କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କର ମାତା ଦେବକୀ ଓ ପିତା ବସୁଦେବଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଦୂର୍ବାର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ ନମସ୍କାର କଲେ। ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ, ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସମ୍ସାରର ଉପରେଶ୍ୱର ଅଟୁଟ ଜ୍ଞାନରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ପ୍ରିତିର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅଭୟ ଭାବରେ ଆଲିଂଗନ କଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ପରମପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣ ଜାଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଜନକ-ଜନନୀଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି। ସେ ନିଜ ମାୟା ବିସ୍ତାର କରି, “ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ” ଭାବରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ପିତା-ମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଆଦର ଭାବରେ “ମା” ଓ “ବାପା” କହିଲେ। କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ବାପା, ଆପଣ ଓ ମା ଆମେ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଦିନରାତି ଆଶା ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଶିଶୁ, ବାଳ୍ୟ, ଯୁବ ଅବସ୍ଥାରେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ରହିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିପାରିଲୁ ନାହିଁ; ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଲାଡ଼ ଓ ସ୍ନେହରେ ଥିବା ଶିଶୁମାନେ ଯେମିତି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେ ଆନନ୍ଦ ଆମେ ଦେଖିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଏକ ମାନବ ଦିନରେ ଏକ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଯାହା ମାତାପିତା ଠାରୁ ଜନ୍ମ ଓ ପୋଷଣ ହୋଇଛି, ତାହା ପାଇଁ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଋଣ ଶୋଧିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି କୌଣସି ପୁଅ ଶରୀର ଓ ଧନରେ ସମର୍ଥ ହୋଇ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ତାହା ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ନିଜ ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ଶକ୍ତି ସାଥିରେ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ମାତାପିତା, ସଦ୍ଗୁଣୀ ପତ୍ନୀ, ଶିଶୁ, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ଭଳି। କଂସ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସଦା ଚିନ୍ତିତ ରହିଲୁ, ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟଥା ଯାଇଗଲା, ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପୂଜନ କରିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଏଥିପାଇଁ, ବାପା ଓ ମା, ଦୟା କରି ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ସେବା କରିପାରିଲୁ ନାହିଁ, ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅସେବା କଲୁ, ଆମେ ଦୟା କରି ମାନ୍ୟ କରନ୍ତୁ।” ହରିଙ୍କର ଏହି ମାୟାମୟ ମାନବ ଅବତାର ଉପଦେଶରେ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣକୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ ବସାଇ ଆଲିଂଗନ କରି, ଶୁଭ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଅଶ୍ରୁ ଝରି ଝରି, ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧା, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଭରିଗଲା, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଗଲା। ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କର ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ, ତାଙ୍କର ମାମା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଯଦୁମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ସେ କହିଲେ—“ମହାରାଜ, ଆପଣ ଆମ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ; ଯୟାତିଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଯଦୁମାନେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିପାରିବେ ନାହିଁ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ ଥିବା ବେଳେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ମାନବ ରାଜାମାନେ କିପରି?” ଯଦୁ, ବୃଶ୍ଣି, ଅନ୍ଧକ, ମଧୁ, ଦଶାର୍ହ, କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ଚାରିପାଖରେ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ, ବିଦେଶରେ ନିର୍ବାସିତ ହୋଇ ଅନ୍ତିଃତ ହୋଇଥିବାମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ନିଜ ଘରରେ ଥିବା ପାଇଁ ଧନ ଦେଇ ସ୍ଥାପନ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ନିଜ ଏକାଉଁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ଘରେ ରହିଲେ। ଦିନକୁ ଦିନ, ସମସ୍ତେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି, ସେହି ସୁନ୍ଦର, ଦୟାମୟ ହସ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ। ଏଠାରେ ଜେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁବ ଭଳି ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିଥିଲେ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ରସକୁ ଚକ୍ଷୁମାନେ ପିଇ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ତାପରେ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣ, ନନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଅତି ସ୍ନେହରେ ଆଲିଂଗନ କରି, ଏହିପରି କହିଲେ—“ଆପଣ ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଅତି ସ୍ନେହରେ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ; ପିତାମାତା ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ନିଜ ଚାହିଁଠୁ ଅଧିକ ଭଲପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁ ପିତାମାତା ଛାଡ଼ିଦିଆଁ ସନ୍ତାନମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଯତ୍ନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜ ଜନ୍ମସନ୍ତାନ ଭଳି ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ବାପା, ଆପଣ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଯାନ୍ତୁ; ଆମେ ଏଠାରେ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବା ପରେ, ଆପଣ ଓ ଆମର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନେହରେ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବା।” ଏଭଳି ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଅଚ୍ୟୁତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ମାନ୍ୟ କଲେ—ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ, ପାତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ। ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ନନ୍ଦ ଆତି ସ୍ନେହରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଅଶ୍ରୁ ଭରି ଚକ୍ଷୁ, ଗୋପମାନେ ସହିତ ବ୍ରଜକୁ ଯାଇଲେ। ଏପରେ, ବସୁଦେବ, ସୁରଙ୍କ ପୁଅ, ଦୁଇ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିଗତ ଉପନୟନ କ୍ରିୟା କରିଲେ, ପୁରୋହିତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିରେ। ସେ ଗାଁ ଦେଲେ—ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ଗଂଜା ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧା, ଦୁଇ ଗାଁ ଓ ଛେନା ଓ ମନ୍ଦିର ଦେଇ, ପୁରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଯେଉଁ ଗାଁ ବସୁଦେବ ଜ୍ଞାନରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମନସିକ ଭାବରେ ଦେଇଥିଲେ, କଂସ ଅନ୍ୟାୟରେ ନେଇଥିଲେ, ସେଠି ଏବେ ସେ ଦେଇ ଥିବା ଗାଁ ଦେଇ ଦେଲେ। ଉପନୟନ ପରେ, ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଗର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ କୁଳଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଧ୍ୟୟନ ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେମାନେ ଜଗତର ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ଲୁଚାଇ, ସାଧାରଣ ମାନବ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କଲେ। ଗୁରୁଗୃହରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେମାନେ କାଶୀର ସନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଅବନ୍ତିରେ ଗଲେ। ଏଠି ସଠିକ ଭାବରେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଓ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଭଳି ସେବା କଲେ। ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଓ ଭକ୍ତିମୟ ବ୍ୟବହାରରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବେଦ, ଉପବେଦ ଓ ଉପନିଷଦ ଶିଖାଇଲେ। ଧନୁର୍ବେଦର ଗୁପ୍ତ ଅଧ୍ୟୟନ, ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର ମାର୍ଗ, ତର୍କ ଓ ରାଜନୀତିର ଷଡ୍ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ, ଏକ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମସ୍ତ ଶିଖିଗଲେ।