ମହାରାଜ, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ପବିତ୍ର କଥା କହିବି, ଯାହା ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଉପଖ୍ୟାନର ଅନୁସୃତିରେ ଆସିଛି। ମୁଁ, ଆପଣଙ୍କର ସେବକ, ଯେତେବେଳେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ନମନ କରନ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦିଅନ୍ତି—ତେବେ ଅନ୍ୟ ମାନବ ରାଜାମାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ କଣ? କଂସର ଭୟରେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଆତଙ୍କିତ ଥିବା ଯଦୁ, ବୃଶ୍ନି, ଅନ୍ଧକ, ମଧୁ, ଦଶାର୍ହ, କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ସଜନମାନେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ରହିଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ବିଦେଶରେ ନିର୍ବାସିତ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରାଇ ଅନେକ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦାନ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଏହି ଆତ୍ମୀୟମାନେ ନିଜ ଘରରେ ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା ସାକାର କରି, ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାନ୍ତିରେ ବାସ କରିଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖିଥିଲେ—ଏହା ସଦା ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶୋଭାମୟ ଓ ଦୟାମୟ ହସରେ ଚମକି ଉଠିଥିଲା। ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁବକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ପଦ୍ମମୁଖ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ନେକ୍ତର ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ପାନ କରୁଥିଲେ। ତା'ପରେ, ମହାରାଜ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ସହ ନନ୍ଦଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଇ ଗାଲେ, ଏବଂ ଏଭଳି କହିଲେ: “ପିତାଜୀ, ଆପଣ ଆମକୁ ଅତି ମମତାରେ ଲାଡ଼ିଲେ, ନିଜ ସନ୍ତାନ ଚାହିଁ ଆପଣ ନିଜ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଆଧିକ ଭଲପାଇଲେ। ପିତା ଓ ମାତା ତା'ମାନେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ ଛାଡ଼ି ଦୟାରେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପରି ଲାଡ଼ି ଚାଲନ୍ତି। ପିତା, ଆପଣ ଆଉ ଏବେ ବ୍ରଜକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତୁ; ଆମେ ଏଠିରେ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଖୁସି ହେବା ପରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଓ ଆମ ପ୍ରିୟ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବା।" ଏଭଳି ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ, ପାତ୍ର ଓ ଅନେକ ଉପହାର ଦେଇ ଆଦର କଲେ। ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ନନ୍ଦ, ଅତି ମମତାରେ ଭରି, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ଗୋପମାନେ ସହ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ। ତା'ପରେ, ମହାରାଜ, ସୁରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବସୁଦେବ ନିଜ ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତାନ୍ତ ଅନୁସାରେ ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଲେ—ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଗାଈ, ଶୋଭାମୟ ଗାଈ, ମେଘା ଓ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଗାଈ, ପୁରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଉପହାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ଏହି ଗାଈମାନେ ଯାହା ବସୁଦେବ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଜନ୍ମବେଳେ ମନସିକ ଦାନ କରିଥିଲେ, କଂସ ଅନ୍ୟାୟରେ ନେଇଥିଲେ, ସେହି ଗାଈମାନେ ବସୁଦେବ ଏବେ ଦାନ କଲେ। ଉପନୟନ ପରେ, ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଗର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ କୁଳଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଶିକ୍ଷା ନିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଭଗବାନ ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ, ସମସ୍ତ ଜନାନ୍ତ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ତଥାପି ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଲୁଚାଇ, ସାଧାରଣ ମାନବ ପରି ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ଗୁରୁ ଗୃହରେ ବାସ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସେମାନେ କାଶୀର ସଂଦୀପନିଙ୍କୁ ଅବନ୍ତିରେ ଯାଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସଂଦୀପନିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଉପସ୍ଥାନ କରି, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦେବତା ପରି ଭକ୍ତିରେ ଗୁରୁ ସେବା କଲେ। ଦ୍ବିଜାତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂଦୀପନି ତାଙ୍କ ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଓ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବେଦ, ଶାଖା, ଉପନିଷଦ ଦେଇ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ। ଧନୁର୍ବେଦର ଗୁପ୍ତ ଶିକ୍ଷା, ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର ମାର୍ଗ, ତର୍କ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ରାଜନୀତିର ଷଡ଼୍ବିଧ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଦେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନର, ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ, ଏକ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ବୁଝି ନେଇଥିଲେ। କେବଳ ଷଟ୍ଷଠି ଦିନ ଓ ଷଟ୍ଷଠି ରାତିରେ ସମସ୍ତ କଳା ଶିଖି ନେଇଥିଲେ; ତା'ପରେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ପାଇଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅଲୌକିକ ଜ୍ଞାନ ଦେଖି, ଦ୍ବିଜାତି ସଂଦୀପନି, ଜନନୀ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ପ୍ରଭାସ କୁ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ନିଖୋଜ ହୋଇଥିବା ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ଅଭିଗ୍ୟାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ନିଜ ରଥରେ ପ୍ରଭାସରେ ଗଲେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଭଗବାନ କହିଲେ: "ହେ ସମୁଦ୍ର, ଏଠାରେ ତୁମେ ନିଜ ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଗଳିଛ; ସେ ଶୀଘ୍ର ଦେଇଦିଅ।" ସମୁଦ୍ର କହିଲା: "ହେ ଭଗବାନ, ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ନେଇନି; ପଞ୍ଚଜନ ନାମକ ମହା ଦାନବ, ଶଙ୍ଖ ଆକାରରେ ଏଠି ରହିଛି, ସେ ନେଇଛି।" ଏହା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ତୁରନ୍ତ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତା'ର ଗଭୀରରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ମିଳିଲେନି। ସେ ଦାନବର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶଙ୍ଖ ନେଇ, ରଥରେ ଫେରିଲେ, ତା'ପରେ ସମ୍ୟମନୀ ନଗର, ଯମର ପ୍ରିୟ ନଗର, ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ସହ ଶଙ୍ଖ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ନାଦ କଲେ; ଏହା ଶୁଣି, ଯମ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନିୟନ୍ତା, ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଯମ ଭକ୍ତି ସହ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜା କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, କହିଲେ: "ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମାନବ ରୂପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଆମେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ?" ଭଗବାନ କହିଲେ: "ଗୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ଏଠାରେ ଆଣାଯାଇଛି, ମୋ ଆଞ୍ଜାରେ ତା'କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।" "ଏହିପରି ହେବ," କହି ଯମ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଇଲେ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ଆଉ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ। ଗୁରୁ କହିଲେ: "ମୋ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ତୁମେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ; ଏପରି ଶିଷ୍ୟ ପାଇଁ ଆଉ କଣ ଆଶା ରହିପାରିବ?" "ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ, ହେ ଶୂରମାନେ, ତୁମର ଖ୍ୟାତି ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ; ତୁମେ ଯାହା ଶିଖିଛ, ସେ ବେଦ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ରହୁ।" ଏଭଳି ଗୁରୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳି, ଦୁଇ ଭାଇ ନିଜ ନଗରକୁ ରଥରେ ଫେରିଗଲେ, ତା'ର ଗତି ବାୟୁ ପରି ତୀବ୍ର, ଶବ୍ଦ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି।