ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏବଂ ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଉଛି—ଯଦି ଜଣେ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧନୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କର ଜୀବିକା ଚଲାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେନାହିଁ, ତେବେ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଯିଏ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତା, ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ଶିଶୁ, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଶରଣାଗତ ଜନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଜୀବିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ଭଳି। କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ସମୟ ଚିରକାଳ ଦୁଃଖରେ ରହିଥିଲେ, ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦାବଳୀକୁ ପୂଜା କରିବା ବିନା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏବଂ ବଳରାମ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ, “ଏ ଦୟାଳୁ ପିତାମାତା, ଆମେ କଂସଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଅପରାଧୀ ହୋଇ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିପାରିନଥିଲୁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ ମାଫ କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ଭାବେ ହରିଙ୍କ ମାୟାମୟ ମାନବ ରୂପର ମଧୁର କଥାରେ, ଦେବକୀ ବସୁଦେବ ମନେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆପଣ କୋଳରେ ଉଠାଇ ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁଧାରା ବହୁଥିଲା, ଅତି ସ୍ନେହରେ ଗଳା ଅଟକିଯିବାରୁ କିଛି କହିପାରିଲେନାହିଁ। ପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ମାମାଁ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଯଦୁବଂଶର ରାଜା ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ଆମେ ଓ ଜନତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; କାରଣ, ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପରେ ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିପାରିବେନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅଛି, ସେଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନମନ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ମାନବ ରାଜାମାନେ କ’ଣ କରିପାରିବେ?” ଏହିପରି, କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ଦୁଃଖିତ ଯଦୁ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକ, ମଧୁ, ଦଶାର୍ହ, କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ବିଦେଶରେ ଦୁଃଖିତ ଥିବାମାନେଙ୍କୁ ଆପଣ ଘରକୁ ଫେରାଇଲେ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହେଲା, ସେମାନେ ନିଜ ଘରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ସେମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୃପାମୟ ହାସି ଦେଖି ମନ ହର୍ଷିତ ହେଉଥିଲା। ଏଠାରେ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁବକ ପରି ଉତ୍ସାହ ଓ ତାରୁଣ୍ୟରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖର ଆମୃତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ନୟନରେ ପିଇଥିଲେ। ତାପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ନନ୍ଦଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଭାବପ୍ରବଣ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, “ପିତା, ଆପଣ ଆମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ପାଳିଛନ୍ତି; ପିତାମାତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ନିଜ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଚୁଆଁ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଥାଏ। ଯେଉଁ ପିତାମାତା ନିଜ ପରିଜନମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଥିବା ଶିଶୁଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପରି ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ମହାତ୍ମା। ଦୟାକରି ବ୍ରଜକୁ ଫେରନ୍ତୁ; ଆମେ ଏଠାରେ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ସୁଖୀ କରି, ପରେ ଆପଣ ଓ ଆମ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବା।” ଏପରି ଭାବେ ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଗହଣା, ପାତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ନନ୍ଦ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ଦୁଇଭାଇଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରି ଗୋପମାନେ ସହିତ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏପରେ, ବସୁଦେବ ନିୟମାନୁସାରେ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇପୁଅଙ୍କ ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ଗହଣା, ଶୋଭାମୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ, ଦୁଧ ଓ ଛୋଟ ଛୋଟ ବଛ୍ଛା ସହିତ ଶୁଭ୍ର ଗାଇ ଦାନ କଲେ, ପୂଜାରୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଉପହାର ଦେଲେ। ଯେଉଁ ଗାଇଗୁଡ଼ିକୁ ବସୁଦେବ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଜନ୍ମବେଳେ ମନସା ଦାନ କରିଥିଲେ, କଂସ ଅନ୍ୟାୟରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଏବେ ପୁନଃ ଦାନ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଉପନୟନ ପରେ, ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ପୁଅ ଗର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁମାନେଙ୍କ ପାଖରେ ଅଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ ଓ ସାର୍ବଜ୍ଞ ହେବା ସତ୍ୱେ, ସେମାନେ ନିଜ ସର୍ବଜ୍ଞତା ଲୁଚାଇ, ସାଧାରଣ ମାନବ ପରି ଚରିତ୍ର ଦେଖାଇଲେ। ଗୁରୁଗୃହରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, କାଶୀର ସନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଅବନ୍ତୀରେ ବସୁଥିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମସଂୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ଦେବତା ପରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ମନେ କରି ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ। ଗୁରୁ ସନ୍ଦୀପନି ସେମାନଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଓ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ, ଉପନିଷଦ, ଗୁପ୍ତ ଧନୁର୍ବେଦ, ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟ ଶାସ୍ତ୍ର, ରାଜନୀତି ଓ ଯୁକ୍ତି ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନର, ଏକ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମସ୍ତ ବିଷୟକୁ ଆତ୍ମସାତ କରିଲେ। କେବଳ ଚଉଷଠି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସମସ୍ତ କଳା ଓ ବିଦ୍ୟା ଅଧିଗମ କଲେ। ତା’ପରେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ପାଇଁ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଗୁରୁ ସନ୍ଦୀପନି, ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖି, ଜାୟା ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ପ୍ରଭାସ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମୁଦ୍ରରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଏହାକୁ ମଞ୍ଜୁର କରି, ମହାରଥ ଚଢ଼ି ପ୍ରଭାସରେ ଗଲେ, ସମୁଦ୍ରତୀରେ ବସିଲେ। ସମୁଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଦାନ ଓ ମାନ ଦେଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଏ ସମୁଦ୍ର, ଏଠାରେ ତୁମେ ତରଙ୍ଗରେ ନିଗଳି ନେଇଥିବା ଆମ ଗୁରୁପୁତ୍ରକୁ ଦ୍ରୁତ ଫେରାଇ ଦିଅ।” ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତରେ କହିଲା, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ନେଇନଥିଲି; ଏଠାରେ ବଡ଼ ଦାନବ ପଞ୍ଚଜନ ଶଙ୍ଖ ରୂପେ ବସୁଥିଲା, ସେଇ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା।” ଏହା ଶୁଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ପାଣିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଇ ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାର ଗଭରେ ପୁଅକୁ ମିଳିଲେନାହିଁ। ଦାନବ ଦେହରୁ ଉପଜିଥିବା ଶଙ୍ଖକୁ ନେଇ, ତାଙ୍କ ରଥକୁ ଫେରିଲେ ଓ ସେଠାରୁ ଯମପୁରୀ ସଂୟମନୀକୁ ଗଲେ।