ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ— ଏଭଳି ଭାବେ, ଜଗତର ଆତ୍ମା, ହରିଙ୍କର ମାୟାରେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେମାନେ ମୋହିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଂକୋଲରେ ବସାଇ ଭାଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ନେହର ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା, ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲେ, ମାନସିକ ଭାବେ ଭ୍ରମିତ ଓ ଗଳା ଅଟକି ଯାଇଥିଲା, କିଛି କହିପାରୁନଥିଲେ। ଏପରେ, ଦେବକୀର ପୁତ୍ର, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ ପିତାମହ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଯଦୁବଂଶର ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଆମକୁ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପରୁ, ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ, ସେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ମଣ୍ଡପ ଦିଅନ୍ତି— ତେବେ ଅନ୍ୟ ମାନବ ରାଜାମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?” ଏଭଳି, ଯଦୁ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକ, ମଧୁ, ଦାଶାର୍ହ, କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ବନ୍ଧୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ସମ୍ମାନ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ଯେଉଁମାନେ ବିଦେଶେ ନିର୍ବାସିତ ହୋଇ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଘରେ ପୁନଃ ବସାଇ, ଧନ-ଦାନ ଦେଇ ସନ୍ମାନିତ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ନିଜ ଘରେ ଦୁଃଖରହିତ ହୋଇ ଶୁଭ ଜୀବନ କଟାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଆନନ୍ଦରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି ମନ ଭରି ହସୁଥିଲେ, ଯେଉଁମୁଖ ସଦା ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଶୋଭାମୟ ଓ କରୁଣାମୂର୍ତ୍ତି ହସରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ସେଉଁଠି ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁବକ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖର ରସ ନିଜ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନି ପାନ କରୁଥିଲେ। ଏପରେ, ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଓ ସଙ୍କର୍ଷଣ, ନନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟ ପିତା, ଆପଣ ଆମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ଓ ଭଲପାଇବା ଦେଇ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ପିତାମାତାଙ୍କର ଶିଶୁମାନେ ପ୍ରତି ନିଜ ପ୍ରତିଠାପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଭଲପାଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ପିତାମାତା ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଓ ନିରାଶ୍ରୟ ଶିଶୁମାନେ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭାବେ କରନ୍ତି। ଦୟାକରି, ଆପଣ ବଉଁଫେରିବେ, ଆମେ ଏଠାର ମିତ୍ରମାନେ ଶୁଭ ହେବା ପରେ, ଆପଣଙ୍କୁ ଓ ଆମ ଆତ୍ମୀୟ ଭାଇବନ୍ଧୁମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନେହେ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବୁ।” ଏଭଳି ଭାବେ ଅଚ୍ୟୁତ ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ପାତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହି ଉପହାର ଓ ସ୍ନେହରେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ନନ୍ଦ ଦୁଇଭାଇକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିଜ ଗୋପମାନେ ସହିତ ବ୍ରଜକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ଏପରେ, ରାଜା ସୁରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବସୁଦେବ, ନିଜ ଦୁଇପୁଅ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜା କଲେ। ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ସୁନା ମାଳା ଦିଆଁ ଗାଁ, ବଢ଼ିଆ ଗାଁ, ଛୋଟ ଛୋଟ ବଛିଆ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ, ପୁରୋହିତମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ମାନ କଲେ। ଏହି ଗାଁଗୁଡିକୁ ବସୁଦେବ ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ମନରେ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କଂସ ଅନ୍ୟାୟରେ ନେଇଯାଇଥିଲା, ସେଉଁଠାରୁ ସେ ଏବେ ଦିଆଁ ହେଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର ହେବା ପରେ, ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଗର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ କୁଳଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟ ଗୟାପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ଯଦ୍ୟପି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ତଥାପି ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଲୁଚାଇ, ସାଧାରଣ ମାନବ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କଲେ। ସେମାନେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଘରେ ବସିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, କାଶୀର ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅବନ୍ତୀ ନଗରୀରେ ଚାଲିଗଲେ। ଶିଷ୍ୟ ଭଳି ନିୟମ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାର ସହିତ ଅପରାଧ ଭାବରେ ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାନ୍ଦୀପନି ସମସ୍ତ ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ, ଉପନିଷଦ୍, ଧନୁର୍ବେଦ, ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟପଥ, ତର୍କ ଓ ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଦେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଏକଥର କହିବାରେ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିନେଲେ। କେବଳ ଚଉଷଠି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଆତ୍ମସାତ କରି, ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ମାଗିଲେ। ସାନ୍ଦୀପନି ତାଙ୍କ ଶିଖ୍ଷାର ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଭାବରେ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମୁଦ୍ରରେ ମୃତ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଏହି ଅନୁରୋଧ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୁଇ ଭାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥାରୋହିତ ହୋଇ ପ୍ରଭାସକୁ ଗଲେ, ସମୁଦ୍ରତଟରେ ବସିଲେ। ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଲା। ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ହେ ସମୁଦ୍ର, ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଏଠାରେ ତୁମ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗରେ ଗ୍ରସିଥିବା ଆମ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।” ସମୁଦ୍ର କହିଲା, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନେଇନାହିଁ। ଏଠାରେ ପଞ୍ଚଜନ ନାମକ ଦାନବ, ଯିଏ ଶଙ୍ଖ ରୂପେ ଜଳରେ ବସିଥାଏ, ସେଇ ତାଙ୍କୁ ନେଇଛି, ହେ କୃଷ୍ଣ।” ଏହା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ଜଳମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେହି ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଗଭରେ ଗୁରୁପୁଅକୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଶଙ୍ଖକୁ ନେଇ, ରଥକୁ ଫେରି, ସମ୍ୟମନୀ ନାମକ ନଗରୀକୁ, ଯାମ ଧର୍ମର ପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ, ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଯାଇ, ଜନାର୍ଦନ ତାଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ଶଙ୍ଖ ଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହାର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯମ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ନିୟନ୍ତା, ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ। ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଶେଷ ପୂଜା କଲେ, ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମାନବ ରୂପେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା, ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?” ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ଆମ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର କର୍ମଫଳରେ ଏଠାରେ ଆଣାଯାଇଛି, ହେ ଧର୍ମରାଜ, ମୋ ଆଦେଶରେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।