ମହାବଳୀ କୂର୍ମି ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନିହତ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଭୋଜ ରାଜା କଂସ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଲା। ସେ ନିଜ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞମାନେ ନିବୃତ କରିଦେଲା ଏବଂ ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା: “ବସୁଦେବଙ୍କର ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅମାନେକୁ ସହରରୁ ବାହାର କର; ଗୋପମାନଙ୍କର ଧନ ଅପହରଣ କର; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ନନ୍ଦକୁ ବାନ୍ଧିଦେ। ବସୁଦେବ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ତଥା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡାମାନେ ସହିତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରେ ରହୁଥିବା ମୋ ଜନକ ଉଗ୍ରସେନ ତଥା ତାଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀମାନେ ସହିତ ଏମାନେକୁ ହତ କର।” କଂସ ଏଭଳି ଗର୍ବ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଅବିନାଶୀ, ରୋଷାବେଶରେ, ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କଂସ ନିଜ ପ୍ରାଣ ହରଣକାରୀକୁ ଦେଖି, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ, ତୁରନ୍ତ ଉଠି ତାଙ୍କର ଢାଲ ଓ ତଳୱାର ଧରିଲେ। ତଳୱାର ଚଳାଇ କଂସ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଦିଗଦିଗ ଉଡ଼ୁଥିବା ବାଜ ପରି ଚଳାଉଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଅପରିହାର୍ୟ ଶକ୍ତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବତାର ସେଉଁଠି ଗରୁଡ଼ ମାନା ପରି ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କର ଚୁଡ଼ା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯିବା ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଚୁଲରେ ଧରି ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରୁ ମୃଦ୍ଧ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ; ଲୋଟସ ନାଭି ଧାରୀ ଶ୍ରୀହରି, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ, ସ୍ୱୟଂ ନିର୍ଭର, ଉପରୁ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ହରି ତାଙ୍କର ମୃତ ଦେହକୁ ହାତୀକୁ ଟାଣିବା ପରି ଭୂମିରେ ଟାଣିଲେ, ଏହା ଦେଖି ଜଗତ ଦେଖୁଥିଲା; ତାପରେ ଲୋକମାନେ “ହାୟ! ହାୟ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ। କଂସ ଯେଉଁଠି ସ୍ବାଭାବିକ ଭାବରେ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ—ଖାଇବା, କଥାବାର୍ତା, ଚଳିବା, ଶୁଇବା, ଶ୍ୱାସ ନେବା ସମୟରେ ମନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭୟ ଥିଲା—ତାଙ୍କୁ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖି, ସେ ଦୁର୍ଲଭ ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାଙ୍କର ଅଷ୍ଟ ଭାଇ—କଙ୍କ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଭୟାନକ ରୋଷରେ ଭୂତି, ଭାଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଏଗି ଆସିଲେ। ତାପରେ ରୋହିଣୀଙ୍କ ପୁଅ ବଳରାମ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତାଙ୍କୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ହତ କଲେ, ସିଂହ ଜଣେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ହତ କରିବା ପରି। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଡ଼଼ାକ ଚଳାଇଲା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପ୍ରଭୁ ଉପରେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କରିଲେ, ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ନାରୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ। ଏହି ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖିତ ନାରୀମାନେ, ମହାରାଜ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତିମାନେ ନିହତ ହୋଇଥିବାରୁ, ମୁଣ୍ଡ ଚାଟି ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରି, ତାଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ଶୟା ଉପରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ବାରମ୍ବାର ଦୁଃଖ ବିକାଶ କରି ଅନୁସୋଚନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ: “ହାୟ! ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଅନାଥର ଦୟାଳୁ ରକ୍ଷକ! ତୁମେ ନିହତ ହୋଇଗଲେ, ଆମେ, ଆମ ପିଲାମାନେ, ଘରବାଡ଼ି ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ଆମ ପତି ବିହୀନ ହୋଇ, ଏହି ସହର, ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ଆମେ ଯେପରି, ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳ ସବୁ ଶେଷ ହୋଇଗଲା। ତୁମେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଜନମାନେ ଉପରେ ମହାପାପ କରିଛ; ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆମେ ପହଞ୍ଚିଲୁ, ତୁମେ ପ୍ରାଣୀ ହନନକାରୀ, କିଏ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବ? ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଏହି ମୂଳ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ; ଏହାକୁ ଅନଦେଖା କରିବା ରକ୍ଷକ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇନାହିଁ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଶ୍ରଷ୍ଟିର ରଚନାକାରୀ, ରାଜନୀମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ନିହତମାନେ ପାଇଁ ଜଗତ ଆଚାର ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ତାପରେ, ନିଜ ମାତା ପିତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶିର ନମାଇଲେ। ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ, ନିଜ ପୁଅମାନେକୁ ଜଗତର ନାୟକ ଭାବେ ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଗ୍ରହଣ କରି, ଭୟ ବିନା ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ପରମପୁରୁଷ, ନିଜ ମାତା ପିତାଙ୍କ ଏହି ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇଛି ବୁଝି, ନିଜ ମାୟା ଶକ୍ତି ବିସ୍ତାର କଲେ, “ଦୁଃଖ କରନି” ବୋଲି ଲୋକମାନଙ୍କର ଚିତ୍ତକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ। ନିଜ ଭାଇ ସହିତ ପିତାମାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାତ୍ୱତ, ନମ୍ରତାରେ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ “ମାତା” ଓ “ପିତା” ବୋଲି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। “ହେ ପିତା, ଆପଣ ଓ ମାତା ସମ୍ପର୍କରେ ଆମେ ସଦା ଆଶା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଶିଶୁବାସ୍ତା, କିଶୋରବାସ୍ତା, ଯୁବାବାସ୍ତା ଉପଭୋଗ କରିପାରିନଥିଲୁ। ଭାଗ୍ୟବଶତ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିପାରିନଥିଲୁ; ଜଣେ ପିତାଙ୍କ ଘରରେ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ମାନେ ଯେପରି ଖୁସି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଆମେ ତାହା ଦେଖିପାରିନଥିଲୁ। ଏକ ମାନବ ଏକ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଯେଉଁଠୁ ଉପଜିଥିବା ଏବଂ ନିର୍ବାହିତ ହୋଇଥିବା ମାତାପିତାଙ୍କୁ କେବେ ଫେରାଇପାରିନଥିବେ। ଯଦି କୌଣସି ପୁଅ ଶରୀର ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥ ହୋଇ ମାତାପିତାଙ୍କ ଉପଜୀବିକା ନିବାହ କରେନି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଜ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ। ଯିଏ ସମର୍ଥ ହୋଇ ଜରାବସ୍ଥାର ମାତାପିତା, ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ପିଲା, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶରଣନିୟ, ଏମାନେକୁ ଅନଦେଖା କରେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ଭଳି। କଂସ ଦ୍ୱାରା ଆମ ଚିତ୍ତ ସଦା ଦୁଃଖିତ ଥିଲା, ଏହି ଦିନମାନେ ଅପରିହାର୍ୟ ଭାବରେ ଅପରାଧ କରି ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପୂଜା କରିପାରିନଥିଲୁ। ଏହିପରି, ହେ ପିତା ଓ ମାତା, ଆମେ ଏକ କଠୋର ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି କରିଥିଲୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରିନଥିବା ପାଇଁ ଦୟା କରି ମାନ୍ୟ କରନ୍ତୁ।” ହରି, ଏହି ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଏହି କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହି, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ; ସେମାନେ ପୁଅମାନେକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଗୋଦିରେ ବସାଇ ଶୁଭ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ଭିଜି, ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧି, କଣ୍ଠ ଅଟକି, ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେମାନେ କିଛି କହିପାରିନଥିଲେ, ମହାରାଜ। ପ୍ରଭୁ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଯଦୁବଂଶର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: “ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଆମେ ଓ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ; ଯୟାତିଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଯଦୁମାନେ ରାଜାସନ ଉପରେ ବସିପାରିବେନି।