ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆତ୍ମଦେବ ତାଙ୍କର ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ତପସ୍ବୀ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଦେଖିଛି—ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ କେବେ ଦୁଧପୁତ୍ର ଲାଭ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ସଗର ରାଜା ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ବହୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ, ତେଣୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ବଂଶର ଆଶା ଛାଡ଼ । ତ୍ୟାଗରେ ସବୁ ପ୍ରକାର ସୁଖ ଅଛି ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ବିବେକ କ’ଣ କାମର ? ଆପଣ ଚାହୁଁ କି ନ ଚାହୁଁ, ମୋତେ ଜଣେ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ, ନହେଲେ ଏଇ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଦେବି ।” ସେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ବିନା ତ୍ୟାଗ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ; ଘରସ୍ଥ ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ, ନାତି ଭିତରେ ରହେ, ସେଉଁଠି ଜୀବନ ଉଲ୍ଲାସିତ ।” ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଆଗ୍ରହ ଦେଖି ସେ ତପସ୍ବୀ କହିଲେ, “ଚିତ୍ରକେତୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟର ରେଖା ମିଟାଇ ବହୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ । ପ୍ରୟାସ ବିପରୀତ ଭାଗ୍ୟକୁ ଜିତିପାରେ ନାହିଁ, ତୁମେ ଏତେ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ମୁଁ ଅଧିକ କ’ଣ କହିପାରିବି ?” ତପସ୍ବୀ ଏହା କହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଝିଅକୁ ଏକ ଫଳ ଦେଇ କହିଲେ, “ଏହି ଫଳ ତୁମେ ତୁମ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀ ସହ ଖାଅ, ତାହାଲେ ତୁମେ ପୁଅ ପାଇବ ।” ସେଉଁଠି ତପସ୍ବୀ ଆହୁରି ଶିଖାଇଲେ, “ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀ ନିଜେ ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଦାନ ଏବଂ ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇବା ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବେ; ତେବେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଅ ହେବେ ।” ଏହିପରେ ତପସ୍ବୀ ଚାଲିଗଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରକୁ ଫେରି ଫଳ ଝିଅଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ ଏବଂ ସେଉଁଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି କାମରେ ଚାଲିଗଲେ । ଏଉଁଠି, ଝିଅ ଧୂନ୍ଧୁଳୀ ମନରେ ଚାଳାକ ଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ସମ୍ନାରେ କାନ୍ଦି କହିଲେ, “ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାରେ ଅଛି, ମୁଁ ଏହି ଫଳ ଖାଇବି ନାହିଁ । ଫଳ ଖାଇଲେ ଗର୍ଭ ହେବ, ଗର୍ଭ ହେଲେ ଦେହ ଭାରୀ ହେବ, ଲଘୁ ଖାଇଲେ ଶକ୍ତି ନ ଥିବ, ତେବେ ଘର କାମ କିପରି କରିବି ?” “ଯଦି ଭାଗ୍ୟରେ କେହି କର ଆଦାୟକାରୀ ଆସିଯାଏ, ତେବେ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା କିପରି ପଳାଇବେ ? ଗର୍ଭ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲେ କିପରି ଉତ୍ସାରଣ କରିବି ? ଯଦି ଅସାମାନ୍ୟ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ମୁଁ ମରିଯିବି; ପ୍ରସବ ବେଳେ ଘୋର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମୁଁ ଏତେ ସୁକୁମାରିକା, କିପରି ସହିବି ?” “ଯଦି ମୁଁ ଧୀର ହେଉଛି, ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ସବୁ ଦଖଳ କରିନେବ; ଏ ପବିତ୍ରତା, ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ।” “ପୁଅ ପାଳନରେ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଜନ୍ମଦାନରେ ମହିଳା ଦୁଃଖିତ; ମୋ ମନରେ ମନ୍ଦାନ୍ଧ୍ୟା ବା ବିଧବା ମହିଳା ସୁଖୀ ।” ଏପରି ଅନେକ ଅଉଚିତ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି ସେ ଫଳ ଖାଇଲେ ନାହିଁ; ପତି ପଚାରିଲେ, ସେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଖାଇଦେଇଛି, ମୁଁ ଖାଇଦେଇଛି ।” ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ନିଜେ ଘରକୁ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ—“ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ, କ’ଣ କରିବି ?” ଭଉଣୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ, ଜନ୍ମ ପରେ ପିଲାଟିଏ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି । ଏଯାଏଁ ଘରେ ରୁହ, ଗର୍ଭବତୀ ଭାବରେ ଅଭିନୟ କର, ତୁମେ ସୁଖରେ ରୁହ; ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଛି ଧନ ଦେଅ, ସେ ପିଲା ଦେଇଦେବେ । ଲୋକେ କହିବେ—ପିଲା ଛଅ ମାସରେ ମରିଗଲା; ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ଘରକୁ ଆସି ପିଲା ପାଳିବି । ଏବେ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଫଳଟିଏ ଗାଈକୁ ଦିଅ; ଏହି ସବୁ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ହେଲା ।” ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭଉଣୀ ଜଣେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପିତା ପିଲାକୁ ନେଇ ଚୁପଚାପ ଧୂନ୍ଧୁଳୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବାନ୍ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଆସିଛି, ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇଛି ।” ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ପିଲାର ଜନ୍ମ କ୍ରିୟା କଲେ; ଘର ଦ୍ୱାରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ, ବାଜା ଓ ଉତ୍ସବ ହେଲା । ପତି ସମ୍ନାରେ ସେ କହିଲେ, “ମୋ ଛାତିରେ ଦୁଧ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟଜଣ ଦୁଧ ନେଇଯାଇଛି, ମୁଁ କିପରି ପିଲାକୁ ମାନ୍ୟ କରିବି ?” “ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ ଯିଏ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି, ତାଙ୍କର ପିଲା ମରିଯାଇଛି; ସେଉଁଠି ନେଇ ଘରେ ରଖ, ସେ ତୁମ ପୁଅକୁ ମାନ୍ୟ କରିବେ ।” ପୁଅକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ସବୁ କରିଥିଲେ; ମା ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଧୂନ୍ଧୁକାରୀ ନାମ ଦେଲେ । ତିନି ମାସ ପରେ ଗାଈ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା—ସେ ଶିଶୁ ଦେହରେ ସୁନ୍ଦର, ଦିବ୍ୟ ଓ କୌସଳ୍ୟମୟ, ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ନିଜେ ସଂସ୍କାର କଲେ; ସମସ୍ତେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ । ଏହିପରି ଭାଗ୍ୟରେ ଆତ୍ମଦେବଙ୍କ ଉପରେ ଦୟା ହେଲା—ଗାଈରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା । କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟର ଅନୁସାରେ କେହି ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ପିଲାର ଗାଈ ଭଳି କାନ ଦେଖି ସେଉଁଠି ନାମ ହେଲା—ଗୋକର୍ଣ୍ଣ । ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଇଁ ଭାଇ ବଡ଼ ହେଲେ; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୂନ୍ଧୁକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ । ସେ ସ୍ନାନ, ପବିତ୍ରତା ମାନିଲେ ନାହିଁ, ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାର୍ଜନରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ, ମୃତ ଦେହ ଛୁଇଁ ହାତରେ ଖାଇଲେ । ସେ ଚୋର ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଆଗୁନ ଲଗାଇଥିଲେ, ଛୁଆମାନେ ଖେଳିବାକୁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ କୁଆଁରେ ପକି ଦେଇଥିଲେ । ସେ ହିଂସ୍ର, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଗରିବ ଓ ଅନ୍ଧମାନେକୁ ନିର୍ଯ୍ୟାତନା ଦେଇଥିଲେ, ଚଣ୍ଡାଳ, କୁକୁର ଓ ଫାନ୍ଦ ସହ ଦିନ କଟାଉଥିଲେ । ବେଶ୍ୟା ସଂଗେ ଏହିପରି ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜ ସଂପତ୍ତି ଉଡ଼ାଇଦେଲେ; ଏକ ଦିନ ସେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ି ତାଙ୍କର ବାସନ ନେଇଗଲେ । ଦୁଃଖିତ ପିତା ଆତ୍ମଦେବ ଭାଗ୍ୟ ଦୋଷ କରି କାନ୍ଦି କହିଲେ, “ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେ ମରିଯିବାଯୋଗ୍ୟ ।” “ମୁଁ କେଉଁଠି ରୁହିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିଏ ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ ? ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି—ହାୟ, କେତେ ଦୁଃଖ ମୋର ଭାଗ୍ୟ !