ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଜୀବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଥିଲା, କେହି ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବେ କି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ଏହି ହିଁ ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶର ମୂଳ କାରଣ; ଏବଂ ଯେଉଁଠି ରକ୍ଷା କରିବାର କଥା ଅଛି, ସେଠି ଯିଏ ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ କେଉଁଠି ବି ଶାନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ରାଜପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଓ ଯେଉଁମାନେ ବଳିଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ତାଙ୍କର ମାତା ଦେବକୀ ଓ ବାପା ବସୁଦେବଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶିର ନମାଇଲେ। ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ, ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସମ୍ସାର ନାୟକ ବୋଲି ଜାଣି, ତାଙ୍କର ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଲାଗି ଜଡ଼ି ଧରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପରମ ପୁରୁଷ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କର ମନେଇଥିବା ଇଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିବା ବୁଝି, ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁହଁ ଦେଇ, “ଦୁଃଖ କରିବେ ନାହିଁ” ବୋଲି ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ସାତ୍ୱତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଚରଣବନ୍ଦନା କରି, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ “ମା, ବାପା” ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଲେ। ଏହିଠାରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ବାପା, ଆପଣ ଓ ମାତା ଆମ ପାଇଁ ସଦା ଆସା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଶିଶୁ, କିଶୋର, ଯୁବା ଅବସ୍ଥାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ରହିପାରିଲୁନି। ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିପାରିଲୁନି; ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ପୁଅମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଆମେ ତାହା ଭୋଗ କରିପାରିଲୁନି। ଏକ ମଣିଷ ଏକଶ ଜନ୍ମ ଶତବର୍ଷ ବଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ଋଣ ଶୋଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯାହାଠାରୁ ତାଙ୍କର ଦେହ ଓ ସମସ୍ତ ଲାଭ ମିଳିଥାଏ। ଯଦି କୌଣସି ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧନୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ଜୀବିକା ଚଳାଇ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ସେ ପରଲୋକରେ ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। ଯିଏ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତା, ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଶିଶୁ, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ସମାନ। କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ଆମର ମନ ସବୁବେଳେ ଅଶାନ୍ତ ଥିଲା, ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଅନର୍ଥକ ଚାଲିଗଲା, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଉପାସନା କରିପାରିଲୁନି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଆମେ ନିର୍ବଳ ଓ ଦୁଃଖିତ ଥିଲୁ, ଦୟାକରି ଆମର ଏହି ଅସେବାକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତୁ।” ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦରେ, ଯିଏ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ମନ ମୁହଁ ହୋଇଗଲା; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କୋଳେ ବସାଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅସୀମ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଲେ। ସ୍ନେହ ଓ ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଗଲା, ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ପରେ, ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ତାଙ୍କ ମାମା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଯଦୁମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ। କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ଆମ ଓ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ; ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପଦ୍ୱାରା ଯଦୁମାନେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣେ ଦାସ, ମୋ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିର ନମାନ୍ତି, ତେବେ ମାନବ ରାଜାମାନେ କ’ଣ କରିବେ?” ଏହିପରି ଭାବରେ, ଯଦୁ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକ, ମଧୁ, ଦାଶାର୍ହ, କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଜନ୍ମଭୂମି ଛାଡ଼ି ଦେଶାନ୍ତରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ସେମାନୋକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ସାନ୍ତ୍ୱନା କଲେ, ଓ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରେ ରଖି, ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜ ଘରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ, ସେମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ମହାକାନ୍ତିମୟ ପଦ୍ମମୁଖରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି ଅସୀମ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ବୟସ୍କମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ମୁଖାମୃତ ନିରନ୍ତର ପାନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣ, ନନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ପ୍ରିୟ ନନ୍ଦବାବା, ଆପଣ ଆମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ଦେଇ ପାଳିଥିଲେ; ପିତାମାତାଙ୍କର ସନ୍ତାନପ୍ରତି ସ୍ନେହ ନିଜ ପ୍ରତି ଥିବା ସ୍ନେହଠାରୁ ବି ଅଧିକ। ଯେଉଁ ପିତାମାତା ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ଓ ଅସହାୟ ପିଲାମାନୋକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ପିତାମାତା। ଏବେ ଆପଣ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ; ଆମେ ଏଠାରେ ମିତ୍ରମାନେ ଶୁଖୀ ହେଲେ, ଆପଣ ଓ ଆମ ବନ୍ଧୁମାନୋକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବୁ।” ଏହିପରି ଭାବେ ଅଚ୍ୟୁତ ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନୋକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ, ପାତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏପରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ଭରିଥିବା ନନ୍ଦ, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରେ, ସୁରପୁତ୍ର ବସୁଦେବ ନିଜ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କଲେ। ପ୍ରଥାନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁରୋହିତମାନେଂକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ଗାଈ, ବଛିଆ ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଦାନ କଲେ। ଯେଉଁ ଗାଈଗୁଡ଼ିକ ବସୁଦେବ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଜନ୍ମବେଳେ ମନେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋକୁ ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, କଂସ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ସେ ଦାନ କଲେ। ଉପନୟନ ଶେଷରେ, ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଗର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ସକଳ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଶିକ୍ଷା ନେବାକୁ ଯାଇଲେ। ତେବେ ଯଦ୍ୟପି ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ, ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଲୁଚାଇ, ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। ପରେ, ସେମାନେ ଗୁରୁ ଘରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଅବନ୍ତୀର କାଶୀବାସୀ ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।