ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। କେବଳ କଂସ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, "ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!"। ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପହଳାମାନେ ବଧ ହେଲେ ଓ ଭୋଜ ରାଜା କଂସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱନୀୟଙ୍କୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ଓ ରାଗରେ ଏହିପରି ଆଦେଶ ଦେଲେ: "ଏହି ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ବସୁଦେବପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସହରରୁ ବାହାର କର; ଗୋପମାନଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଦଳବଦ୍ଧ କର; ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନା ନନ୍ଦକୁ ବାନ୍ଧିଦେ। ବସୁଦେବ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନାକୁ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମାରିଦିଅ; ଏବଂ ମୋ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷପାତୀ ପିତା ଉଗ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସହଚରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।" ଏପରି କଂସ ଅହଂକାର କରିବା ସମୟରେ, ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଞ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ଚଢ଼ିଲେ। ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ନିଜ ପ୍ରାଣର ମୃତ୍ୟୁକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖି, କଂସ ଦୃଢ଼ ହୃଦୟ ନେଇ ହଠାତ୍ ଆସନରୁ ଉଠି, ତାଳୱାର ଓ ଢାଳ ଧରିଲେ। ସେ ତାଳୱାର ନେଇ ଆକାଶରେ ବାଘ ଭଳି ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତନ ଓ ବାମାବର୍ତ୍ତନ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଗରୁଡ଼ ନାଗକୁ ଧରିବା ପରି ଦୃଢ଼ତାରେ ଧରିନେଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ହଲୁଣି ହୁଏ, ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ମଞ୍ଚରୁ ମଞ୍ଚରେ ଫେଙ୍ଗି ରଙ୍ଗଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ଉପରୁ ପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କର ଜୀବନହୀନ ଦେହକୁ ହରି ଭୂମିରେ ଘେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ହାତୀକୁ ଟାଣି ନେଇଯିବା ପରି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିଲେ। ତେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନସମୂହରୁ "ହାୟ! ହାୟ!" ବୋଲି ଦୁଃଖର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ଏହି କଂସ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯେବେ ଖାଉଥିଲେ, କଥା ହୁଏ, ଚାଲୁଥିଲେ, ଶୁଅଥିଲେ କିମ୍ବା ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ସଦା ଭୟ ଭିତରେ ରହୁଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେଖୁଥିଲେ; ଏହିପରି ଭାବେ ସେ ଦୁର୍ଲଭ ମୂଳ ଦେହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଆଠ ଭାଇ—କଙ୍କ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଭାଇର ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ରେଜାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସିଲେ। ତେବେ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସିଘ୍ର ଚେଷ୍ଟାରେ ସିଧା ଦେଇ ଦଳିଦେଲେ, ଯେପରି ସିଂହ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଧ୍ୱନି ହେଲା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ, ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ନାରୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପ୍ରିୟଜନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ମୁଣ୍ଡ ପିଟି, ଅଖିରେ ଅଶୁ ଭରି, ତାଙ୍କର ଝିଅମାନେ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପତିମାନଙ୍କୁ ବୀରଶୟ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ବାରମ୍ବାର ବିଳାପ କରୁଥିଲେ: "ହାୟ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଦୁର୍ବଳମାନଙ୍କର ଦୟାଳୁ ରକ୍ଷକ! ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାରୁ ଆମେ, ଆମ ପିଲା ଓ ଘରବାଡ଼ି ସବୁ ନାଶ ହୋଇଗଲୁ। ହେ ପତି, ତୁମେ ନଥିଲେ ଏହି ସହର ଓ ଆମେ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲୁ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ସବ ଓ ଶୁଭା ଶେଷ ହୋଇଗଲା। ଅପରାଧହୀନ ଜନମାନଙ୍କ ଉପରେ ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ; ଏହି ଦୁଃଖ ଆମକୁ ଦେଇ ତୁମେ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ପାଇବା? ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଏହା ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ; ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରିବାରୁ କେହି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି।" ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ବିଳାପ ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ରୀହରି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଓ ମୃତମାନେ ପାଇଁ ଚାଲିଥିବା ଲୋକ ଚର୍ଯ୍ୟାନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧନରୁ ମାତା ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ପାଦସ୍ପର୍ଶ କରି ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବ, ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଗ୍ରହଣ କରି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ପରମ ପୁରୁଷ, ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି ବୋଲି ବୁଝି, ନିଜ ମାୟା ଶକ୍ତି ବ୍ୟାପ୍ତ କରି, "ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ" ବୋଲି ଲୋକମନଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ। ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ସହ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ "ମା" ଓ "ପିତା" ବୋଲି ସ୍ନେହରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। "ହେ ପିତା, ଆପଣ ଓ ମାତା ସଦା ଆମ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଆମ ପିଲାବେଳା, କିଶୋରବସ୍ଥା କିମ୍ବା ଯୁବାବସ୍ଥା ଆପଣଙ୍କ ସହିତ କଟାଇପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିପାରିଲୁ ନାହିଁ; ପିତାଙ୍କ ଘରେ ପ୍ରେମରେ ପାଳିତ ସନ୍ତାନ ଯେଉଁ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଥାଏ, ଆମେ ତାହା ପାଇଲୁ ନାହିଁ। ଏକ ମାନବ ଯଦି ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ କରିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କ ଋଣ ଶୋଧ କରିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ମିଳେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସାଧନା ସମ୍ଭବ। ଯଦି ଜଣେ ପୁତ୍ର ଶରୀର ଓ ଧନରେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କ ଜୀବିକା ପ୍ରଦାନ କରେ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ପରଲୋକରେ ନିଜ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ପୁତ୍ର, ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତା, ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ଶିଶୁ, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଶରଣାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ଶମାନ। ଆମେ ସଦା କଂସ ଭୟରେ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦିନ ବ୍ୟର୍ଥ ଗଲା, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପୂଜା କରିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ପିତା ଓ ମାତା, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ଆମେ ଏକ ନିର୍ବଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଥିଲୁ, ଆପଣଙ୍କ ସେବା କରିପାରିଲୁ ନାହିଁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏହିପରି ହରିଙ୍କର ମନୋଭାବ ଶୁଣି, ଯେଉଁଠି ଭଗବାନ ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କୋଳେ ଉଠାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ଭିଜା, ସ୍ନେହର ବନ୍ଧନରେ ଜଡିତ, ସେମାନେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, କଣ୍ଠ ଅଟକିଗଲା, ମନ ମୋହିତ ହୋଇଗଲା।