ଏହି ଘଟଣାରେ, କଂସଙ୍କ ବାଁଉ ଭାଇମାନେ—କଙ୍କ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଭାଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରତିଶୋଧ ନିବାରିବାକୁ ଭୟାନକ କ୍ରୋଧରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ରୋହିଣୀଙ୍କ ପୁଅ ବଳରାମ, ତାଙ୍କ ଗଦା ନେଇ ସିଂହ ଯେପରି ଜନ୍ତୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସେମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଢୋଲ ଦୁନି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ନାରୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ବିପ୍ରଳବ୍ଧ ନାରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ମୁଣ୍ଡ ଭାଗି ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି ଜଳରେ ପ୍ରସ୍ତ। ସେମାନେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଶୂରବିରଙ୍କ ଶୟନରେ ପଡ଼ି, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ବାରମ୍ବାର ବିଳାପ କରି ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ କରିଲେ—“ହାୟ, ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଦୟାଳୁ, ଅଶକ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷକ! ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଆମେ, ଆମ ପିଲା ଓ ଘରବାଡି ସମସ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଲା।” “ତୁମେ ନାହାଁ, ଏହି ନଗର ଉଜାଡ଼ ହେଉଛି; ଆମେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ବିନା ସମସ୍ତ ଉତ୍ସବ ଓ ଶୁଭ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବନ୍ଦ ହେଉଛି।” “ନିର୍ମଳ ଜନଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିଛ; ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆମେ ଆଣିଛ, ଏହାର ଶାନ୍ତି କେଉଁଠି ମିଳିବ?” “ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିସ୍ପତି ଓ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ; ରକ୍ଷକ ହେଇ ଯିଏ ଏହାକୁ ଅପହେଳା କରେ, ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳେନି।” ତାପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଜଗତର ନିର୍ମାତା ପ୍ରଭୁ ରାଜକିୟ ନାରୀମାନେ କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଓ ମୃତ ନାୟକମାନେ ପାଇଁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ। ତାପରେ ମାତା ଓ ପିତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡ ନଉଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଲେ। ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ, ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଗ୍ରହଣ କରି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ଆଲିଂଗନ କଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରମେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବାକୁ ଦେଖି, ନିଜ ମାୟା ବ୍ୟାପକ କରି, “ଦୁଃଖ କରନି” ବୋଲି କହି, ଜନମାନସ ଭ୍ରମିତ କରିଲେ। ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତର ଭାଇ ସହ ମାତାପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଉଇ, “ମା” ଓ “ବାପା” ବୋଲି କହି, ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଅନୁକୂଳ ଶବ୍ଦ କହିଲେ। “ବାପା, ଆପଣ ଓ ମା ମାନେ ଆମ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଅନେକ ଆଶା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଶିଶୁ, କିଶୋର, ଯୁବ ଅବସ୍ଥାରେ କଦାପି ଆପଣଙ୍କ ସହ ରହିପାରିଲୁନି। ଭାଗ୍ୟର କାରଣରୁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ବସିପାରିଲୁନି; ଜଣେ ପିଲା ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଯେଉଁ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ, ଆମେ ତାହା ଅନୁଭବ କରିପାରିଲୁନି। ଏକ ମାନବ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମାତାପିତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦେହ ଦେଇ ଯେଉଁ ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ, ତାହାର ପ୍ରତିଦାନ ଦେଇପାରେନି। ଯଦି ପୁଅ ଶକ୍ତି ଓ ଧନରେ ସମର୍ଥ ହେଇ ମାତାପିତାଙ୍କ ଜୀବିକା ଦେଇନଥାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। ଯିଏ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ ମାତାପିତା, ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ଶିଶୁ, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାକୁ ଅପେଷ୍ଟ କରେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ପରି। କଂସର ଭୟରେ ଆମ ମନ ସଦା ଚିନ୍ତିତ ଥିଲା, ଏହି ଦିନଗୁଡିକ ବ୍ୟର୍ଥ ଗଲା, ଆପଣଙ୍କ ପାଦାବନ୍ଦନ କରିପାରିଲୁନି। ଏହି କାରଣରୁ, ବାପା ଓ ମା, ଦୟାକରି ଆମେ କଂସ ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିଥିଲୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରିପାରିଲୁନି, ଏହାକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।” ହରିଙ୍କ ଏହି ମାନବ ରୂପରେ ମାୟା ଭିତରେ କଥା ଶୁଣି, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ କୋଳେ ଉଠାଇ ଆଲିଂଗନ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ଆନନ୍ଦ, ଆଶ୍ରୁ ଓ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ଗଳା ଅଟକିଗଲା, କିଛି କହିପାରିଲେନି, ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲା। ପରେ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ମାତାପିତାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ମାମା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଯଦୁବଂଶର ରାଜା ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। “ମହାରାଜ, ଆପଣ ଆମେ ଓ ଜନମାନେ ଉପରେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ; ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପରୁ ଯଦୁମାନେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିପାରିବେନି।” “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ ଭାବେ ରହିଛି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ନମନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ମାନବ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଅପେକ୍ଷା କଣ?” କଂସର ଭୟରେ ଯଦୁ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକ, ମଧୁ, ଦଶାର୍ହ, କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଅନେକ ଦିଗରେ ବିପଦ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ—ପ୍ରଭୁ ସେମାନେକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଦେଶାନ୍ତର ଦୁଃଖରେ ଶ୍ରମିତ ମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ନିଜ ଘରେ ରଖିଲେ, ଧନ ଦେଇ ଉପକୃତ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଯଦୁମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଘରେ ରହିଲେ; ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ସେମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଭରିଗଲେ—ସେ ମୁଖ ସଦା ଦୀପ୍ତ, ଶୋଭାମୟ, ଦୟାଳୁ ହାସରେ ରମ୍ୟ। ଏଠାରେ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁବକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ପଦ୍ମମୁଖର ଅମୃତ ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୁନିପୁନି ପିଇଉଥିଲେ। ତାପରେ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଭୁ ବଳରାମ ସହ ନନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଉଷ୍ଣ ଆଲିଂଗନ କରି, କହିଲେ—“ଆପଣ ଆମକୁ ଜଣେ ଦୟାଳୁ ପିତା ଭାବେ ସ୍ନେହ ଦେଇ ଲାଡ଼ିଲେ; ମାତାପିତାଙ୍କର ପିଲାପ୍ରତି ନିଜ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଥାଏ। ଯିଏ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ଓ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରିପାରିନଥିବା ପିଲା ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ପାଳନ କରନ୍ତି। ବାପା, ଆପଣ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଯାନ୍ତୁ; ଆମେ ଏଠାରେ ନିଜ ମିତ୍ରମାନେ ସୁଖୀ ହେବା ପରେ, ଆପଣ ଓ ଆମ ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବା।” ଏପରି ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଅଚ୍ୟୁତ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ, ପାତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦ ସ୍ନେହରେ ବିପ୍ରଳବ୍ଧ, ଆଖି ଜଳରେ ପ୍ରସ୍ତ, ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଗୋପମାନେ ସହ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ। ତାପରେ, ସୁରଙ୍କ ପୁଅ ବସୁଦେବ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁରୋହିତ ଦ୍ୱାରା ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଗୋଧୂଳି ମଣି ଓ ଭଲ ଭୂଷଣ ଦିଆଯାଇଥିବା ଗାଈ, ଛେନା ଓ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।