ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କର ମାତା–ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ବିଷାଦଭାବରେ କହିଲେ, “ଏଇ ଭାଗ୍ୟର ଦୁଃଖରେ ଆମେ ଆପଣମାନେଙ୍କ ପାଖରେ ରହିପାରିଲୁନି; ପିତାଙ୍କ ଘରରେ ଶିଶୁମାନେ ଯେଉଁ ସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେ ସୁଖ ଆମେ ଭୋଗ କରିପାରିଲୁନି। ଏହି ମାନବ ଦେହ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସାଧନା ସମ୍ଭବ, ମାତା–ପିତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥାଏ, ତଥାପି ଜଣେ ମଣିଷ ଶତବର୍ଷ ବଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ ମାତା–ପିତାଙ୍କ ଋଣ ଶୋଧ କରିପାରେନାହିଁ। ଯଦି କୌଣସି ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧନୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମାତା–ପିତାଙ୍କ ଜୀବିକାର ଚିନ୍ତା କରେନାହିଁ, ତେବେ ସେ ପରଲୋକରେ ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। ଯିଏ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ ମାତା–ପିତା, ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଶିଶୁ ସନ୍ତାନ, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ସମାନ। କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ଆମେ ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତିତ ରହିଲୁ; ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଅପରାଧରେ କଟିଗଲା, ଆପଣଙ୍କ ଚରଣରେ ସେବା କରିପାରିଲୁନି। ଏହିପରି ସେବାର ଅଭାବ ପାଇଁ, ହେ ପିତା–ମାତା, ଆମକୁ ଖ୍ମା କରନ୍ତୁ, ଆମେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ଓ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଥିଲୁ।" ଏପରି ହରିଙ୍କ ମାନବ ରୂପୀ ମଧୁର ବାଣୀରେ ଦେବକୀ–ବସୁଦେବ ମନ ମୋହିତ ହେଲା; ସେମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଝାଲିରେ ବସାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସ୍ନେହ ଓ ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ବନ୍ଧି, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯିବାରୁ ସେମାନେ କିଛି କହିପାରିଲେନି। ପୁଅମାନେ ଏପରି ଭାବେ ମାତା–ପିତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନ କରିବା ପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ମାମାଘର ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଯଦୁବଂଶର ରାଜା ପଦେ ବସାଇଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଆମ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପରୁ ଯଦୁମାନେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିପାରିବେନାହିଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବାବେଳେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନମନ କରନ୍ତି, ମାନବ ରାଜାମାନେ ତ କିଏ!” ଏହିପରି ଭାବେ, ଯଦୁ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକ, ମଧୁ, ଦାଶାର୍ହ, କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ, ଦେଶାନ୍ତରରେ ଦୁଃଖିତ ଥିବାମାନେଙ୍କୁ ଘରକୁ ଫେରାଇଲେ, ଧନ–ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ନିର୍ଭୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଘରେ ରହିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ସେମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅଳୋକିକ ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ସେ ମୁଖ ସଦା ଦୀପ୍ତିମାନ, ସୁନ୍ଦର, କରୁଣାମୟ ହାସ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ବୃଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁବା ଭାବରେ ପ୍ରତିତିତ ହେଉଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖର ଅମୃତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ନୟନ ଭରି ଦେଖୁଥିଲେ। ତା’ପରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ସହିତ ନନ୍ଦଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ଆପଣ ଆମକୁ ପିତା ଭଳି ପାଳନ କରିଥିଲେ; ପିତା–ମାତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ନିଜ ପ୍ରତିଠାରୁ ଅଧିକ ଥାଏ। ଯେଉଁ ପିତା–ମାତା ଅନ୍ୟମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଥିବା ଶିଶୁମାନେକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ମହାନ। ଦୟାକରି, ପିତା, ଆପଣ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ; ଆମେ ଏଠାରେ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କ ସୁଖ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଓ ଆମ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବୁ।” ଏପରି ଭାବେ ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନ କରି, ଅଚ୍ୟୁତ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ପାତ୍ରାଦି ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଉପଚାର ପାଇ ନନ୍ଦ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଦୁଇଭାଇଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ନୟନ ଜଳରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ଗୋପମାନେ ସହ ବ୍ରଜକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହା ପରେ, ବସୁଦେବ ନିୟମାନୁସାରେ ଦୁଇପୁଅଙ୍କ ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ; ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ପୁରୋହିତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା। ସେମାନେ ପୁରୋହିତମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର, ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର, ଗୋଧନ ଦାନ କଲେ, ଯେଉଁ ଗୋମାନେ କୃଷ୍ଣ–ବଳରାମଙ୍କ ଜନ୍ମବେଳେ ମନରେ ଦାନ କରିଥିଲେ, ଯାହା କଂସ ଅନ୍ୟାୟରେ ନେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଲେ। ଉପନୟନ ପରେ, ଦୁଇ ଦେବସନ୍ତାନ ଗର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପୌରୋହିତଙ୍କ ନିକଟରେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ଯଦ୍ୟପି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ, ତଥାପି ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଲୁଚାଇ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭଳି ଆଚରଣ କଲେ। ଗୁରୁଗୃହରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେମାନେ କାଶୀର ସାଣ୍ଡୀପନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଅବନ୍ତୀରେ ରହୁଥିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ଓ ଆତ୍ମସଂୟମରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦେବତା ଭଳି ସେବା କଲେ। ଗୁରୁ ସାଣ୍ଡୀପନି ସେମାନଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଭକ୍ତିମୟ ବ୍ୟବହାରରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ, ଉପନିଷଦ, ଗୁପ୍ତ ଧନୁର୍ବେଦ, ଧର୍ମ, ନୀତି, ତର୍କ ଓ ରାଜନୀତି ଶିଖାଇଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଏକଥର କୁହିବାରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଆତ୍ମସାତ କରିନେଲେ। କେବଳ ଚଉଷଠି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଅଧିଗମ କରି, ତା’ପରେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ପାଇଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଗୁରୁ ସାଣ୍ଡୀପନି ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଦିବ୍ୟ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖି, ଜନ୍ମଦାନୀ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣାରେ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମୁଦ୍ରରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ଅନୁରୋଧ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ–ବଳରାମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥରେ ଚଢି ପ୍ରଭାସ ଉପକୂଳକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମ୍ମାନ ଦେଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ହେ ସମୁଦ୍ର, ଏଠାରେ ତୁମେ ଏକ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗରେ ଯାହାକୁ ଗିଲା, ଆମ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରାଇ ଦିଅ।” ସମୁଦ୍ର କହିଲା, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତା’କୁ ନେଇନାହିଁ; ଏଠି ପଞ୍ଚଜନ ନାମକ ବଡ଼ ଦାନବ, ଶଙ୍ଖ ରୂପେ ଜଳରେ ବସିଥାଏ, ସେ ତା’କୁ ଗିଲା।” ଏହା ଶୁଣି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତା’ର ଉଦରରେ ପୁଅକୁ ମିଳିଲେନାହିଁ।