ମହାରାଜ, ଏହି ଉତ୍କଳନାଟ୍ୟ ଘଟଣାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଜଗତର ଶରଣ, କମଳନାଭ ଭଗବାନ, ନିଜ ଶତ୍ରୁ କଂସଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନରୁ ଚୁଲ ଧରି ଉଠାଇ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ କମ୍ପିତ କରି, ଅରେନା ଉପରେ ଭୁଇଁ ପକାଇ ଦେଲେ। ଏହା ପରେ, ଭଗବାନ ନିଜେ ଉପରୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ। ହରି ତାଙ୍କର ନିର୍ଜୀବ ଦେହକୁ ଭୂମିରେ ଏକ ହାତୀକୁ ଟାଣିବା ପରି ଟାଣିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ଦେଖିଲେ। ଏହା ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଖରୁ “ହାୟ! ହାୟ!” ର ଦୁଃଖଦ୍ଧ୍ୱନି ଚାଲିଗଲା। ଏହି କଂସ, ଯାହା ଦିନରେ ଖାଇବା, କଥାବାର୍ତା, ଚଳିବା, ଶୋଇବା, ଶ୍ୱାସ ନେବା ସମୟରେ ସଦା ଭୟଭିତ ଥିଲେ, ସେ ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁରଲଭ ଦେବୀୟ ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ। କଂସଙ୍କ ଆଠଭାଇଁ—କଙ୍କ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଭାଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଉତ୍କଳାନ୍ତି, ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ତେବେ ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ବଳରାମ, ତାଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସିଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦଳିଦେଲେ, ଏକ ସିଂହ ଜନ୍ତୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପରି। ଏହା ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଡ଼଼ମ୍ବ ଚାଲିଗଲା, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଦେବମାନେ ତୁଷ୍ଟିପ୍ରକାଶ କରି ଫୁଲ ଝଡ଼ାଇଲେ, ସ୍ତୁତି କଲେ, ନାରୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଏହି ଭାଇମାନଙ୍କର ଜନାନୀମାନେ, ମହାରାଜ, ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ବିଷାଦିତ, ମୁଣ୍ଡ କୁଟି କୁଟି, ଅଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରି, ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଅଙ୍କରେ ଧରି ହୀରୋ ଶୟା ଉପରେ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣ୍ଠରେ ଏକା ଏକା ଦୁଃଖ ଶୋକ କରିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—“ହାୟ! ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଦୟାଳୁ, ଅସହାୟଙ୍କ ରକ୍ଷକ! ତୁମେ ମୃତ, ଆମେ ଓ ଆମ ପିଲା, ଘର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା।” “ତୁମେ ନାଥ ନ ଥିବାରେ, ଏହି ନଗର ଓ ଆମେ, ମହାପୁରୁଷ, ଶୌଭା ବିହୀନ, ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଶେଷ।” “ଅପରାଧ କରିଛ, ନିର୍ମଳ ଜନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ; ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଇ ମାନବ ହତ୍ୟାକାରୀ, କିଏ ଶାନ୍ତି ପାଇବ?” “ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିମିତ୍ତ ଏହି ହିଁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ନାଶର ଉତ୍ସ; ଏହାକୁ ଅନଦେଖା କରିବା ରକ୍ଷକ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ପାଇବ?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏହି ଦେବତା, ଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ରାଜନୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଏବଂ ମୃତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲୋକିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କରିଲେ। ତା'ପରେ ନିଜ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ନମ୍ରତାରେ ଚରଣସ୍ପର୍ଶ କରି ଶିର ନମାଇଲେ। ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ, ନିଜ ପୁଅମାନେ ଜଗନ୍ନାଥ ଅଟୁଟ ସ୍ନେହରେ ପରିଚୟ ଦେଇ, ଭୟ ଛାଡ଼ି, ଅଙ୍କରେ ଧରିଲେ। ଶୁକଦେବ ଏହିପରି କହିଲେ—ପରମପୁରୁଷ, ନିଜ ମାତାପିତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି ବୁଝି, ମାୟା ଶକ୍ତି ବ୍ୟାପ୍ତ କରି, “ଦୁଃଖ କରନି” ବୋଲି ଲୋକମାନଙ୍କ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଲେ। ବଳରାମ ସହ ନିଜ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ନମ୍ରତାରେ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ “ମା” ଓ “ବାପା” ବୋଲି ପ୍ରେମରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ। “ବାପା, ଆପଣ ଓ ମା ସଦା ଆମକୁ ଆଶା କରିଥିଲେ, ତଥାପି ଆମେ ଏହି ଶିଶୁବାସ୍ତବ, କିଶୋରବାସ୍ତବ, ଯୁବବାସ୍ତବ ଆପଣଙ୍କ ସହ ବିତାଇପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟ ଆମକୁ ବାଧା ଦେଲା, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟ ରହିପାରିଲୁ ନାହିଁ; ଯେପରି ଶିଶୁମାନେ ପିତାଙ୍କ ଘରରେ ଖୁସି ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଆମେ ଏହି ସୁଖ ଦେଖିଲୁ ନାହିଁ। ଏକ ମାନବ ଏକଶ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ ଗୋଟିଏ ଦେହ ଦେଇଥିବା ମାତାପିତାଙ୍କୁ କେବେ ଉପକୃତ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଯଦି ପୁଅ ଶରୀର ଓ ଧନରେ ସମର୍ଥ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମାତାପିତାଙ୍କ ଜୀବନ ଚାଲିବାକୁ ଉପକୃତ କରିନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ। ଯେଉଁ ସମର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଜରାମାନ୍ୟ ମାତାପିତା, ସତୀ ଜନାନୀ, ଶିଶୁ, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଅନଦେଖା କରେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମୃତ ଭଳି। କଂସ ଦ୍ୱାରା ଆମର ମନ ସଦା ଭୟଭିତ ଥିଲା, ଏହି ଦିନଗୁଡିକ ଅପରିଗ୍ରହ ରେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ଉପାସନା କରିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ବାପା ଓ ମା, ଆମକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ଆମେ ଅଧୀନ ଓ କଠୋର ମନ ଅଟୁଟ କଂସ ଦ୍ୱାରା ଅତି ପୀଡିତ ଥିଲୁ।” ହରିଙ୍କ ଏହି ମାୟା ମୂର୍ତ୍ତିର ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅଙ୍କରେ ଧରି, ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଲେ। ସ୍ନେହ ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ବିନ୍ଧି, କଣ୍ଠ ଚାପି ଗଲା, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲା। ଏପରି ମାତାପିତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଯଦୁବଂଶର ରାଜା କରି ଅସ୍ଥାପିତ କଲେ। “ମହାରାଜ, ଆପଣ ଆମେ ଓ ଜନମାନେ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଯଦୁମାନେ ରାଜସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିପାରିବେ ନାହିଁ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ, ଆମ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟ ମାନବ ରାଜାଙ୍କ କଥା କଣ?” ଏହିପରି, ଯଦୁ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକ, ମଧୁ, ଦାଶାର୍ହ, କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କଂସ ଭୟରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ସେମାନେକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ବିଦେଶ ଦୁଃଖରେ ଅଳସିଥିବାମାନେକୁ ନିଜ ଘରେ ବସାଇ, ଧନ ଦେଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଏହି ଆତ୍ମୀୟମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଘରେ ଖୁସି ରହିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ, ସମସ୍ତେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ କମଳମୁଖ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଭରିଲେ, ସେହି ମୁଖ ସଦା ଦୀପ୍ତିମାନ, ସୁନ୍ଦର, ଦୟାମୟ ହସରେ ଶୋଭିତ। ସେଠାରେ ଜେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ କମଳମୁଖ ରସ ଚାହିଁ ଚାହିଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପିଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ନନ୍ଦଙ୍କୁ ନମ୍ରତାରେ ଅଙ୍କରେ ଧରି, ଏହିପରି କହିଲେ—“ଆପଣ, ଆମ ଉତ୍କଳାନ୍ତି ପିତା, ଆମକୁ ଅତି ଜତନ ଦେଇ ଲାଡ଼ିଲେ; ମାତାପିତା ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ନିଜ ଚେତନାଠାରୁ ଅଧିକ ଭଲ ପାନ୍ତି। ଯେଉଁ ପିତାମାତା ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଛାଡ଼ି ଦିଅଛି, ଅନ୍ୟମାନେ ଅସହାୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ଭଳି ଦେଖନ୍ତି।