଂଯମ ଓ ଭକ୍ତିସହ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ସମାନ ମନେ କରି ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସନ୍ଦୀପନି ଗୁରୁ, ଦୁଇ ଭାଇଁଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଓ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବେଦ, ଉପବେଦ ଓ ଉପନିଷଦ ଶିଖାଇଲେ। ଏହା ସହ ଧନୁର୍ବେଦର ଗୁପ୍ତ ଶିକ୍ଷା, ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର ମାର୍ଗ, ତର୍କ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ରାଜନୀତିର ଛଅ ପ୍ରକାର ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଏକଥର କହିଲେ ମାତ୍ର ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଧାରଣ କରିଲେ। କେବଳ ଚଉଷଠି ଦିନ ଓ ଚଉଷଠି ରାତିରେ ସମସ୍ତ କଳା ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ। ଏହା ପରେ, ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ପାଇଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଗୁରୁ, ତାଙ୍କର ଅତିଶୟ ଅଲୌକିକ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖି, ଜାନି, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ନିଜର ପୁଅ ଯିଏ ପ୍ରଭାସ ନଗରୀ ନିକଟ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲା, ସେଉଁଠାରୁ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଦୁଇ ଭାଇଁ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଗ୍ରହଣ କରି, ମହାରଥ ଚଢ଼ି ପ୍ରଭାସକୁ ଗଲେ, ସମୁଦ୍ରତୀରେ ବସିଲେ। ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ବିନୟ ସହ ପ୍ରଣାମ କଲା। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, "ହେ ସମୁଦ୍ର, ଏଠାରେ ତୁମେ ଯିଏକି ତାରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନିଅଛ, ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରାଇ ଦିଅ।" ସମୁଦ୍ର କହିଲା, "ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ନେଇନାହିଁ; ଏଠାରେ ପଞ୍ଚଜନ ନାମକ ଦାନବ, ଶଂଖ ଆକାରରେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ, ସେ ନେଇଛି।" ଏହି କଥା ସୁଣି, ପ୍ରଭୁ ତୁରନ୍ତ ଜଳମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଉଁ ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଗାଁଠିରେ ପୁଅକୁ ନ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଶଂଖ ନିକାଳି, ରଥକୁ ଫେରି ଆସି, ସମ୍ୟମନୀ ନଗର (ଯମରାଜଙ୍କ ନଗର) ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେଠାରେ ଯାଇ, ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ; ଏହା ଶୁଣି ଯମ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନିୟନ୍ତା, ଆସି, ଦେବକୁ ବଡ଼ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ, "ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମାନବ ଭାବ ଧାରଣ କରି କ’ଣ ଆମେ କରିବାକୁ ପାରିବା?" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, "ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କର କର୍ମଫଳରେ ଏଠାରେ ଆସିଛି, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।" ଯମ "ଯଥାସ୍ତୁ" କହି, ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଦୁଇ ଭାଇଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଫେରାଇଦେଲେ, ପୁନି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଇଚ୍ଛା ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ପଚାରିଲେ। ଗୁରୁ କହିଲେ, "ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ପୂରା କରିଛ; ଏଉଁ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଆଉ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା ରହିପାରେ?" "ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ; ତୁମର ଯଶ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ, ଏଠା ଓ ପରଲୋକରେ ତୁମେ ଶିଖିଥିବା ବେଦ ଚିରଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହୁ।" ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଦୁଇ ଭାଇଁ ମେଘ ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ରଥରେ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପରେ ହରାଇଥିବା ଧନ ପୁନଃ ପାଇଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସରେ ବଳରାମ ଓ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ।